De Zweedse thriller is hot

Henning Mankell schrijver van de Wallander-serie. Foto EPA

Zweedse thrillers zijn in. We weten niet veel van het land dat bijna elf keer groter is dan Nederland. Een gidsje voor het lezen van en kijken naar de Martin Becks en Mikael Blomkwists.

De Zweedse thriller is hot. Eigenlijk al jaren. Het begon allemaal in 1965 met De vrouw in het Götakanaal, van het Zweedse schrijvers-echtpaar Maj Sjöwall (1935) en Per Wahlöö (1926-1975). Het was het begin van een tiendelige serie over politie-inspecteur (later commissaris) Martin Beck - een tot dan toe atypische politieman, die zijn zaken eerder op psychologische dan op een sta-of-schietmanier probeert op te lossen. Het echtpaar was van oorsprong journalist en in hun Martin Beckreeks wordt veel aandacht besteed aan wat zij als misstanden zagen in de Zweedse maatschappij.

Dat laatste gegeven is kenmerkend voor vrijwel alle Zweedse thrillerschrijvers die wij nu kennen. Problemen met immigratie, prostitutie, vrouwenhandel, alcoholisme, mishandeling en drugs zijn misschien niet typisch Zweeds, maar het zijn wel de onderwerpen die behandeld worden in de meeste literaire thrillers. Soms zelfs op het journalistieke af, zoals in de Milleniumtrilogie van Stieg Larsson (1954-2004), die pagina's uiteenzettingen geeft over vrouwenhandel of de organisatie van het Zweedse parlement.

Ook de problematiek met de Baltische staten, waar na de val van het communisme de misdaad een enorme vlucht heeft genomen - wat wij hier ook meemaken met de voormalige Oostbloklanden - speelt een grote rol bij de Zweedse misdaadauteurs. De hoofdpersonen zijn vaak politie-inspecteur, maar ook journalisten doen het goed: neem Mikael 'Kalle' Blomkvist uit de Milleniumserie of Annika Bengtzon van Liza Marklund.

Veel van hun boeken zijn verfilmd of bewerkt tot televisieseries die ook in Nederland worden uitgezonden (Beck, Wallander, Van Veeteren). Zo weten we dat Zweden groot en groen is, dat het stevig sneeuwt in de winter, de drank duur is - maar daardoor niet minder wordt genuttigd! - en de vrouwen groot en blond.

Maar wat weten wij nog meer? Een kleine handleiding voor het lezen van (en het kijken naar) de Zweedse politieromans, van Martin Beck tot Mikael Blomkvist. (ALEXANDRA BESUIJEN)

Algemeen
Zweden heeft negen miljoen inwoners en is bijna elf keer groter dan Nederland. Vroeger spraken Noren, Zweden en Denen - de Vikingen - een gemeenschappelijke taal: Norrön of Oudnoors.Tegenwoordig zijn de taalverschillen groot. Behalve Zweeds is Sami, de taal van het Samische deel van de bevolking, een officiële taal in Zweden.

Valuta
De Zweedse kroon: delen door tien en je krijgt de waarde in euro's. Handig om te weten in geval van berovingen of losgelden. De Zweedse kroon bestaat uit 100 öre.

Uitspraak

Hoe spreken we al die grappige letters uit? Een kleine greep:
De a met het balletje erboven (å): båt als in: (lange klinker) door;
sång als in: (korte klinker) dor.
y als in: het Franse rue, maar met de lippen ronder en vooruitgestoken. Voor een medeklinker hetzelfde, maar dan korter.
ä voor een -r uitgesproken als flair.
ö voor de -r (för) als in oeuvre, anders (söt) als in teut.
g als in het Franse garçon of het Engelse good.
k voor e, i, y, ä en ö als in China. Anders als k.
v en w: tussen de Nederlandse v en w in
s en z: beide als scherpe s, de Nederlandse z-klank wordt niet gebruikt.

(Die leuke o met dat streepje erdoor (ø) is niet Zweeds maar Noors: het is dus knäckebröd en niet knäckebrød!)

Olof Palme
Olof Palme (1927-1986) was leider van de Socialdemokratiska arbe­tare­partiet en tweemaal premier: van 1969-1976 en vanaf 1982 totdat hij in 1986 werd vermoord.

De moord op Palme is nooit opgelost, maar speelt regelmatig een rol(letje) in de Zweedse thrillers, al dan niet in complottheorie-achtige context.

Kranten
Kranten spelen een belangrijke rol; hetzij doordat de hoofdpersoon journalist is, hetzij doordat de commissaris weer eens moet opdraven bij een persconferentie. De belangrijkste kranten zijn:
Aftonbladet (Het Avondblad), dat in de middag verschijnt. Het blad heeft een sociaaldemocratische inslag. Expressen is ook een avondkrant en noemt zichzelf onafhankelijk-liberaal.

Dagens Nyheter (Nieuws van de Dag) is het grootste ochtendblad en ook onafhankelijk-liberaal.

Politiek
Zweden is een constitutionele en parlementaire monarchie. De functie van koning Gustaaf is louter functioneel. De Zweedse premier wordt staatsminister genoemd, en het parlement, Rijksdag, heeft één kamer met 349 leden.

Prostitutie
Prostitutie is in Zweden niet verboden; hoerenlopen daarentegen wel, omdat vrouwen vaak niet vrijwillig voor dit beroep kiezen.
Prostitutie, vooral in combinatie met vrouwenhandel, is een regelmatig terugkerend thema in de Zweedse thrillers.

Eten, drinken en snuiven
In Zweden wordt - ook door vrouwen - snus (spreek uit: snuus) gebruikt, een tabak in vochtige poedervorm. Het wordt onder de bovenlip gestopt en daar een bepaalde tijd, variërend van minuten tot uren, gehouden. Je haalt het weg als je je nicotineportie binnen hebt.

Köttbullar
Die kennen we allemaal: de kleine gehaktballetjes van de Ikea! Meestal met een klodder rode jam.

Smörgåsbord
Een buffet vol kleine hapjes als gerookte aal, verschillende soorten haring, gebakken en gekookte aardappelen, worst, kaas, salades en zoetigheden. Wordt weggespoeld met aquavit en bier.

Ärtsoppa met pannkakor
Zoals wij woensdag gehaktdag hebben, kennen de Zweden een erwtensoepmetpannenkoekendonderdag.

Feestdagen
Behalve Kerstmis en Pasen zijn er ook typische Zweedse feestdagen. De bekendste feestdagen in Zweden zijn het Midzomerfeest, rond 21 juni, en Luciafeest, een lichtfeest op 13 december.

Auteurs en hun hoofdpersonen
Arne Dahl (pseudoniem van Jan Arnald) - Kerstin Holm, rechercheur bij de misdaadspecialisten, het zogeheten A-team.
Stieg Larsson - Mikael 'Kalle' Blomkvist, journalist bij Millenium.
Henning Mankell - Kurt Wallander, politie-inspecteur in de plaats Ystad.
Liza Marklund - Annika Bengtzon, journaliste bij Kvällpressen.
Håkan Nesser - gepensioneerd commissaris Van Veeteren in het fictieve Maardam.
Leif G.W. Persson - commissaris Lars M. Johansson in Stockholm.
Maj Sjöwall en Per Wahlöö - inspecteur, later commissaris, Martin Beck in Stockholm.
Karin Wahlberg - commissaris Claes Claesson en chirurg Veronika Lundborg in Lund.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden