Plus Analyse

De versnippering in de Amsterdamse politiek is compleet

De verkiezingen in maart zullen zorgen voor een aardverschuiving in de gemeenteraad: meer partijen, meer polarisatie. Het vormen van een coalitie zal lastiger zijn dan ooit.

Beeld anp

De afgelopen vier jaar was de Amsterdamse politiek een oase van rust in een land waarin kiezers alle kanten opschieten en de gevestigde politieke partijen hun machtsbasis zien verschrompelen.

In Amsterdam maakt diezelfde gevestigde orde nog altijd ongestoord de dienst uit.

Acht partijen telt de gemeenteraad: D66, PvdA, VVD, SP, GroenLinks en CDA staan voor een lange politieke traditie.

Partij voor de Dieren is een relatieve nieuwkomer, maar inmiddels ook al geworteld in de politiek. Partij van de Ouderen zou je een splintergroepering kunnen noemen, maar van een ouderenpartij kijkt allang niemand meer op.

Amsterdam aan de beurt
Nee, dan Rotterdam, met inmiddels twaalf partijen in de raad. Daar is Leefbaar Rotterdam de grootste. Ook een moslimpartij is al vertegenwoordigd, net als een christelijke alliantie van SGP en Christenunie en diverse eenmansfracties die zich hebben afgescheiden.

Den Haag telt elf fracties, waaronder een Haagse Stadspartij, de groep De Mos, groep Van der Helm, Partij van de Eenheid, Islam Democraten en PVV.

De gemeenteraad van Utrecht bestaat uit elf partijen, met onder meer Stadsbelang Utrecht en één voor studenten en starters.

Amsterdam is na 21 maart ook aan de beurt. Uit een peiling van Onderzoek, Informatie en Statistiek blijkt dat de volgende gemeenteraad uit zeker elf partijen zal bestaan.

Forum voor Democratie, Denk, Bij1 en 50Plus kloppen aan de deur, alleen Partij van de Ouderen lijkt te verdwijnen. Wellicht maken ChristenUnie en Piratenpartij nog kans.

'Kluitjesvoetbal'
Het 'kluitjesvoetbal', zoals Annabel Nanninga, lijsttrekker van Forum voor Democratie dat noemt, is daarmee voorbij in Amsterdam.

Eric van der Burg, wethouder en lijsttrekker voor de VVD, verwacht een heel andere dynamiek in de raad, na de verkiezingen. "Meer hectiek, meer onrust en langere vergaderingen."

Marjolein Moorman, fractievoorzitter van de PvdA voegt daar nog polarisatie aan toe. "Partijen die aan de rand van het spectrum staan, zullen in de raad komen. Dit zal leiden tot grotere verschillen. Dat vind ik niet slecht of goed."

Polarisatie kan ook leiden tot meer ruzie en een slechte sfeer. "Dat hangt van de nieuwkomers af," zegt Moorman. "Forum voor Democratie spreekt al over de 'PvdA-maffia' in de stad. Dat is op z'n minst uitdagend, al kan ik wel om grinniken om zo'n hyperbool."

Van der Burg: "Het is goed dat de nieuwe partijen meedoen, vooral als zij mensen aantrekken die voorheen niet gingen stemmen. Maar als dat leidt tot veel geschreeuw, weinig wol, dan schiet het niet op. In de raad vind je geen meerderheid door te zeggen dat iedereen een klootzak is, behalve jijzelf."

Vraag is welke invloed deze versnippering zal hebben op de vorming van een college. Op dit moment bestaat het gemeentebestuur uit drie partijen: D66, SP en VVD. Deze samenwerking zal na 21 maart volgens de peilingen geen meerderheid meer hebben.

Van der Burg ziet één mogelijkheid voor een college van drie partijen: D66, GroenLinks en PvdA, waarbij hij ervan uitgaat dat zijn eigen VVD niet zal worden gepruimd door GroenLinks. "Als zij geen meerderheid hebben of er niet uitkomen, krijgen we een college van vier of meer partijen."

Hoofdlijnen
De vorming van zo'n coalitie vergt over het algemeen veel tijd, weet Rinus van Schendelen, als politicoloog verbonden aan de Erasmus Universiteit en ooit informateur in Rotterdam, na de entree van Pim Fortuyn.

"Op papier krijg je dan een wankelere coalitie, maar in de praktijk hoeft dat niet zo te zijn. Op beleid kunnen partijen vaak wel samenwerken."

Een brede coalitie moet volgens Van Schendelen een flexibel akkoord sluiten, op hoofdlijnen, zoiets als nu in Duitsland gebeurt tussen CDU en SPD. "In zo'n programma staan een paar speerpunten en vervolgens onderhandelen de partijen voortdurend over andere onderwerpen. Dat werkt vaak erg goed, partijen gunnen elkaar wat meer op deze manier."

Bijkomend voordeel is dat partijen in de gemeenteraad dichter bij elkaar liggen dan in de Tweede Kamer, omdat op lokaal gebied ideologie een minder grote rol speelt. "Het gaat om concrete zaken; moet een weg naar links of naar rechts," zegt van Schendelen.

Opvolger van Eberhard van der Laan
De nieuwe gemeenteraad zal ook de volgende burgemeester benoemen. Jozias van Aartsen wil voor de zomer zijn rol als waarnemer beëindigen en plaatsmaken voor de officiële opvolger van Eberhard van der Laan.

Een versnipperde raad heeft volgens Van der Burg behoefte aan een burgemeester die links en recht, groot en klein, oud en nieuw met elkaar verbindt. Van Schendelen zegt dat de nieuwe burgemeester vooral een sfeermaker moet zijn, iemand met empatisch vermogen.

"Een goede burgemeester roept een opgewonden standje uit de gemeenteraad op zijn kamer om op empatische wijze wat tips te geven, zoals Van der Laan dat deed. Dat was al een belangrijke taak voor een burgemeester en, gezien de politieke ontwikkelingen, wordt die taak alleen maar belangrijker."

De peiling: D66 blijft de grootste, nieuwkomers stevenen af op debuut

Debat

Donderdagavond organiseren Het Parool en AT5 het eerste lijsttrekkersdebat in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart.

Op het Calvijn College gaan de drie belangrijkste uitdagers Forum voor Democratie, Denk en Bij1 voor het eerst in debat met elkaar en met de gevestigde orde over onder meer de woningmarkt, integratie, onderwijs en de oprukkende commercie in de stad.

Het debat begint om 19.00 en is live te volgen op de website van Het Parool en bij AT5.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden