Plus

De toekomst van het kleuteronderwijs: vrij spelen of rekenen?

De Tweede Kamer buigt zich begin volgende maand over de toekomst van het kleuteronderwijs. Het moet anders, maar hoe? Meer leren en toetsen of moeten de kleuters juist spelen?

In de kleuterklas wordt gemiddeld tien procent van de tijd besteed aan taal- en rekenles Beeld Patrick Post/HH

De meningen lopen uiteen over de juiste aanpak. Twee experts delen hun visie:

Sieneke Goorhuis-Brouwer
"Alles wat richting lezen, schrijven en rekenen gaat, hoort niet thuis in de kleuterklas. Kinderen moeten juist spelen. Een afwisseling van verschillende spelvormen, bijvoorbeeld een rollenspel - ik ben de koning, jij de koningin - waardoor ze leren spreken, de grove en fijne motoriek onder de knie krijgen, ingroeien in hun sociale omgeving en zich leren concentreren.

Daarmee leg je de basis voor groep 3, het moment waarop er wél echt geleerd gaat worden. Dan pas is de hardware van het brein er klaar voor om de softwarepakketten erop te installeren. Nu gebeurt het omgekeerde: we proberen de software te installeren terwijl de hardware er nog niet is. Dat gaat mis.

Dat ouders nu ook graag willen dat hun kleuter al kan lezen in groep 2, komt allemaal omdat ze worden meegenomen op de golven van de mode.

En die mode is dat je juist vroeg moet leren. Dat past niet bij de denkwereld van een kleuter: die zijn fantasievol, niet alles hoeft een redenen oorzaak te hebben. Een engel woont in ­Engeland, dat soort dingen. Als ze de letter M zien, denken ze niet: dat is de letter M, maar ze denken aan McDonald's.

Door vast te leggen wat ze moeten kunnen, creëer je geen gelukkige mensen. Alle creativiteit wordt gedood. Terwijl kleuters juist zo creatief zijn. Maar als ze gewend zijn 'taken' te krijgen, denken ze niet meer: wat kan ik nu gaan doen? Ze gaan dan met hun armen over elkaar zitten; demonstratief wachtend tot de juf vertelt wat ze nu moeten doen.

Dat het in Den Haag nu langzaam doorsijpelt dat we het kleuteronderwijs niet goed doen, is positief. Ik ben ook blij dat staatssecretaris Sander Dekker onder druk van de Tweede Kamer van de kleutertoets is afgestapt.

Zo'n toets had ik vreselijk gevonden. Kijk naar de voorschoolse educatie. Onderzoek na onderzoek laat zien dat dat niet werkt. Steek dat geld dan in andere dingen, bijvoorbeeld om de creativiteit terug te brengen in de kleuterklas.

En de ouders? Ik ben ervan overtuigd dat je ouders er makkelijk van kunt overtuigen dat dit beter is voor hun kinderen. Een verandering hoeft ook geen proces van jaren te zijn. De grootste cultuuromslag moet het onderwijs zélf maken.

De kleuterleiders - ik noem het ook kleuterleiders en geen kleuteronderwijzers, want de kleuterklassen hebben niks met onderwijs te maken - weten wel hoe het moet. Maar het bovenschoolse management luistert naar de meerderheid van de docenten, terwijl ze juist meer naar juf Jannie op de werkvloer moeten luisteren."

Sieneke Goorhuis-Brouwer Beeld -

Sieneke Goorhuis-Brouwer

Emeritus hoogleraar aan de RUG en emeritus lector aan de Stenden Hogeschool, gespecialiseerd in de pedagogiek van het jonge kind.

Cathy van Tuijl
"Dat kinderen hun talenten vanzelf ontwikkelen, zonder dat je daar iets voor hoeft te doen, is een heel romantische gedachte die nu in de discussie over het onderwijs voor kleine kinderen overheerst.

Maar de wetenschap laat juist zien dat begeleiden en sturen bij het spelend leren belangrijk zijn. Voor de romantici is het geven van instructies aan kleuters hetzelfde als hen vastbinden in schoolbankjes. Volgens hen moet je kinderen helemaal vrij laten in hun spel.

Sommige kinderen varen daar heus goed bij - vooral de kinderen die thuis al veel worden gestimuleerd; vaak kinderen uit middenklas-se­gezinnen - maar anderen helemaal niet. Die gaan dwalen. Als je al met achterstand binnenkomt, moet je nog grotere stappen zetten om aan te haken.

Bovendien moet je kinderen ook voorbereiden op groep 3, waar ze wél gestructureerd les gaan krijgen. En vergeet niet dat in de kleuterklas gemiddeld maar tien procent van de tijd wordt besteed aan taal- en rekenles.

Leerkrachten kunnen het spelen van kinderen heel concreet begeleiden. Als een kind met een autootje speelt en hem alleen de garage in- en uitrijdt, kan een juf vragen: 'Moet de auto niet tanken?' Zo train je een kind in verbeeldend spelen, zonder het spel over te nemen.

Als je een kind alleen maar vrij laat spelen en ontdekken, komt er weinig uit. Als je een kind een schaakspel geeft, kun je lang wachten totdat hij zonder enige uitleg ontdekt hoe het werkt.

Van kinderen die in minder gunstige omstandigheden opgroeien, wordt vaak gezegd: die kunnen ook minder. Maar dat is niet waar. Ze komen met minder kennis en vaardigheden binnen omdat er minder aanbod is thuis.

Juist dáár moeten kleuterjuffen bijspringen. Onze samenleving eist steeds meer van kinderen, dus het is niet gek dat je vroeg moet beginnen met leren.

Toetsen voor kleuters zijn ook zo'n heet hangijzer. Daar bestaan veel misverstanden over. Je moet weten waar een toets voor is: niet om te zien of een kind dom is of slim, maar om te zien of de instructie van de juf wel goed aankomt.

Toetsresultaten zijn altijd een momentopname, maar een leerkracht die observaties doet in de klas, doet dat ook in het moment en verbindt daar eveneens conclusies aan. Bovendien is een leerkracht een weinig objectieve observator.

Toetsen en observeren vullen elkaar aan. Eigenlijk gaat het gewoon goed met het kleuteronderwijs in Nederland. Internationaal staat het goed aangeschreven. Het zou jammer zijn als onder druk van de romantici veel van die goede elementen verdwijnen."

Cathy van Tuijl Beeld -

Cathy van Tuijl

Universitair docent pedagogiek en educatie aan de Universiteit Utrecht en lector aan de Pabo bij Hogeschool Saxion (Deventer en Enschede).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden