PlusAchtergrond

De zoektocht naar het verdwenen kasteel van Weesp

In de middeleeuwen had Weesp een kasteel met een ridder en, volgens de overlevering, een verborgen schat. Een zoektocht naar de resten van Huis ten Bosch leidt nu naar een schapenweitje aan de Vecht.

Christian Pfeiffer bij de weilanden waar hij het kasteel van Weesp vermoedt.Beeld Marc Driessen

Dáár. In de hoek van het weiland, achter een rijtje ­bomen, naast de oude boerderij. Daar heeft eeuwenlang het kasteel Huis ten Bosch gestaan. Christian Pfeiffer wijst op een duidelijk zichtbare verhoging in het schapenweitje van een particulier. “Ik ben ervan overtuigd dat dit de plek is. Alles wijst er op: historische kaarten, oude beschrijvingen, maar ook de hoogtekaart die met de nieuwste technieken zijn gemaakt. Alleen is er nog geen honderd procent zekerheid. Die hebben we pas als de eerste kasteelmop naar boven wordt gehaald.”

Al jaren is de 31-jarige Pfeiffer, in het dagelijks leven beleidsmedewerker van erfgoedvereniging Heemschut, in de ban van het kasteel van Weesp. “Ik ben hier opgegroeid met de legende van Huis ten Bosch. Een romantisch verhaal over een oud kasteel met een ridder en een verborgen schat. Het was nooit helemaal duidelijk of het kasteel echt bestaan heeft. In de geschiedschrijving wordt gesproken van een vermoeden. Vijftien jaar geleden is een stukje verderop nog een archeologisch onderzoek uitgevoerd, maar ook dat heeft niets opgeleverd.”

Visvangst en vogeljacht

Eind vorig jaar wijdde Pfeiffer een aflevering van zijn blog aan het mysterieuze kasteel, met alle informatie die hij bij elkaar had weten te sprokkelen. “Dankzij de digitalisering van de archieven is er plotseling van alles te vinden. Huis ten Bosch is terug te vinden op een aantal historische kaarten en oude prenten. Ik kreeg veel reacties op mijn blog, onder meer van een enthousiaste specialist die een verbeterde versie mailde van de hoogtekaart die ik van het perceel had gevonden. Daarop zijn de contouren van het kasteel nog duidelijker te zien.”

In historische beschrijvingen vond Pfeiffer meer informatie over de bewoners van Huis ten Bosch. “Het kasteel moet in de twaalfde eeuw zijn gebouwd als ridderhofstad voor Egbertus van den Bosch. Hij was een broer van Gijsbrecht II van Amstel, die leenheer van de bisschop van Utrecht was. Dit was een belangrijke plek voor de visvangst en de vogeljacht.” Van een comfortabel leven met banketten, reidans en luitmuziek zoals we dat kennen uit de speelfilms, was geen sprake. “Het gebied was desolaat, een lege woestenij. Erg gezellig kan het niet zijn geweest.”

Afgebrand

Huis ten Bosch bevond zich op een strategisch belangrijke plek. In de middeleeuwen was het grensgebied tussen Holland en Utrecht het decor van een polderversie van Game of Thrones, een permanente strijd om de macht, met de moord op Floris V in 1296 bij Muiderberg als dramatisch dieptepunt. Pfeiffer: “Het kasteel is door de eeuwen heen vier keer verwoest, net zoals de stad Weesp een aantal malen volledig in de as is gelegd. Dit gebied was een buffer om Amsterdam te beschermen tegen vijandelijke legers. Men wist: als Weesp valt, is de volgende halte de stadspoort van Amsterdam.”

In het rampjaar 1672 ging Huis ten Bosch voor de laatste keer in vlammen op. Dit keer was het Franse leger de boosdoener. Om Amsterdam en Holland te beschermen tegen de oprukkende Fransen, was het gebied tussen de Zuiderzee en de Merwede onder water gezet. “Het lukte de Fransen niet de waterlinie over te steken. Uit frustratie hebben ze kastelen en buitenplaatsen aan deze kant van het water te grazen genomen. Het kasteel van Weesp is niet meer opgebouwd. De achttiende eeuw kwam eraan, kastelen hadden hun functie wel zo’n beetje verloren.”

Een oude tekening van Huis ten Bosch.

De nieuwe tijd vroeg om nieuwe verdedigingswerken. De Oude Hollandse Waterlinie werd een Nieuwe Hollandse Waterlinie en Amsterdam kreeg zijn Stelling. Onderdeel van deze ring van verdedigingswerken was het Fort Uitermeer, vlak bij de plek waar eerder het kasteel van Weesp stond. In het begin van de vorige eeuw zijn daar een aantal kazematten aan toegevoegd, waar tijdens de eerste dagen van de Tweede Wereldoorlog nog militairen waren ondergebracht. In deze vredige tijd kan in het vroegere fort een escape room worden bezocht, of het restaurant voor een lunch of high tea.

Het is een relatief ongerept gebied, zegt Pfeiffer, en dat is de redding geweest van wat mogelijk de resten van het oude kasteel zijn. “Er zijn hier nooit grote ontwikkelingen geweest. Volgens de overlevering heeft Amsterdam ook een kasteel gehad, maar daar is niets meer van terug te vinden. Ook van Huis ten Bosch is overigens het nodige verdwenen. Er zijn verslagen bewaard gebleven van ooggetuigen die hebben gezien hoe mensen hier honderd jaar geleden stenen hebben weggehaald voor de bouw van nieuwe woningen. Dat klinkt nu gek, maar in de negentiende eeuw werd ook het Muiderslot aangeboden voor de sloop. De koper mocht met de materialen doen wat hij wilde.”

De hoogtekaart van het gebied.

Archeologisch onderzoek

Tegenwoordig wordt behoedzaam omgesprongen met archeologische monumenten. Pfeiffer: “Ik zou het liefst persoonlijk een sleuf graven om te kijken wat er onder het gras verborgen ligt, maar daar bestaan strenge regels voor. Mijn hoop is dat er een grondig onderzoek komt naar de historische bronnen over Huis ten Bosch die we nog niet kennen, en een archeologisch onderzoek ter plaatse. In het bestemmingsplan staat dat het gebied een hoge archeologische vindwaarde heeft. Dat moeten we maar eens onderzoeken. Het kan natuurlijk ook een oude boerderij zijn in plaats van een kasteel.”

Als de resten van Huis ten Bosch blijken te zijn, ziet Pfeiffer dat vooral als een opsteker voor Weesp. Onduidelijk is hoe de grondeigenaar tegenover de plannen staat – hij was deze week niet bereikbaar voor commentaar. “Vanwege mijn blog kreeg ik een mail van een ondernemer die zich bezighoudt met augmented reality. Daarmee zouden bezoekers met een speciale bril het kasteel in het landschap kunnen zien liggen. Dat is een prachtige manier om de geschiedenis van Weesp onder de aandacht te brengen.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden