Update

Debat over burgerdoden Irak: ‘Geen relatie tussen doden en verlengen missie’

Wat heeft het ministerie van Defensie in juni 2015 precies aan het kabinet gedeeld over de burgerdoden bij een Nederlands bombardement in Irak? De Kamer vraagt vanavond om duidelijkheid tijdens het debat met de premier en minister Ank Bijleveld (Defensie). 

Ank Bijleveld, minister van Defensie en premier Mark Rutte tijdens het debat in de Tweede Kamer.Beeld ANP

Dat er burgerdoden zijn gevallen bij de Nederlandse luchtaanval op Hawija in Irak in juni 2015, was ‘niet relevant’ voor het besluit tot verlenging van de missie drie weken later. Dat zei minister-president Mark Rutte in een debat in de Tweede Kamer over de kwestie. “Er is altijd een risico op burgerslachtoffers.”

GroenLinks, SP en Forum voor Democratie vroegen zich hardop af of informatie over de burgerdoden is achtergehouden om de verlenging niet in gevaar te brengen. Volgens Rutte is dat ‘echt onzin’.

Toenmalig minister van Defensie Jeanine Hennis zei enkele weken na de aanval in een brief aan de Kamer dat er geen burgerdoden waren gevallen. Volgens Rutte was dat een fout, maar geen doelbewuste misleiding. De oppositie vindt dat weinig geloofwaardig, maar voor opzet is volgens Rutte ‘0,0 bewijs’.

Hennis had moeten zeggen dat er geen informatie over burgerdoden werd gedeeld, aldus de premier. “Dat was destijds het protocol.” PVV-voorman Geert Wilders vindt dat de Kamer is ‘gepiepeld en dat is onvergeeflijk’. Inmiddels is het beleid veranderd en wordt de Kamer vertrouwelijk geïnformeerd als er burgerslachtoffers zijn gevallen door Nederlandse inzet, aldus de premier.

Volgens Rutte is geprobeerd te achterhalen hoe de fout in de brief belandde, maar is dat niet gelukt. “Dat kunnen we niet reconstrueren,” zei Rutte hij meermaals. Niet alleen de oppositie vond de uitleg van de premier moeilijk te verkroppen. Joël Voordewind van coalitiepartij ChristenUnie sprak van een ‘zogenaamde fout’ en vindt het ‘onvoorstelbaar’ dat die fout vier jaar lang ‘onweersproken’ bleef.

Voordewind drong nog aan op een nieuwe poging om uit te zoeken hoe de brief tot stand kwam, maar dat heeft volgens Rutte geen zin. “Dat is allemaal geprobeerd, het lukte niet.”

‘Cultuuromslag nodig bij Defensie’

SP en GroenLinks richten hun pijlen tijdens het debat over burgerdoden in Irak op premier Mark Rutte. Zij vragen zich af of de verlenging van de missie in Irak, enkele weken na de aanval van Nederlandse F-16's waarbij tientallen doden vielen, een rol heeft gespeeld bij het stilhouden van de burgerslachtoffers.

Lilian Marijnissen (SP) begrijpt niet waarom de alarmbellen in het kabinet niet afgingen na mediaberichten over veel burgerdoden. “Kwam het gewoon niet goed uit?” vraagt ze zich af.

In het licht van de verlenging moet er in het kabinet gesproken zijn over burgerslachtoffers, denkt Jesse Klaver van GroenLinks. Dat besluit werd drie weken na de aanval genomen. “Het heeft er alle schijn van dat voor het doorgaan van de missie cruciale informatie is achtergehouden.”

De PvdA had bijna uitsluitend vragen aan minister Ank Bijleveld van Defensie. Er moet een einde komen aan de ‘beruchte Defensiecultuur’ van geslotenheid, zei John Kerstens. Hij werd aangevallen door onder anderen Geert Wilders (PVV) omdat destijds ook PvdA-ministers op de hoogte werden gesteld van de gevolgen van de aanval. “U hebt boter op uw hoofd,” zei Tunahan Kuzu (Denk).

Wilders ziet een ruziënde coalitie, waarvan de uiterste houdbaarheidsdatum de afgelopen maanden rap dichterbij is gekomen. Hij verwees onder meer naar ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers, die ‘Rutte in zijn politieke kruis trapte’ toen die zei dat hij een gesprek over burgerdoden ‘wel zou onthouden’.

“Wat de uitkomst van dit debat ook wordt, het einde van het kabinet is nabij,” voorspelde Wilders.

SGP’er Chris Stoffer vindt het belangrijk dat er een cultuuromslag komt bij Defensie.

CU en D66: alsnog onderzoek burgerdoden Irak

Er zou alsnog onderzoek moeten worden gedaan naar de burgerslachtoffers die in 2015 vielen bij een Nederlandse luchtaanval op Hawija in Irak. Daarvoor pleiten coalitiepartijen ChristenUnie en D66. Op die manier kan er een begin worden gemaakt om tot schadevergoedingen voor de nabestaanden te komen.

Kamerlid Joël Voordewind (CU) wees erop dat in het vorige debat een voorstel is aangenomen om op de Defensiebegroting geld vrij te maken ‘voor vrijwillige schadevergoeding richting de nabestaanden en de gemeenschappen in kwestie’ Daarmee ‘ligt het ook voor de hand onderzoek te doen naar de slachtoffers,’ aldus Voordewind, die minister Ank Bijleveld (Defensie) vroeg dit toe te zeggen.

“Hoe kan het dat ruim vier jaar later nog steeds niet vaststaat hoeveel burgerslachtoffers er zijn? Nederland, maar zeker ook nabestaanden, slachtoffers en de gemeenschap in Hawija, hebben het recht om te weten wat er precies is gebeurd en hoeveel burgerslachtoffers zijn gevallen,” zei D66'er Salima Belhaj.

VVD’er André Bosman denkt dat het niet meer mogelijk is om vast te stellen hoeveel slachtoffers er zijn gevallen bij het bombardement.

Voordewind hekelde verder de cultuur op Defensie, waar ‘de neiging is te verhullen, te ontkennen’. Hij sprak van een ‘zwijgcultuur met een lange traditie’ en wil weten waarom hij ‘dingen eerst in de media moet horen, voordat slecht nieuws naar buiten komt’.

Het bevreemdt CDA’er Martijn van Helvert dat Defensie zich nooit heeft afgevraagd wat er met de burgerslachtoffers is gebeurd. Hij wil dat het ministerie ‘lessen trekt’ en de Kamer zorgvuldig informeert als er wat misgaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden