Plus

De solk-poli in het VUmc gaat meer patiënten helpen

Onverklaarbare lichamelijke klachten komen veel voor. Psychiatrische behandeling kan helpen. De solk-poli in het VUmc gaat meer patiënten helpen.

VUmc Beeld ANP

Patiënten met zulke zware lichamelijke klachten dat ze niets meer kunnen. Ze hebben geen verlamming, maar zitten wel in een rolstoel. Psychiater Guus Eeckhout behandelt ze geregeld. Na een jaar kunnen ze vaak weer lopen.

Het lijkt tovenarij, maar dat is het niet, zegt hij. "Het is simpelweg een uiting van wat de mens is: een ondeelbare eenheid van lichaam, geest en sociale omstandigheden."
Eeckhout weet dat het uit de mond van een medisch specialist 'wat zweverig' klinkt, maar andere bewoordingen heeft hij er niet voor. Hoe moet de ziekenhuispsychiater van Amsterdam UMC, locatie VUmc, anders uitleggen dat mensen die lichamelijk gezien niets mankeren hun benen écht niet meer kunnen gebruiken?

"Lichaam, geest en omgeving werken allemaal op elkaar in," zegt hij. "Als dat evenwicht verstoord is, kan het resultaat zijn dat iemand zonder neurologische ziekte verlamd in een rolstoel belandt. Dat heet een conversiestoornis. Die ziekte is net zo reëel als multiple sclerose, of Parkinson. Mensen doen niet alsof."

Verbroken liefdesrelaties
Eeckhout heeft meer van zulke voorbeelden. Mensen die elke paar seconden onvrijwillig hun arm bewegen. Geen kleine beweging, maar een flinke armzwaai. Ze willen ermee stoppen, maar dat kan niet. Het gaat de hele dag door. Alleen als ze slapen houdt het op.

Wat Eeckhout en zijn collega's van de solk-poli ook vaak zien: spier- en gewrichtspijn, maag- en darmpijn, vermoeidheid en duizeligheid, zonder dat daarvoor een somatische oorzaak is ­gevonden. Solk staat voor 'somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten'.

Patiënten komen niet zomaar bij het VUmc binnen. Ze hebben de klachten al jaren en ze zijn volledig door de medische molen gegaan. "Dat traject gaan wij niet opnieuw doorlopen," zegt hij. "Wel verlangen we dat een patiënt met ons wil onderzoeken of de omgang met de klachten van invloed is op de problematiek. Als iemand daar totaal niet voor openstaat, heeft een behandeling geen kans van slagen."

De patiënten die via de huisarts of een andere medisch specialist binnenkomen, zijn er slecht aan toe. Ze werken vaak niet meer, liefdesrelaties zijn verbroken en het sociale leven is ­beknot. De klachten zijn allesoverheersend.

De patiënten komen 'uit alle rangen en standen,' zegt Eeckhout. "Vaak hebben ze te lang te veel van zichzelf geëist. Ze zien hun lichaam als een instrument dat het altijd moet doen. Maar door een auto-ongeluk of een bacteriële infectie lukt het ineens niet meer. Dat incident is dan de druppel die de emmer doet overlopen. Hun ­lichamelijke stresssysteem was al chronisch overbelast."

Een andere constante bij de patiënten is de ­omgang met de klachten. "Er ontstaan vaak ­onbedoeld patronen die de klachten in stand houden en verergeren," aldus Eeckhout. Sommige patiënten negeren hun klachten en blijven zich forceren, anderen zijn erg gefocust op hun lichaam. Elke minuut staat de problematiek centraal.

De solk-poli krijgt jaarlijks 800 aanmeldingen, waarvan er 300 worden afgewezen. Overeenkomst over de behandelingsvoorwaarden ontbreekt, of de problematiek is te licht. Alleen een burn-out is bijvoorbeeld niet zwaar genoeg. Het moet gaan om langdurig ontwrichtende klachten die niet meer herstellen.

Vanwege de vele mensen met onverklaarde klachten gaat de solk-poli uitbreiden. Er komt plek voor 700-800 patiënten.

Feiten en cijfers

- 5-10% van de bevolking in westerse samenlevingen heeft aanzienlijke en langdurige onbegrepen lichamelijke klachten, in niet-westerse ­samenlevingen lijken de cijfers vergelijkbaar of hoger.
- In Amsterdam richten meerdere instellingen zich op ­onbegrepen lichamelijke klachten. Behalve het VUmc behandelen ook GGZ inGeest, Vitaalpunt, Reade, en OCA Amsterdam zulke aandoeningen.
- In 10 jaar tijd heeft één ­patiënt van de Solk-poli een euthanasieverzoek gedaan, maar dat is niet uitgevoerd. Twee patiënten suïcideerden zich. In een populatie met veel problemen is dat een ­relatief laag aantal.
- Een solk-poli spreekt zich in verzekeringskwesties niet uit over de inzetbaarheid van werknemers. Dat is de taak van verzekeringsartsen. Wel spreekt een Solk-poli zich
uit over belastbaarheid van patiënten in het algemeen. Dat kunnen verzekeringsartsen meewegen.
- Somatisch onverklaarbare klachten worden in DSM-5, het handboek van psychia­trische aandoeningen, ­omschreven als ‘somatisch-symptoomstoornis’. ­Patiënten van de Solk-poli hebben vaak een tweede psychiatrische diagnose, zoals depressie of angststoornis.

Eeckhout en zijn collega's werken met verschillende psychotherapieën en lichaams­gerichte behandelingen. Patiënten leren hun onderhoudende patronen herkennen, hun aandacht minder te richten op het lichamelijke lijden en meer op waardevolle onderdelen van het leven.

Medicatie helpt tegen de pijn en bij de omgang met bijkomende problemen als depressie en angst.

Blokkade in de hersenwerking
Mensen met een conversiestoornis, zo'n 5 tot 10 procent van de behandelingen, leren hun ­lichaam beter aan te voelen. Hypnose kan daarbij helpen.

"Bij een conversiestoornis vermoeden we een soort blokkade in de hersenwerking," aldus Eeckhout. "Daardoor ervaart de patiënt geen bewuste controle meer over normale waar­nemings- en bewegingsprocessen: een been voelt verdoofd en verlamd aan."

"Die normale processen zijn onbewust nog wel beschikbaar. Tijdens hypnose ontstaat diepe ontspanning en vatbaarheid voor beïnvloeding. Zo kunnen we die normale waarnemings- en ­bewegingsprocessen weer toegankelijk maken. Als dat lukt, kan iemand dus weer lopen."

Met behandeling knapt ongeveer de helft van de solk-patiënten flink op. Een kwart verbetert iets, maar blijft beperkingen houden. Ongeveer een kwart gaat niet vooruit. Deze resultaten gelden ook voor een conversiestoornis.

De casus Anouk (27)

Anouk is beleidsmedewerker bij een bedrijf. Ze volgde de hbo-opleiding ­bedrijfskunde en sport fanatiek. Op haar 24ste gaat ze ­samenwonen. Alles lijkt goed te gaan.

Een jaar later raakt ze vermoeid. Het wordt erger. Bezoeken aan huisarts en psycholoog helpen niet. Ze werkt alleen nog maar. In de avond en het weekeinde is ze uitgeput. Haar ­wereld wordt kleiner.

Anouk is enig kind uit een gezin met weinig warmte en veel prestatiedruk. Vader is directeur van een groot bedrijf, moeder redacteur bij een magazine. Als haar vriend het uitmaakt, is Anouk gebroken. Ze trekt bij haar ouders in. Ze krijgt zware griep en meldt zich voor het eerst ziek. Ze is heel moe, duizelig en misselijk. Ze heeft erge spierpijn en geheugenverlies.

Ze ziet twee internisten, een maag-darm-leverarts en een neuroloog. Zij vinden niets en verwijzen naar de solk-poli.

Anouk is ten einde raad. Ze heeft twijfels over een behandeling, maar probeert het. Op de solk-poli wordt een fors verhoogde algemene spierspanning vastgesteld. Anouk is gefocust op haar lichaam. Ze denkt dat ze de ziekte van Lyme heeft en vreest in een rolstoel te komen. Ze krijgt paniekaanvallen.

Ook voelt ze zich schuldig omdat ze niet werkt en haar ouders belast. Ze kan weinig aan, maar als ze zich een dag beter voelt, doet ze uit schuldgevoel te veel. Daarna kan ze drie dagen haar bed niet uitkomen.

Anouk krijgt psychomotorische therapie om haar spierspanning te leren herkennen. In groepstherapie leert ze ontspanningstechnieken. Ze krijgt medicatie tegen de paniek.
In kleine stapjes oefent ze met belasting zonder zich te forceren. Ze leert hoe haar gedachten en gedrag het herstel tegenwerken. Ze leert zichzelf te waarderen zoals ze is en haar perfectionisme wat los te laten.

Ze gaat inzien dat de klachten zijn ontstaan uit chronische overbelasting en dat ze er zelf iets aan kan doen. Ze krijgt weer vertrouwen in haar lichaam.

Een jaar later voelt Anouk zich goed. Ze sport weer en heeft haar sociale leven opgepakt. Ze heeft meer zelfinzicht, doet vrijwilligerswerk en oriënteert zich op haar toekomst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden