Plus

De voetganger laat met zich sollen

Voetgangers krijgen heel wat te verduren - smalle stoepen, nijdige fietsers - maar schikken zich doorgaans zonder morren. 'Geef de voetganger prioriteit.'

Langebrugsteeg bij het Spui. Beeld Rink Hof

Ze schrikken zich uiteindelijk rot, de voetgangers in de Warmoesstraat. Nijdige fietsers, al bellend, proberen de passanten naar de zijkant te bewegen, naar de stoep, waar de voetganger thuishoort.

Maar zoals dat gaat met groeps­gewijze verkeersdeelnemers: de aandacht is zelden gericht op mensen buiten hun eigen cirkeltje. Bovendien is de stoep hier akelig smal en blokkeren her en der fietsen en scooters de doorgang.

Bellen wordt brullen en als de voetganger eindelijk doorheeft dat ie hier de stoep op moet, is iedereen geïrriteerd. Kijk dan, roept een van de voetgangers: er is niet genoeg ruimte op de stoep. "Ik moet toch ergens lopen!"

Moet gezegd: de Warmoesstraat is een van de weinige straten waar het echt zichtbaar schuurt. Waar de voetganger zich in woord en gebaar ergert aan wat hem wordt aangedaan.

Elders in de stad is het gedrag van de voetganger eerder te omschrijven als lijdzaam, een bijzondere karaktertrek voor een Amsterdamse verkeersdeelnemer.

Voetgangers schikken zich
Voetgangers laten een beetje met zich sollen. Ze zijn de afgelopen jaren, voor zover het zich laat aanzien, met meer en meer. Maar moeten het doen met minder stoep, zeggen deskundigen. Onzichtbare verkeersdeelnemers, worden ze vaak genoemd.

Je hebt Rover voor ov-reizigers en Scooterbelang voor de gemotoriseerde tweewielers. Maar er is geen belangenvereniging voor voetgangers, geen Amsterdamse afdeling van een voetgangersbond.

Wel een fietsburgemeester, geen voetgangersburgemeester. Geen alarmerende rapporten, hooguit bijzinnen. En dus schikken voetgangers zich.

Ze zijn wendbaarder ook dan fietsers en automobilisten, die vooral rechtdoor gaan. De voetganger benut beschikbare ruimte hierdoor beter, mede ook door de aanmerkelijk lagere snelheid. Maar daardoor lijkt hij dus ook over het hoofd te worden gezien. Het zijn verkeersdeelnemers, maar wel atypische.

Walkability
Over voetgangers is vooral veel onduidelijk. Of zoals Julia Briones het zegt: "Data ontbreken bijna volledig." Briones deed onlangs voor de gemeente onderzoek naar de walkability van Amsterdam, de voetgangervriendelijkheid van de stad.

Ze vergeleek onder meer de breedte van de stoepen met het aantal mensen dat ervan gebruik maakt. "Over fietsers weten we veel meer en over auto's ook, om over het openbaar vervoer maar niet te spreken. Maar over de voetganger ontbreken die harde gegevens. Mijn onderzoek bevat dus vooral aannames."

Desalniettemin rijst uit Briones analyse het beeld op van een stad waar de voetganger op veel plekken vooral moet schipperen. Neem bijvoorbeeld De Pijp, niet het centrum, maar wel een buurt die al jaren hoe langer hoe drukker wordt.

Op een plattegrond valt vooral op hoe smal de stoepen zijn, helemaal in verhouding met de massa's mensen die er gebruik van maken.

"Op veel plaatsen staan fietsen geparkeerd op stoepjes van soms maar negentig centimeter. Het gaat op sommige plekken gewoon niet."

Rode Loper
De gemeente heeft de voetganger de laatste jaren meer en meer op de radar staan. Verkeerswethouder Pieter Litjens somt regelmatig de Amsterdamse verkeersdeelnemers op in volgorde van belangrijkheid: voetgangers/fietsers, openbaarvervoergebruikers, dan automobilisten.

En mede onder druk van het felle drukte­debat zijn de laatste jaren de nodige successen geboekt, blijkt uit de notitie 'Stand van zaken voetganger', dat afgelopen maand verscheen.

40%

Volgens GroenLinks wordt 40 procent van alle beschikbare vierkante meters gebruikt voor parkeerplaatsen.

Zo is er de Oude Turfmarkt, voorheen zo'n onooglijk autogebiedje, dat werd heringericht tot een ruimte die exclusief voor voetgangers is. En het Muntplein transformeert hoe langer hoe meer in een voetgangervriendelijke plek waar je op een prettige manier voorbij kunt wandelen.

En dan staat binnenkort ook nog de Nieuwezijds Voorburgwal op de agenda: auto's moeten wijken, voetgangers (en fietsers) krijgen meer de ruimte. Het gaat dus goed. Toch?

Daar denkt logistiek deskundige Walther Ploos van Amstel anders over. Ja, zegt hij, wordt aan gewerkt, dat zeker.

"Maar er is ook sprake van een papieren werkelijkheid. Neem bijvoorbeeld de Rode Loper, die ervoor zou moeten zorgen dat voetgangers gemakkelijk vanaf CS de stad door kunnen. Op de tekeningen ziet het er allemaal prima uit, maar in de praktijk staan die brede stoepen vol obstakels, vol fietsenrekken en reclameobjecten, uitstallingen en terrassen."

En dus werpt Ploos van Amstel zich meer en meer op als de ongekroonde voetgangersburgemeester van de stad.

Schoner
De fietser, het laatste decennium uitgegroeid tot de dominante verkeersdeelnemer in Amsterdam, zou moeten wijken, op sommige plaatsen.

"De stad kan niet zonder fietsen, maar toch zeg ik: geef de voetganger prioriteit. Maak van de fietser een gast. Uit onderzoeken blijkt bijvoorbeeld dat voetgangers het meest besteden in winkelstraten. Maar ook maatschappelijk is de voetganger belangrijk. Ze zijn schoner, veel beter voor de leefbaarheid, nemen weinig ruimte in en vergen aanmerkelijk minder investeringen."

Er zal moeten worden gekozen, blijkt uit de analyse 'Amsterdam aan onze voeten' van GroenLinks. De partij is kritisch over de manier waarop de openbare ruimte is 'verdeeld' over de gebruikers.

Proef Negen Straatjes

Auto’s worden vaak gezien als de natuurlijke vijand van de voetganger, maar bij een experiment in de Negen Straatjes bleek vorig jaar dat fietsers en voetgangers elkaar juist méér dwars zitten zonder de auto. Tijdens de weekenden dat de straatjes waren afgesloten voor auto’s deden zich, naar het zich laat aanzien, meer ‘incidenten’ voor. Reden: fietsers reden veel harder zonder al die hinderlijke auto’s op de rijweg. En voetgangers bleken niet of nauwelijks meer alert te zijn bij het oversteken. Bestuurder Boudewijn Oranje pleitte naar aanleiding van de proef voor de terugkeer van de auto.

Volgens GroenLinks wordt bijvoorbeeld 40 procent van alle beschikbare vierkante meters gebruikt voor parkeerplaatsen. De partij heeft 26 oplossingen beschreven (zie kader).

Restruimte
Nu echter moet de voetganger het nog doen met de kliekjes, zegt Ploos van Amstel. "Er zijn al tal van nota's en beleidsstukken verschenen over alle verkeersdeelnemers en de voetganger sluit de rij. Dat is niet toevallig: voetgangers krijgen restseconden bij stoplichten en op de stoep krijgen ze de restruimte die overblijft nadat alle andere obstakels hun plekje hebben gekregen."

Zo somber ziet onderzoeker Briones het niet in. Zij wil vooral dat er meer harde data beschikbaar komt, iets waar volgend jaar werk van wordt gemaakt door de gemeente.

"De voetganger is essentieel voor de levensvatbaarheid van de stad. Ergens zullen keuzes moeten worden gemaakt. Maar het is te eenvoudig om te zeggen: de auto de stad uit, overal trottoirs."

"We zullen van straat tot straat moeten weten hoeveel ruimte er beschikbaar is voor hoeveel voetgangers. En ook wat piektijden zijn. Als we dat weten kan er pas serieus beleid worden gemaakt en krijgt de voetganger de ruimte die hij verdient."

'Flink snijden in parkeerareaal'
Oppositiepartij GroenLinks werpt zich op als grootste bondgenoot van de voetgangers in de stad. Als de partij winst boekt bij de verkiezingen in 2018 gaan voetgangers pas echt iets merken, belooft raadslid Zeeger Ernsting, die een discussienota schreef over de kwestie. "Meer ruimte voor voetgangers klinkt leuk, maar waar moet die dan vandaan komen? Wat ons betreft kiest Amsterdam voor de voetganger en daarmee tegen de auto."

De partij kondigt een pakket maatregelen aan om flink te snijden in het huidige parkeerareaal. "Heel concreet willen we 10.000 parkeerplaatsen opheffen, minder nieuwe vergunningen uitgeven en bestaande parkeervergunningen duurder maken." Ook zou het doorgaande autoverkeer het centrum uit moeten. "Men zal er aan moeten wennen dat als je in deze prachtige binnenstad woont, er geen parkeerrechten bij horen. Dat is de prijs voor het leven op deze bijzondere plek.''
Ruben Koops

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden