Plus

De selfie is wapen en vijand van de hedendaagse feminist

Voor de hedendaagse feminist is de selfie een van haar belangrijkste wapens. Hoewel hij ook een vijand kan zijn.

Vrouwen hoeven niet langer langs de poortwachters van de media- en de ­mode-industrie om zichzelf te laten zien.Beeld Lisette Schaap

Op een strandfoto lacht een jonge, donkere vrouw haar tanden bloot. Met haar witte badpak, luchtige bloemetjesvest en zwarte flaphoed ziet ze eruit als iedere andere fashionblogger.

Het enige verschil is dat ze meer dan honderd kilo weegt. 'Ik ben het zat om mezelf ­elke zomer te verbergen onder hoodies. #We­WearWhatWeWant,' prijkt onder de selfie.

De hashtag is eind juli gecreëerd door de Amerikaanse Simone Mariposa en zet vollere vrouwen ertoe aan zich te kleden zoals ze wensen, ondanks negatieve reacties. Duizenden jonge vrouwen haakten al aan. Ze posten selfies waarop ze kleding dragen die 'niet van een dikke vrouw wordt verwacht', zoals crop tops, bikini's en galajurken.

Mannelijke blik
Sociale media maken dat vrouwen niet langer langs de poortwachters van de media- en de ­mode-industrie hoeven om zichzelf te laten zien. WeWearWhatWeWant is een voorbeeld van hoe de selfie op Twitter, Instagram en Facebook wordt gebruikt als tegenreactie op de heersende schoonheidsidealen: dun, wit en met rondingen op de 'juiste' plekken.

Een post van Simone Mariposa op InstagramBeeld Simone Mariposa

Nieuw is het zelfportret niet. Vele vrouwelijke kunstenaars legden zichzelf al vast: van schilders Catharina van Hemessen (1528-1587) en Angelika Kauffman (1741-1807) tot natuurlijk Frida Kahlo (1907-1954). Maar artistieke vrouwen kregen nauwelijks de kans hun werk tentoon te stellen: men zag ze liever in het werk zelf.

Het - vaak naakte - vrouwenlichaam is door de eeuwen heen vooral door mannelijke kunstenaars op een geseksualiseerde wijze vastgelegd in schilderijen, sculpturen, op foto's en op film. Culturele normen over hoe een vrouw eruit hoorde te zien, werden altijd bepaald door een mannelijke blik. Maar nu vrouwen massaal foto's van zichzelf maken, nemen ze de controle over het beeld en tonen ze zichzelf in alle maten.

Hamam
"Dit soort projecten helpt het vrouwelijk lichaam te normaliseren," zegt Kaouthar Darmoni. Ze promoveerde in de vergelijkende cultuur- en communicatiewetenschappen aan de Sorbonne-universiteit in Parijs en is momenteel universitair docent gender- en mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam.

Darmoni vergelijkt selfieprojecten met haar jeugd in Tunesië, waar ze in de hamam werd omringd door verschillende soorten vrouwelijk naakt. "Daar zat van alles doorelkaar. Ik leerde daardoor zonder vooroordelen naar het uiterlijk van een vrouw te kijken."

De selfie emancipeert vrouwen van alle etniciteiten en dat is hoognodig, vindt Dania Awin, student Nieuwe Media en activist. "Vrouwen uit etnische minderheden zien zichzelf namelijk niet gerepresenteerd in de mainstreammedia."

Het viel Awin, zelf van Iraakse afkomst, op dat ze als kind alleen maar witte vrouwen op televisie zag. "Alle personages die als populair en knap werden neergezet, waren wit. Dat ga je als 'de norm' zien en als kijker word je geïndoctrineerd met wat mooi en juist is. Het is belangrijk jezelf te omringen met mensen van andere etniciteiten, omdat jouw ideaalbeeld anders een wit persoon wordt."

Eurocentrische schoonheidsidealen
Awin kreeg ook meer zelfvertrouwen toen ze zowel Arabische als andere gekleurde meisjes op Instagram en YouTube ging volgen via initiatieven als #BlackGirlMagic en #AFAD (Asian Face Appreciation Day). De posts van de vrouwen draaien hier vaak niet alleen om een leuk zelfportret: de vrouwen delen er ook persoonlijke verhalen over uitsluiting, racisme en vieren bovenal hun eigen schoonheid.

Velen worden hun hele leven lang als 'anders' en 'lelijk' gezien, omdat ze vanwege hun donkere huid, amandelvormige ogen of kroeshaar ver af staan van de eurocentrische schoonheidsidealen in de mainstreammedia. 'Het voelt als thuiskomen, als ik zoveel trotse Aziatische gezichten hier zie,' staat er bij een selfie van een Vietnamees meisje.

Eigenwaarde
De selfie is een krachtig gereedschap. Maar net als bij andere vormen van technologie, kan het ook een verkeerde richting in slaan. Awin zegt dat de eigenwaarde van vrouwen niet te afhankelijk moet worden van het aantal likes op hun foto's.

Ze bekritiseert de hashtags #NoMakeUpSelfie en #WokeUpLikeThis, die 'natuurlijke schoonheid' vieren. De meisjes pretenderen geen make-up op te hebben, maar vaak hebben ze dat wel, zegt Awin. "Of ze bewerken hun foto's. Dan gebeurt hetzelfde als in de mainstreammodebladen, alleen wordt ervan uit gegaan dat dit wel 'echt' is."

Wie een kijkje neemt op Instagram, zal merken dat de populairste vrouwen het meest aan de schoonheidsidealen voldoen. Vooral de look van Kylie Jenner, het jongste Kardashianzusje, is populair: veel lip­liner om volle lippen te creëren, scherpe contouring om het gezicht smaller te laten lijken, lange spinnenpootachtige wimpers en volle getekende wenkbrauwen.

Een post van Kylie Jenner op InstagramBeeld Kylie Jenner

Duckfaceselfies
Beelden van wat 'mooi' is, worden op deze manier van de modebladen naar sociale media overgeheveld.

Vooral tienermeisjes zijn hier gevoelig voor, zegt Darmoni. "Sterker nog: er is een pornoficatie gaande van de maatschappij. Je ziet op Facebook continu duckfaceselfies van jonge meisjes met sensuele lippen. Het is hen natuurlijk aangeleerd wat 'sexy' en 'vrouwelijk' is."

Volgens Darmoni zijn er nog te veel vrouwen die de mannelijke blik hebben geïnternaliseerd. Wanneer vrouwen zich hier niet van bewust zijn, hercreëren ze de seksuele objectificatie die vanuit de man werd geprojecteerd, zegt ze.

De selfie als gereedschap voor empowerment is prima, zolang er meer bewustzijn is over opgelegde schoonheidsidealen. "Zodra mensen daar steeds meer buiten de academische omgeving over praten, kan er een verschuiving plaatsvinden. Nu is er in elk geval de intentie om de male gaze terug te draaien."

Populaire hashtags

#WeWearWhatWeWant
#FeministSelfie
#365FeministSelfie
#AFAD (Asian face appreciation day)
#BlackGirlMagic
#SupportThePuff (voor kroeshaar)
#NoMakeUpSelfie
#WokeUpLikeThis
#TheHabibatiTag (voor Arabische vrouwen)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden