Plus

Debutant Daniël Samkalden: 'Moet je je wel afvragen wie je werkelijk bent?'

Daniël Samkalden (39) was al conferencier, columnist en reisschrijver. Nu debuteert hij met de 'coming-of-liferoman' Nova, over de vraag of je je kunt losmaken van je dna.

Daniël Samkalden Beeld Linda Stulic
Daniël SamkaldenBeeld Linda Stulic

­Tien jaar passeerden er sinds Daniël Samkalden als late twintiger een contract bij een grote uitgever tekende. Hij ontving een voorschot voor een bundel reisverhalen en een novelle. De wereldreis kwam er, maar de boeken niet.

In plaats daarvan maakte Samkalden theater. Solo, maar in 2012 ook als deel van het gezelschap De Elite, met ­onder anderen cabaretier Daniel Arends en liedjesschrijver Theo Nijland. Zijn literaire aspiraties schoof hij voor zich uit. Hij overwoog een roman.

"Maar ik zei tegen ­mezelf: als het niet lukt het juiste verhaal te vinden, schrijf ik het boek niet en betaal ik dat voorschot terug. Toen viel er iets uit de lucht dat me greep: dat is na vier jaar schrijven Nova geworden."

In de roman, die dinsdag verschijnt, gaan een tv-presentator, een schrijver en een wetenschapster op zoek naar hun diepste levens­bestemming. "Ik zou dit graag omschrijven als een ­coming-of-lifeboek in plaats van een coming-of-ageroman," zegt Samkalden.

"Wat kun je met de verwachtingen die je van jezelf hebt? Moet je ze vervullen of mag je ze opgeven? En moet je je eigenlijk wel afvragen wie je werkelijk bent of kun je voor het antwoord op de loop?"

Toen u uw theatervoorstelling One Man Show maakte, zei u aan 'schrijversanorexia' te lijden. U beschreef in een column voor de Volkskrant hoe u 's nachts vloekend en tierend door het Vondelpark liep omdat de juiste zinnen niet wilden ­komen. Verliep het schrijven dit keer ook zo moeizaam?
"Die column schreef ik in de week voor mijn première. Dat is wel het uitgelezen moment om de meest pathetische dingen te schrijven. Hoewel het wel echt zo is ­gebeurd, ja. Er was een lied dat maar niet wilde komen, maar wel noodzakelijk was voor mijn voorstelling. Dan wordt het vechten tegen de deadline, omdat je simpelweg het podium op moet."

"In die zin was dit boek veel ontspannener: het zou pas uitkomen als ik het af had. Maar goed, scheppen blijft een pijnlijk proces. Je moet door weerstand heen, wachten tot het verhaal jou vindt. Ik heb het woord voor woord tot leven moeten kussen."

U draagt het boek op aan uw vader. Waarom?
"Omdat het verhaal gaat over het leren kennen van je plek, gaat het onherroepelijk ook over overerving. In hoeverre kun je je losmaken van je dna? Die fascinatie heb ik ook."

Lijkt u zo erg op uw vader?
"Mijn vader is altijd een gesloten man geweest. Nu helemaal helaas. Hij is 79 en heeft na twee beroertes afasie, hij kan niet meer praten. Pas op latere leeftijd zijn we tot een echt openhartig gesprek gekomen. Na een hartstilstand zes jaar geleden zorgde ik een paar weken bij hem thuis voor hem. Hij knapte op."

"Maar hij vroeg me niet naar mijn net stukgelopen relatie, draaide om alle grote onderwerpen heen. Daar werd ik zo kwaad om. Gelukkig leidde die woede tot een dierbaar ­vader-zoongesprek."

"Hij vertelde over de strijd in zijn leven. Ik was compleet uit het lood geslagen: wat leek zijn leven ongelooflijk op het mijne! Soms waren de zinnen die hij tegen vrouwen had uitgesproken precies ook mijn woorden.

Ik dacht: ik ben toch losgekomen van deze man? Ik leef in een andere tijd en heb een vrijdenkende moeder. Hoe is het dan ­mogelijk dat ik precies hetzelfde pad lijk te bewandelen? Dat wilde ik onderzoeken. Een deel van die zoektocht is in dit boek terechtgekomen."

Kan uw vader dit boek nog lezen?
"Nee, dat lukt niet meer." Samkalden slaat de openingsbladzijde open. 'Voor mijn vader,' staat er. "Dit is het enige dat hij zal lezen. In die wetenschap zit voor mij ironie, wat verdriet, maar ook humor en dankbaarheid."

Uw grootvader Ivo was van 1967 tot 1977 burgemeester van Amsterdam. Hij overleed toen u 16 was. Hoe was uw verstandhouding?
"Net als in het boek herhaalt de geschiedenis zich langs de stamlijn van mijn vader. Ook mijn opa had afasie. Ik heb mijn vader helaas weinig over de zijne gesproken.

Van buiten leek hij misschien een afstandelijk type, maar ik herinner me hem als een warme man. Op latere leeftijd nam hij me mee naar grote schaaktoernooien. Hij stelde me voor aan Kasparov en Jan Timman."

"Later speelde ik bij hem thuis tegen hem. Ik zag zijn brein aftakelen. Ik ben absoluut geen goede schaker, maar kon hem soms ineens schaakmat krijgen. Het volgende potje was zijn scherpte weer terug en veegde hij me in een paar zetten van het bord.

Woorden kwamen er niet meer. Tragisch, zulke talige en intellectuele mannen die zich niet meer kunnen uiten. Ik begrijp nu pas hoezeer voor mijn opa het schaken een laatste manier was van contact houden met de wereld."

Wat hoopt u van de ontvangst van het boek?
"Het komt misschien pretentieus over, maar ik heb tijdens het schrijven geen moment aan mogelijke lezers ­gedacht. Natuurlijk hoop ik dat het gezien en bejubeld wordt. Maar het schrijven was voor mij het belangrijkst."

Is die benadering anders dan u in het theater gewend was?
"Nee. Misschien hebben sommige theatermakers daar meer oog voor, maar mij lukt het niet vooraf aan een ­publiek te denken. Ik ben gewoon bezig met mijn eigen verhaal. Dat tot leven wekken is mijn enige doel."

Over uw theaterloopbaan schreef u in een andere ­column: 'Nederlanders lusten niet wat ze niet kennen. De wijn moet of Cabaret of Musical heten, en de druif moet bekend zijn via De Wereld Draait Door. Anders kun je het vergeten met je artistieke ambities.'
"Pfoe... waar schreef ik dat? Ik ben dat helemaal vergeten. Maar goed, wat is de vraag?"

Of succes niet toch belangrijk voor u is?
"Commercieel succes niet zozeer. Ik heb wel ondervonden dat kunst lastig is te verkopen als het niet makkelijk in een bepaald genre is te plaatsen."

Daniël Samkalden Beeld Linda Stulic
Daniël SamkaldenBeeld Linda Stulic

"Als je er zoals ik ook nog een afkeer van hebt om een product van jezelf te ­maken, kom je commercieel gezien niet aan de bak."

Vond u dat erg?
"Nee, artistiek gezien heb ik me altijd gewaardeerd gevoeld. Maar het bepaalt wel je weg. Zeker wat betreft ­solotheater. Je kunt er zelf geen geld in blijven pompen."

Hoe kijkt u terug op De Elite, waarmee u een statement maakte voor origineel kunstenaarschap?
"Och jemig, dat was ik eindelijk net een beetje vergeten. We wilden collectief optrekken tegen het systeem dat het publiek in ­Nederland alleen maar krijgt wat het al kent.

Wij stelden: 'We zijn gewoon vijf interessante individuen die iets interessants maken. Dát is ons keurmerk.' We ­waren alleen allen solisten, er was geen leiding. We zijn aan goede bedoelingen ten onder gegaan."

Toen er in Capelle aan den IJssel tientallen mensen boos wegliepen, riep u: 'Heel goed. Dit is precies de ­bedoeling.'
"Nou ja, we stonden wel voor iets. Dat er wrijving kwam, was niet zo erg. Achteraf bezien was de voorstelling gewoon niet goed. We bereikten het tegenovergestelde van wat we voor ogen hadden."

Jochem Myjer zei over het incident: 'Daniël Samkalden begrijpt niet hoe ons vak werkt. Dit is elitaire, hoofd­stedelijke arrogantie.'
"Jochem Myjer mag zeggen wat hij wil en volgens mij zitten we niet bepaald in elkaars vaarwater, maar voor mij raakt die opmerking kant noch wal. Hij heeft die voorstelling waarschijnlijk niet eens gezien. We hebben onze ziel en zaligheid in dat stuk gelegd, dat vind ik geen arrogantie. Daarbij wilden we echt iets aan de kaak stellen. Maar goed, dat is dus mislukt."

Hij pauzeert even en zegt dan: "Toch geloof ik dat iets wat écht goed is, uiteindelijk wél breder communiceert. Natuurlijk hoop ik dat met Nova te bereiken. De afgelopen jaren zijn intens geweest. Terwijl ik dit boek scheef ontmoette ik mijn vriendin, kreeg ik een dochter en een zoon en verloor ik mijn vader stukje bij beetje. Nova werd zo ook voor mij een coming-of-life."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden