Plus

Deborah Lipstadt: 'Irving loog en bedroog'

Haar strijd met Holocaustontkenner David Irving is vandaag de dag opnieuw angstwekkend relevant, zegt Deborah Lipstadt over de speelfilm Denial op Holocaust Memorial Day.

Deborah Lipstadt in Pathé Tuschinski: 'Ik wilde gewoon mijn naam zuiveren'Beeld Eva Plevier

Ze is een Amerikaanse vrouw, zegt actrice Rachel Weisz in haar rol van historica Deborah Lipstadt, en ze is Joods. En of dat niet genoeg rode vlag is voor stier David Irving, heeft ze ook nog geschreven dat hij een Hitleraanhanger is die ter meerdere glorie van het Duitse Rijk naar believen met historisch bewijsmateriaal goochelt.

Het is allemaal voldoende reden voor de Britse Holocaustontkenner Irving om een proces tegen haar aan te spannen wegens laster.

Denial heet de speelfilm van Mick Jackson over het de zaak 'Irving v. Lipstadt' die in 2000 diende voor het Britse hooggerechtshof. Dit voorjaar komt hij in de Nederlandse bioscopen, maar gisteren was er in Tuschinski al een speciale voorvertoning in samenwerking met het Niod ter gelegenheid van Holocaust Memorial Day. De Amerikaanse historicus Lipstadt (69) was daarvoor zelf naar Amsterdam gekomen.

Auschwitz
In 1993 scheef Lipstadt het boek Denying the Holocaust, over de groeiende tendens van ontkenning van het bestaan van de massavernietigingskampen in de Tweede Wereldoorlog. Ze hekelt daarin Irving, die in zijn boeken onder meer het bestaan van de gaskamers in Auschwitz bestrijdt, als een van de boegbeelden van de ontkenners.

"Die Holocaust," betoogt Irving (gespeeld door Timothy Spall) in een van zijn speeches in de film, "de Joden houden er maar niet over op omdat het het enige interessante is wat ze in 3000 jaar hebben meegemaakt."

Zoals de opvallende sjaals die Weisz in de film draagt Lipstadts eigen kledingstukken zijn - "Ik sta bekend om mijn sjaals en mijn sokken" - zijn alle scènes in de rechtszaal en het getoonde bewijsmateriaal gebaseerd op de transcripties van het proces en de opgenomen pleidooien.

Holocaust on Trial

In 1996 beschuldigde David Irving historica Deborah Lipstadt van laster omdat ze hem als Holocaust­ontkenner had aangemerkt. De zaak kwam in 2000 voor het Britse hooggerechtshof. De kranten kopten 'Holocaust on Trial' bij hun verslagen over dit historische proces. Het op de feiten gebaseerde rechtbankdrama Denial is in april in Nederland te zien.

Lipstadt, hoogleraar modern Jewish and Holocaust studies in Atlanta, aarzelde aanvankelijk om medewerking te verlenen aan de Hollywoodproductie. Want Hollywood staat voor entertainment, en het proces ging om de waarheid.

Ze ging om toen de BBC bij het project kwam, met de gerenommeerde Britse scenarioschrijver David Hare. Hij mocht haar boek History on trial: My day in court with David Irving bewerken tot een script.

Juist nu heeft de film, zegt ze, een angstwekkende relevantie gekregen die niemand vooraf had kunnen voorspellen. Natuurlijk speelt ontkenning vaker, ook op hoog politiek niveau, van klimaatverandering tot de genocide in Srebrenica en die in Armenië.

"Maar nu heeft Amerika iemand in het Witte Huis die, met zijn ­entourage, de waarheid botweg ontkent. Alternatieve feiten, noemen ze het. Een ander woord voor alternatieve feiten is leugens."

Vingeroefening
Irvings aanval op haar was overduidelijk persoonlijk, zegt Lipstadt. "Hij wilde me kapotmaken. De film begint met een incident op de universiteit in Atlanta, waar hij een lezing van me verstoorde. Dat was een vingeroefening, hij wilde met een proefballonnetje kijken hoe sterk ik was.

En hij dacht: makkie. Het was een verschrikkelijke situatie, want ik wilde niet met hem in debat. Je gaat ook niet in debat met iemand die zegt dat de aarde plat is.

Rachel Weisz belde me de ochtend van de opnamen hoe ik me toen gevoeld had. Als een konijntje in de koplampen, zei ik. Verschrikkelijk! En Irving dacht daardoor dat ik een makkelijke prooi was."

Pedofiel
Irving presenteerde zich in de rechtszaal als een slachtoffer, door Lipstadts toedoen in diskrediet gebracht. "Holocaustontkenner, dat is bijna synoniem voor iemand die zijn vrouw mishandelt of een pedofiel," zei hij in zijn openingspleidooi, "Ze heeft een paria van me gemaakt, het is als een verbale Jodenster."

Lipstadt koos met een team van topadvocaten de harde tegenaanval. Getuigen-deskundigen hadden Irvings voetnoten door­gevlooid. Zij toonden de achterliggende documenten waaruit bleek hoe hij in halve of verdraaide citaten de historie naar zijn hand had gezet. "Toen wist ik dat we hem in de tang hadden. En het was een grote overwinning, in een vonnis van meer dan driehonderd pagina's oordeelde de rechter onomwonden dat Irving heel welbewust loog, bedroog en manipuleerde."

Er waren momenten in de rechtsgang dat ze hém kapot wilde maken, erkent Lipstadt. Maar advocaat Anthony Julius (die eerder prinses Diana vertegenwoordigde bij haar echtscheiding) hield haar voor: nee, hij is niet belangrijk genoeg.

"Hij zei: David Irving bevechten is als poep aan je schoen. Niks aan de hand als je je schoen op tijd schoonmaakt. Pas als je je huis binnengaat en de je die poep in het tapijt loopt, wordt het ernstiger. Poep aan je schoon, zo moet je denken over mensen als Irving."

Ze ging het gevecht niet aan om de held uit te hangen, benadrukt Lipstadt, al heeft de hele affaire haar wel gemaakt tot de voorvechter van de waarheid die ze is geworden. "Had ik niet gevochten, dan had hij gewonnen. Zo simpel was het, ik wilde gewoon mijn naam zuiveren. Soms blijken dingen pas achteraf heroïsch."

Deborah Lipstadt: 'Alternatieve feiten, noemen ze het. Een ander woord daarvoor is leugens'Beeld Eva Plevier
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden