De vraagtekens in de zaak-Van Gogh

Tien jaar geleden werd Theo van Gogh vermoord. Maar nog steeds denken veel mensen dat we de ware achtergrond niet kennen. Minister Plasterk laat nu nieuw onderzoek doen. Wat zijn de grootste vraagtekens?

De ochtend van 11 oktober 2004: sporenonderzoek bij het lichaam van Theo Van Gogh in de Linnaeusstraat. Beeld anp

De helpers van Mohammed B.
Handelde Mohammed B. alleen? Feit is dat hij in de periode voor de moord deel uitmaakt van een groep radicale jongeren, die later bekend worden als de Hofstadgroep. Veertien radicale moslims uit Den Haag en Amsterdam met terreurplannen.

De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), die de Hofstadgroep al ruim voor de moord volgt, zegt B. in die tijd slechts als bijfiguur te hebben gezien. Maar de werkelijkheid is anders. In het voorjaar van 2004 krijgt de AIVD informatie dat B. belangrijk is in het wereldje van militante moslims. In juni worden enkele leden van de Hofstadgroep opgepakt. Eén van hen noemt Mohammed B. 'gevaarlijk'. De AIVD weet dat de Hofstadgroep radicaliseert en dat de groep 'met iets bezig is': alarmerende activiteiten die duiden op de voorbereiding van een aanslag op iets of iemand. Maar waarom greep de dienst dan niet in?

'Het kan goed zijn dat de AIVD aanwijzingen over 'Van Gogh afmaken' negeerde, omdat ze iets groters op het spoor was. Iets internationaals zelfs,' zegt filmproducent Gijs van de Westelaken, vriend van Theo van Gogh. 'Zo had Mohammed B. het telefoonnummer van een hoge functionaris van Al Qaida, met wie hij geregeld contact had.'

De verdwenen Syriër
De AIVD ontdekt in het voorjaar van 2004 ook dat Mohammed B. contact heeft met een Syriër: Abu Khaled. Deze man wordt ook door de Amerikaanse CIA in de gaten gehouden. Abu Khaled zou de religieuze inspirator zijn van de Hofstadgroep.

Abu Khaled is in 2004 in Nederland. Maar juist op de dag dat Van Gogh wordt vermoord, verdwijnt de Syriër. In allerijl vertrekt hij uit Nederland om via België, Griekenland en Turkije in Syrië te belanden. Speelde deze moslimfundamentalist een rol bij de moord? Was hij zelfs de opdrachtgever van Mohammed B.? Sinds zijn vertrek werd nooit meer iets van hem vernomen. Er gaan geruchten dat hij dood is, maar dat is nooit bevestigd.

De verdwenen opnames
De AIVD heeft de Hofstadgroep al zeker een jaar voor de moord in het vizier. De dienst verhuurt via via zelfs een Haagse woning aan een aantal van de leden, om ze te kunnen afluisteren. AIVD-medewerkers kunnen uitgebreid meeluisteren wat de leden van de Hofstadgroep er bespreken.

Maar als justitie dat na de moord op Van Gogh ontdekt en de banden opvraagt, geeft de AIVD ze niet. Er komen verschillende excuses: de banden zijn weggegooid, er moeten bronnen worden beschermd, het geluid was niet goed. Justitie krijgt alleen de banden van na de moord.

De vrienden van Van Gogh - en ook zijn vader, zelf oud-medewerker van de geheime dienst - weten het zeker: de AIVD móet door de afluisteroperatie hebben geweten dat de jongeren van plan waren Van Gogh te vermoorden.

'Dat huis hing helemaal vol met apparatuur,' zegt Tomas Ross, schrijver en vriend van Theo van Gogh. 'Natuurlijk hebben ze daarover gesproken. Grote vraag: waarom heeft de AIVD Van Gogh niet gewaarschuwd?'

Gijs van de Westelaken zegt daarover: 'Ze hebben het gewoon verkeerd ingeschat. Ja, dan moet je daar achteraf een oplossing voor vinden. Wat is dan het makkelijkste? We maken de banden weg.'

De ware achtergrond van Mohammed B.
In 2003 reist Mohammed B. naar Denemarken en Barcelona. Hij praat er met andere terreurverdachten. Diverse van die radicale moslims worden korte tijd later opgepakt. Maar Mohammed B. niet.

Het voedt de complottheorie dat Mohammed B. werd beschermd. Dat hij informant was voor de AIVD en daardoor werd onderschat door de dienst. Het verhaal komt uit de documentaire Prettig weekend, ondanks alles uit 2005 van journalist Stan de Jong en presentatrice Katja Schuurman. 'Zeker is in elk geval dat álle leden van de Hofstadgroep daar ooit voor zijn benaderd door de AIVD,' zegt Van de Westelaken. 'Mohammed B. zelf wel een keer of vier, vijf. Al wil dat nog niet zeggen dat hij écht voor ze werkte.'

Theo van Gogh Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden