Plus

De Wallen: Doen ze dit uit vrije wil, of is het dwang?

Prostitutie zonder mensenhandel is een illusie. Wat betekent dat voor de Wallen? Deel 2: de positie van de vrouw. 'De ramen zijn niet het probleem, maar alles eromheen.'

De helft van de Amsterdammers stelt dat prostituees hun werk niet vrijwillig doen. Slechts 15 procent denkt van wel, de rest weet het niet goed Beeld Marc Driessen

De toch al liefdeloze jeugd van Denise Gorzeman (42) eindigde rigoureus toen haar ouders hun vijftienjarige dochter op straat zetten. Daar stond ze dan, ze kon geen kant op. Via een 'fout vriendje' kwam ze op de Wallen terecht, achter het raam. "Ik moest toch leven," zegt ze.

Elke werkdag verliep volgens een vast ritueel. Ze maakte haar kamertje schoon, deed make-up op en nam plaats achter het raam. "De knop ging om. Ik richtte mij op klanten en geld. Gevoelens en emoties telden niet. Klanten wilden mij toch wel. Ik deed dingen die andere meiden niet wilden doen."

Inmiddels is Gorzeman alweer een paar jaar uit de prostitutie, maar de situatie op de Wallen is herkenbaar, zegt ze als ze rond kijkt. "Mannen die langslopen, sommigen waren vriendelijk, anderen agressief en provocerend. Ze spuugden tegen het raam."

Nayra Green uit Spanje werkt al 35 jaar in de prostitutie, waarvan een deel op de Wallen. Ook zij moet regelmatig vernederingen slikken als ze achter het raam zit. "De mensen die voorbij lopen zijn soms aardig, maar hier lopen ook harde mensen rond: grof, onbeleefd. Ze spugen op de ramen, of zijn gewelddadig. Meestal zet ik de muziek wat harder, dan hoor ik ze niet."

De drukte op de Wallen, veroorzaakt door een niet aflatende stroom toeristen, heeft een groot effect op de positie van sekswerkers. De verbale agressie neemt toe, zegt Green, vooral doordat nieuwe groepen toeristen Amsterdam aandoen. "Voorheen waren er meer Scandinaviërs en Duitsers. De laatste tijd komen ze uit andere landen, waar vrouwen nog als ondergeschikt worden gezien."

De drukte en de bejegening van vrouwen voeden het debat over de toekomst van raamprostitutie op de Wallen. Terwijl de #MeToo-beweging een maatschappelijke discussie heeft losgemaakt over de positie van de vrouw als lustobject en over grensoverschrijdend seksueel gedrag, verlekkeren drommen toeristen zich in de Amsterdamse binnenstad aan prostituees en ervaren veel van deze vrouwen geweld, blijkt uit onderzoek van SOA Nederland en Proud, de belangenbehartiger van sekswerkers.

Meer dan 90 procent heeft last van ongewenste vragen, vernederingen, privacyschending en stalken. Fysiek geweld komt voor bij 60 procent van de sekswerkers.

Dat de drukte een negatief effect heeft op prostitutie, wordt door vrijwel niemand betwist. De positie van de vrouw is wel een gevoelig punt, blijkt uit gesprekken die Het Parool en AT5 de afgelopen weken hebben gevoerd met mensen die op de Wallen werken en wonen.

Halfdronken hooligans
Met zo'n vraag zit je al snel in de moralistische hoek. PvdA, CDA en ChristenUnie voeren al veel langer een strijd tegen de raamprostitutie op de Wallen. 'Waarom moet de gemeente faciliteren dat halfdronken hooligans uit heel Europa naar onze historische binnenstad vliegen om de lichamen van straatarme Oost-Europese en Afrikaanse meisjes te gebruiken? Genoeg,' schreef Diederik Boomsma, fractievoorzitter van het CDA in de Amsterdamse gemeenteraad eind 2018 in Het Parool.

Kanttekeningen bij raamprostitutie in dit gebied vinden meer weerklank dan een jaar of tien, vijftien geleden. Bijna de helft, 49 procent van de Amsterdammers, vindt het niet meer van deze tijd om vrouwen in een etalage te zetten, blijkt uit onderzoek van de dienst Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS). Een kwart denkt daar precies tegenovergesteld over: moet kunnen.

Kortom: prostitutie staat onder Amsterdammers ter discussie. Wat hierbij meespeelt, is dat de helft van de Amsterdammers stelt dat prostituees hun werk niet vrijwillig doen. Slechts 15 procent denkt van wel, de rest weet het niet goed.

Velvet December van Proud, de belangen­behartiger van sekswerkers, vindt niet dat de #MeToo-discussie over prostitutie gaat. "Sekswerk gelijkstellen aan verkrachting is een belediging. Verkrachting gaat om macht, niet om seks."

Lorraine Nencel, universitair hoofddocent sociologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, die internationaal onderzoek doet naar sekswerk, is het hiermee eens. "De #MeToo-discussie gaat om niet-gewenste seks. Dat moeten we niet verwarren met sekswerk. Het is aan de vrouwen zelf om te beslissen of ze achter het raam willen staan. Sekswerk is een legaal beroep."

Nencel ziet wel dat de meningen over prostitutie verschuiven. Amsterdammers vinden het niet meer vanzelfsprekend en ook in de politiek woedt een debat over prostitutie op de Wallen. "Dat komt doordat sekswerk wordt geassocieerd met uitbuiting, wat mij betreft ten onrechte."

Schulden en armoede
De grote vraag die boven de Wallen hangt, is natuurlijk of de vele vrouwen en paar mannen die hier werken dat doen uit vrije wil, of dat er een vorm van dwang achter zit.

Bij gebrek aan duidelijke en eensluidende cijfers is een meningenstrijd uitgebroken over deze vraag, waarbij, afhankelijk van de belangen, de antwoorden uiteenlopen van 'niemand wordt gedwongen' tot 'iedereen wordt gedwongen', waarbij schulden, armoede en mentale issues ook onder een vorm van dwang worden geschaard; zouden sekswerkers ook achter de ramen staan als ze geen schulden hebben? Aan de andere kant: werken we niet allemaal om onze hypotheekschuld of huur te kunnen betalen?

Volgens Marja Sijpesteijn van Scharlaken Koord, een christelijke organisatie die al 35 jaar actief is op de Wallen, ligt de waarheid in het midden. "Een klein deel zal hier volledig uit vrije wil werken en een klein deel volledig gedwongen. Ertussen zit een schemergebied van vrouwen die hier niet voor hun plezier staan, maar omdat ze schulden hebben bijvoorbeeld. Dat is iets anders dan een bewuste keuze."

Kwetsbaar
Dat op de Wallen sprake is van mensenhandel, staat officieel vast. De Rekenkamer kwam vorig jaar uit op zeker 119 slachtoffers tussen 2005 en 2016. Op de Stopera gaan ambtenaren die mensenhandel proberen op te sporen uit van een hoger aantal.

In Amsterdam komen ze, op basis van cijfers van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel, uit op zeker 255 slachtoffers in de prostitutie in 2017. Een mensenhandelvrije stad is een streven, maar ook een illusie, zeggen ze op het stadhuis.

Mensenhandel komt in de prostitutie neer op gedwongen seks, uitbuiting en bedreiging. Ambtenaren in Amsterdam krijgen training om signalen te herkennen als een sekswerker zich aan de balie meldt voor, bijvoorbeeld, een inschrijving of voor documenten.

"Nerveus gedrag kan zo'n signaal zijn," zegt Anna Ensing van FairWork, die de training verzorgt op de bovenste verdieping van de OBA op het Oosterdokseiland. "Maar ook een begeleider die zich dominant gedraagt, het woord voert en de procedure kent, omdat hij die kennelijk vaker doorloopt. Of dat de vrouw wordt ingeschreven op een adres waar al tien andere mensen wonen."

255

Ambtenaren die zich bezighouden met de aanpak van mensenhandel gaan uit van zeker 255 slachtoffers van seksuele uitbuiting per jaar, in de hele stad.

Beeld ANP/Remko de Waal

Burgemeester Femke Halsema komt later dit jaar met een aanpak van de Wallen. Het lot van de vrouwen die daar werken, komt hierbij op de eerste plaats, zegt ze. "Toen ik als student rondliep op de Wallen en naar binnen keek, werd ik weggescholden door krachtige vrouwen. Nu zijn de vrouwen niet meer zo krachtig, maar kwetsbaar. Het etaleren van kwetsbare vrouwen is niet acceptabel."

Vraag is natuurlijk welke opties ze heeft. Moet de gemeente ingrijpen in de raamprostitutie op de Wallen en zal dat de positie van de vrouwen verbeteren? Lorraine Nencel, die op de Vrije Universiteit internationaal onderzoek doet naar prostitutie, wil graag nuance aanbrengen.

Zij ontvangt regelmatig sekswerkers uit andere landen die zich verbazen over hoe goed het is geregeld in Amsterdam. "In veel landen is de politie vijand nummer één van sekswerkers: die verkracht en chanteert. Hier is sekswerk legaal, en dat is een beter uitgangspunt."

Stel dat deze discussie niet zou gaan over prostitutie, maar over problemen bij, pak hem beet, Chinese restaurants, vraagt Nencel zich hardop af. "Dan zou toch niemand zeggen dat die restaurants weg of dicht moeten? Waarom dan wel als het gaat om sekswerk? Je wilt dan wat doen aan de mensen die de problemen veroorzaken. Dat geluid moet sterker worden: de ramen zijn niet het probleem, maar alles eromheen."

Velvet December van Proud pleit voor een campagne ter verbetering van het gedrag van toeristen. "Natuurlijk zal er dwang zijn. Mensenhandel is een misdaad. Dat wil niet zeggen dat ramen dicht moeten. Het lijkt erop dat aanpak van mensenhandel nu voorop staat in het beleid."

Nayra Green, de Spaanse sekswerker, volgt de discussies over uitbuiting en de positie van de vrouw. "Die kan ik mij voorstellen. Natuurlijk staan hier vrouwen tegen hun zin, maar dat is een minimaal deel."

Zelf doet ze haar werk voor haar plezier. "Ik ben goed in dit werk. Een vrouw achter de ramen is mooi, esthetisch en ook feministisch. Prostitutie is meer dan het verkopen van ons lichaam. Dit is een manier van leven."

Vorige week: Deel 1 De Wallen; ' Bijna helft Amsterdammers vindt Wallen niet meer kunnen'.

Volgende week: interview met burgemeester Femke Halsema

Omvang mensenhandel is lastig vast te stellen

De gemeente heeft een bureau in de arm genomen om onderzoek te doen naar mensenhandel op de Wallen. De omvang is lastig vast te stellen, maar volgens de Stopera staat vast dat er slachtoffers zijn. Bij het ontbreken van harde cijfers gaan ambtenaren die zich bezighouden met de aanpak van mensenhandel uit van zeker
255 slachtoffers van seksuele uitbuiting per jaar, in de hele stad.

Amsterdam telde op 1 januari 2018 ongeveer 400 ramen, 17 clubs en er waren 13 vergunningen afgegeven voor escort­bureaus.De 255 slachtoffers komen uit een doorrekening van de rapportage die Herman Bolhaar, Nationaal Rapporteur Mensenhandel, vorig jaar heeft uitgebracht.

In die monitor staat dat in 2017 in Amsterdam 51 slachtoffers van seksuele uitbuiting in beeld zijn. Uit dat onderzoek blijkt ook dat maar 20 procent van het totaal aantal slachtoffers in Nederland in beeld is. Zo kom je dus uit op 255 (5x51) slachtoffers van seksuele uitbuiting in de Amsterdamse prostitutie.

Dat aantal betreft de hele stad. De Rekenkamer publiceerde vorig jaar een groot onderzoek naar het gemeentelijk beleid op de Wallen en inventariseerde afgeronde en lopende Amsterdamse strafzaken naar mensenhandel. Zo kwam de rekenmeesters uit op zeker 119 slachtoffers tussen 2005 en 2016. 'Een ondergrens,' constateerde de Rekenkamer, want lang niet iedereen durft aangifte te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.