Plus

De sculpturen van Eduardo Chillida moet je juíst aanraken

In de tuin van het Rijksmuseum zijn monumentale beelden te zien van de Baskische beeldhouwer ­Eduardo Chillida (1924-2002). Zijn kleinzoon dringt erop aan de werken vooral ook aan te raken.

Beelden van Eduardo Chillida in de tuin van het Rijksmuseum Beeld Mats van Soolingen
Beelden van Eduardo Chillida in de tuin van het RijksmuseumBeeld Mats van Soolingen

Donkere wolken pakken zich samen boven een prachtig park buiten Hernani, een kleine Baskische stad in de buurt van San Sebastian. De rust wordt alleen doorbroken door de tuinman op zijn grasmaaier. We zijn te gast bij Mikel Chillida (35), de kleinzoon van beeldhouwer Eduardo Chillida.

Het park, 12 hectaren groot, is nu een museum. Dat wil zeggen, na allerlei problemen met de financiering is het Museo Chillida Leku acht jaar dicht geweest. Binnenkort gaat het weer open. Een aantal beelden is nu tijdelijk in de tuin van het Rijksmuseum te zien, met andere monumentale sculpturen van de Baskische beeldhouwer.

Eduardo Chillida kocht het terrein in Hernani in 1983 van de Franse consul die er woonde. Hij werd vooral verliefd op de oude boerderij 'Zabalaga' die er stond. De beeldhouwer ging op zoek naar een aantal grote oude eiken om de constructie van de vervallen boerderij in ere te herstellen. Veertien jaar later was het werk klaar, maar Chillida heeft nooit op het landgoed gewoond of gewerkt, vertelt zijn kleinzoon, die nu de nalatenschap beheert.

Grote weg
"Eduardo werkte altijd met Galerie Maeght in Parijs. Hij maakte zijn werk in de buurt van San Sebastian, vervolgens ging dat naar Parijs en daarna vond het zijn weg naar kopers in de hele wereld. Toen galeriehouder Aimé Maeght in 1981 overleed, wilde Chillida wat vrijheid om te bepalen hoe zijn werk zich ontwikkelde."

"Daarom zocht hij een plek waar hij zijn beelden kon neerzetten. Hij maakte toen heel grote beelden in cortenstaal en deze beelden hadden een plek nodig waar ze rustig konden roesten. Want de roestlaag beschermt het oppervlak."

Vandaar het park. En vandaar ook de ligging ervan, aan een grote weg. De stalen beelden van Chillida wegen vaak ettelijke tonnen. Grote kranen en diepladers moeten makkelijk af en aan kunnen rijden. Chillida vond het echter vooral belangrijk om de beelden in alle rust in een natuurlijke omgeving te kunnen bekijken. Om de menselijke schaal tot de beelden te bestuderen en de verhouding van de beelden tot de natuurlijke omgeving.

Hier konden Chillida's beelden rustig een paar jaar staan, om te rijpen in het donkere Baskische licht, om een uniek patina te krijgen door vele regenbuien die vanaf de Atlantische Oceaan worden uitgestort. Zijn eigen beeldenpark was Chillida's paradijs, een plek die nauw verbonden was met zijn wortels in San Sebastian.

Knieblessure
Sommige beelden vonden hun weg naar verzamelaars of openbare plekken, sommigen bleven staan. "De meeste musea die gewijd zijn aan één kunstenaar, zijn na de dood van de kunstenaar gesticht door de nabestaanden. In dit geval heeft Chillida zelf tijdens de laatste twintig jaar van zijn leven gewerkt aan zijn utopische, tropische droom."

Beel van Eduardo Chillida in de tuin van het Rijksmuseum Beeld Mats van Soolingen
Beel van Eduardo Chillida in de tuin van het RijksmuseumBeeld Mats van Soolingen

Mikel Chillida dringt erop aan dat de beelden niet alleen bekeken worden, maar ook mogen worden aangeraakt. "Dat vond mijn grootvader heel belangrijk. Het aanraken laat ook kleine sporen na die een uniek karakter geven aan het oppervlak."

Eduardo Chillida was aanvankelijk doelman voor Real Sociedad in San Sebastian. Een knieblessure maakte een eind aan zijn professionele voetbalcarrière. Er is vaak gewezen op de overeenkomsten tussen zijn werk als keeper en zijn kunstenaarschap. Zo zou hij het ruimtelijk inzicht in beide nodig gehad hebben, het gevoel voor spanning in een ogenschijnlijk lege ruimte.

"Hij zei altijd dat het doelgebied in het voetbal het belangrijkst was, een gebied waar punten in de ruimte met elkaar worden verbonden. Er werd vroeger vaak wat lacherig gedaan over zijn verleden als sportman, maar hij was ervan overtuigd dat de twee met elkaar verbonden waren. Zowel een keeper als een beeldhouwer werkt in een ruimte waar alles met alles samenhangt."

Tien jaar wachten
Hij was in elk geval in beide beroepen een perfectionist, zegt kleinzoon Mikel. "Ik herinner me eens dat ik een klein zacht balletje naar hem gooide. 'Hier opa, vangen!' Maar hij miste. Dat kwam doordat hij niet verwachtte dat het balletje zacht was. In plaats van zijn schouders op te halen heeft hij daar twee uur zitten piekeren over waarom hij dat balletje had gemist."

'Deze beelden hadden een plek nodig waar ze ­rustig konden roesten, vandaar dat park' Beeld Mats van Soolingen
'Deze beelden hadden een plek nodig waar ze ­rustig konden roesten, vandaar dat park'Beeld Mats van Soolingen

Die volkomen eigen manier om naar de wereld te kijken leidde tot nogal aparte inzichten, aldus kleinzoon Mikel. Chillida had van tevoren geen idee hoe lang hij aan een beeld zou werken. Aan deadlines deed hij niet, opdrachtgevers moesten soms tien jaar op een beeld wachten. Van financiële zaken had hij al helemaal geen verstand, daar ging zijn vrouw over.

Gek genoeg leidde die eigenzinnige kunstenaarspraktijk tot vele openbare opdrachten. "Galerie Maeght drong er bij mijn grootvader op aan werk in oplage te gaan maken. Dan hoefde hij maar één werk te maken, waar vervolgens twaalf exemplaren van vervaardigd werden."

"Daar begreep hij niets van, voor hem waren alle werken uniek. Hij dacht er een paar maanden over na en kwam tot een oplossing: 'In plaats van de werken te vermenigvuldigen, ga ik minder maken voor meer mensen. Dus vanaf nu ga ik beelden voor de openbare ruimte maken.'"

Negen werken

Eduardo Chillida is een van de beroemdste Spaanse beeldhouwers van de twintigste eeuw. Hij is vooral bekend van zijn grote monumentale opdrachten in musea, parken en pleinen in Europa en de Verenigde Staten. Hij maakte vaak sculpturen voor een specifieke plek.

In zijn geboortestad San Sebastian staan enkele beelden langs de kunst. Het grootste en bekendste beeld is Windkam, dat bestaat uit drie beelden van cortenstaal.

Het zijn een soort klauwachtige vormen die uit ­rotsen langs de kust ­steken.

Het Rijksmuseum exposeert tot en met 23 september acht monumentale beelden van Chillida in de tuin van het museum, plus één in het atrium. Vrijwel alle beelden mogen worden aan­geraakt. De beelden zijn afkomstig uit collecties van Macba in Barcelona, Peggy Guggenheim Collection in Venetië, Eduardo Chillida-Pilar ­Belzunce Foundation in Hernani, Ordovas in Londen, de stad Düsseldorf en een particuliere bruikleen­gever.

Het Rijksmuseum organiseert 28 juli, 25 augustus en 22 september ook ­gratis rond­leidingen voor blinden en slechtzienden, die de beelden kunnen aanraken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden