Plus PS

De rol van design in de strijd tegen klimaatverandering

In de strijd tegen klimaatverandering kan ook design iets betekenen. En dan hebben we het niet over mooie spullen. Designcriticus Alice Rawsthorn (59) spreekt op What Design Can Do.

The Ocean Cleanup: het plan om met een kilometerslang scherm plastic uit de oceaan te vissen Beeld Erwin Zwart - Fabrique Computer

The Ocean Cleanup, betalen voor je plastic tasje, groene stroom: de initiatieven om de klimaatverandering een halt toe te roepen en onze ecosystemen te beschermen tegen verder verval volgen elkaar in rap tempo op. En dat is maar goed ook, want om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te behalen, moet nog heel wat ­gebeuren én moet iedereen meedoen.

Maar de strijd tegen klimaatverandering staat ook onder druk. "Zeker nu Amerika president Trump aan het roer heeft, die zich dreigt terug te trekken uit het akkoord," zegt Alice Rawsthorn, de Britse designcriticus voor de internationale New York Times, oud-directeur van het Design ­Museum in Londen en auteur van Hello world: Where design meets life.

Innovatief design
Ze spreekt dinsdag op de conferentie What Design Can Do in het Muziekgebouw aan 't IJ. "Als de overheid van een land als Amerika weigert de afspraken van de klimaattop na te komen, zijn de gevolgen niet te overzien."

Juist daarom is het zo belangrijk dat ook andere instituties zich met duurzame ideeën en innovatief design inzetten tegen een verdere opwarming van de aarde. Van kleinschalige stichtingen tot grote bedrijven, van wetenschappers tot de gewone man.

"De hardnekkigste mythe is dat het klimaatprobleem zo groot is dat individuen hierin geen verschil kunnen maken," zegt Rawsthorn. We zijn er met z'n allen verantwoordelijk voor, dus de gedachte zou moeten zijn dat we de maatschappij met ieders persoonlijke inzet zo kunnen inrichten dat het probleem niet groter wordt. Of liever nog: zienderogen afneemt.

Duurzaam design vormt daarin een belangrijke sleutel, zegt ze. "Design is een agent of change; een krachtig middel dat invloed heeft op alle aspecten van ons welzijn." ­Design in de breedste zin van het woord dus. "We hebben het hier niet over mooie spullen."

Lokale initiatieven
Waarover wel? "Lokale initiatieven als Wecyclers in ­Lagos, Nigeria, dat huishoudelijk afval recyclet. Met spe­ciale vrachtfietsen bereiken ze de meest onbegaanbare plekken. Heb je afval te vergeven? Dan kun je de ophalers een sms'je sturen - in die omgeving hebben best veel mensen een mobiele telefoon." Een mooi voorbeeld van hoe design een positieve bijdrage kan leveren, zolang het maar is ­afgestemd op de gebruikers en op de middelen die beschikbaar zijn - of juist niet.

Ook in het bedrijfsleven zijn goede ontwikkelingen gaande op het gebied van duurzaamheid, en grote bedrijven kunnen vanwege hun omvang en bekendheid een ­belangrijk signaal afgeven. Rawsthorn: "Neem Nike, dat met de Flyknit een schoen heeft ontworpen die met een digitaal systeem in elkaar wordt gezet dat precies kan voorspellen hoeveel garen er nodig is."

Het resultaat: minimale verspilling en miljoenen kilo's minder afval. "En ze lopen zo lekker, ik draag ze nu onder mijn jurk."

Duurzame energie
Het invloedrijkste middel om klimaatverandering tegen te gaan, is nog altijd duurzame energie. "Daarmee hebben we echt grote sprongen gemaakt. Al Gore heeft vorig jaar zelfs zijn voorspellingen uit An inconvenient truth ­geüpdatet in zijn TED-Talk The case for optimism on ­climate change. Er is beduidend minder CO2-uitstoot dan hij aanvankelijk dacht," aldus Rawsthorn.

Toch kunnen de sprongen nog groter. En aan goede ideeën geen gebrek. Aan vertrouwen in sommige ideeën soms wel. Rawsthorn: "Niet alle initiatieven hebben de impact die ze beloven of ze zijn bij nader inzien niet goed doordacht."

Alice Rawsthorn: 'Niet alle initiatieven hebben de impact die ze beloven of ze zijn bij nader inzien niet goed doordacht' Beeld Dave M. Benett/Getty Images

De PlayPumps in Afrika, waterputten aangedreven door draaimolens, zijn hier een goed voorbeeld van. Het plan: kinderen draaien spelenderwijs rondjes om de put en voorzien zo tegelijkertijd hun dorp van schoon water.

Waar ging het mis? Alleen als de draaimolens continu in beweging zijn, komt er genoeg water uit de put naar boven, maar kinderen hebben het na een paar uur rondjes draaien wel gezien of hadden geen tijd; Afrikaanse kinderen helpen al vroeg mee in het huishouden en in veel gebieden gaan ze naar school. Bovendien bleek het onderhoud van de putten veel duurder te zijn dan werd gedacht en kregen de sponsors minder inkomsten dan gehoopt.

Iets bescheidener
"Dat leverde veel negatieve publiciteit op en dat heeft dan zijn weerslag op andere goedbedoelde initiatieven, zeker als ze gefinancierd moeten worden door middel van crowdfunding, wat voor veel van die ideeën geldt.'

Eerst zien, dan geloven - het grote publiek overtuigen van de effectiviteit van een nieuw, duurzaam idee is zo makkelijk nog niet. Daarbij zijn sommige plannen technisch zo geavanceerd dat het verhaal te ingewikkeld is om goed uit te leggen aan leken.

"Dan gaat het in de communicatie mis, want dan wordt de uitleg vaag of incompleet, wat het vertrouwen ook schaadt," zegt Rawsthorn. De ­oplossing? "Vooraf iets bescheidener zijn over de mogelijke impact van je plannen. Blijkt het dan minder succesvol te zijn dan gehoopt, dan kun je je achteraf concentreren op de impact die het wel heeft gehad.'

En daarmee kun je dan weer positieve publiciteit genereren. Een beetje impact is ook impact. En hoe meer activiteit op het gebied van duurzaamheid, hoe beter. Zo kan een groot issue als het klimaat het ver-van-ons-bedimago van zich afschudden en wordt het je ervoor inzetten eerder vanzelfsprekend dan idealistisch.

Alle producten van één varken
Soms heeft daarin alleen een krachtig statement al betekenis. "Daarin is voor designers ook een belangrijke rol weggelegd. Ze kunnen inspireren," aldus Rawsthorn. Ook ­Nederland kent volgens haar een aantal grote inspiratiebronnen.

Het productieproces van de Flyknit van Nike zorgt voor minimale verspilling van garen Beeld Nike

Zoals Studio Formafantasma, een in Amsterdam gevestigd Italiaans designerduo dat duurzaamheid als conceptueel middel gebruikt in hun productontwerpen.
"En Christien Meindertsma, een ontwerpster die in haar werk de levensduur van consumptiegoederen en grondstoffen onderzoekt. In haar boek Pig 05049 confronteert ze ons met foto's van alle producten die afkomstig zijn van één enkel varken - van hartkleppen en fotopapier tot kauwgom en crèmespoeling."

Zo wordt duidelijk dat elke bijdrage in de strijd tegen klimaatverandering de moeite waard is - klein of groot, concreet of symbolisch. Zelf houdt Rawsthorn zich - naast kritisch schrijven over ontwerpen en initiatieven die ze ­tegenkomt - graag bezig met sociaal en humaitair ­design, door deel te nemen aan grassrootsprojecten. Zo werkt ze als vrijwilliger voor een daklozencentrum in ­Londen en hielp ze vluchtelingen in de Jungle van Calais.

"Ik ben blij om te zien dat we weer in een periode leven van activisme; net als in het Engeland van de jaren tachtig, toen het Verenigd Koninkrijk onder leiding van Margaret Thatcher stond. Dit is een kritische tijd, die veel verandering teweeg zal brengen."

Rawsthorn zou het liefste nog meer doen om de wereld een beetje mooier te maken. "Maar ik denk dat ik door over design te schrijven en erover te spreken op What Design Can Do, op mijn manier een waardevolle bijdrage lever aan de discussie over klimaatverandering."

What Design Can Do, 23 en 24 mei in het Muziekgebouw aan 't IJ. Alice Rawsthorn spreekt dinsdagochtend. Info & tickets: whatdesigncando.com

De vrachtfietsen van Wecyclers, dat huishoudelijk afval recyclet in Lagos, Nigeria Beeld Wecyclers

What Design Can Do

What Design Can Do (WDCD) - dinsdag en woensdag in Muziek­gebouw aan 't IJ - is een jaarlijkse conferentie in Amsterdam en Sao Paulo, Brazilië, met als doel de creatieve industrie op te roepen verantwoordelijkheid te nemen in de grote maatschappelijke uitdagingen van deze tijd. Dit jaar en komend jaar is dat klimaatverandering.

Wetenschappers, experts en activisten uit verschillende disciplines - onder wie Marcus Engman, hoofd ­design bij Ikea - geven lezingen en workshops, samen met publiek wordt er een manifest over klimaatverandering geschreven voor de Nederlandse regering. Verder is er een Climate ­Action Challenge, waar start-ups, ­studenten en professionals creatieve concepten kunnen indienen tegen verdere opwarming van de aarde.

WDCD is een initiatief van Amsterdammers Richard van der Laken en Pepijn Zurburg, oprichters van de ­organisatie What Design Can Do en ontwerpbureau De Designpolitie.

Het Parool en What Design Can Do geven 4x2 vrijkaarten weg voor de conferentie. De winnaars mogen kiezen welke dag ze gaan. Mail naar info@whatdesigncando.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden