Plus

De rivierkreeft: plaag voor de plas, zalig in de soep

De Amerikaanse rivierkreeft is aan een indrukwekkende opmars bezig. Een proef moet uitwijzen hoe de groei van de exotische soort op termijn beheersbaar kan worden gemaakt.

De Amerikaanse rivierkreeft Beeld Shutterstock

Vanuit het standpunt van de rode Amerikaanse rivierkreeft bekeken is sprake van een onwaarschijnlijk succesverhaal. Op de een of andere manier de oversteek van Spanje naar Nederland weten te maken, vermoedelijk in de jaren tachtig, en tegenwoordig een vaste bewoner van zo'n beetje alle plassen, grachten en sloten in het land.

Het moeten er inmiddels vele honderdduizenden zijn, en dankzij een enthousiaste voortplanting blijft dat aantal gestaag doorgroeien.

De waterbeheerders kijken met andere ogen naar de indrukwekkende opmars van de Procambarus clarkii, zoals de rode Amerikaanse rivierkreeft officieel heet. Er zijn zorgen over verdringing van inheemse planten en dieren, maar ook over de ondermijning van oevers door hun graafwerk.

Een proef van het waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) en de provincie Utrecht in de Utrechtse Molenpolder moet duidelijkheid verschaffen over hoe de soort nu kan worden beheerst.

Kreeft eet alles op, maar...
Het proefgebied is een kleine plas in het natuurgebied Gravingen bij Tienhoven. "We steken in deze streek veel geld in de verbetering van de waterkwaliteit," vertelt AGV-bestuurder Wiegert Dulfer over de keuze voor deze polder.

"Maar we zien dat de resultaten achterblijven bij de verwachtingen. Het vermoeden is dat de rivierkreeft daar een grote rol in speelt. De dieren voeden zich met waterplanten en eieren van kikkers, libellen en andere inheemse soorten. Het is kaalslag onder water."

... is gemakkelijk te vangen doch...
Het onderzoek in Gravingen is dit voorjaar van start gegaan. De plas is afgesloten van ander water, en grotendeels omhekt met lage schermen die rivierkreeften moeten tegenhouden die aan de wandel gaan.

"We willen eerst een beeld krijgen van de omvang van de populatie," zegt ecoloog Winnie Rip van Waternet op de oever van het proefgebied. "In april hebben we een week lang intensief kreeften gevangen. Dat leidde tot een voorzichtige schatting van bijna vijfduizend kreeften in deze ene plas."

Deze week is begonnen met een tweede meting. Er worden opnieuw zoveel mogelijk kreeften gevangen. Deze dieren worden gemerkt door een stukje van de staart te knippen. Daarna worden ze losgelaten en opnieuw gevangen.

Het percentage gemerkte kreeften geeft bij een volgende vangstronde een beeld van het totale aantal. "Het blijft een schatting," zegt Rip. "Al is het maar omdat we geen idee hebben van het aantal jonge kreeften in de plas. Een vrouwtje draagt twee keer per jaar tweehonderd eieren, dus ga maar na."

5000

‘In april hebben we een week lang kreeften gevangen. Dat leidde tot een voorzichtige schatting van bijna vijfduizend kreeften in deze ene plas.’

De vangst is in handen gegeven van een gespecialiseerd adviesbureau, ATKB. Yannick Janssen laat de verschillende fuiken zien waarmee wordt gewerkt, variërend van grote metalen kooien tot kleine plastic fuiken.

"De dieren laten zich gemakkelijk vangen," vertelt de onderzoeker. "Een blaadje sla werkt al als een magneet. Wij gebruiken brokken van geperst meel van de heilbot. Die verspreiden een sterke vislucht en daar komen de kreeften op af."

... moet worden losgelaten...
Het proefgebied maakt onderdeel uit van het zogeheten Natura 2000-netwerk, en dat stelt strenge eisen aan de onderzoekers. Zo is het verboden dieren uit het gebied weg te halen.

Bestuurder Dulfer kijkt geschrokken op als Janssen vertelt dat de duizenden in het voorjaar gevangen kreeften daarom weer zijn losgelaten in een nabijgelegen plas in het natuurgebied. "Echt waar?" reageert Dulfer hoofdschuddend. "Absurd. We proberen het aantal kreeften hier juist te verminderen."

De strenge regelgeving is een puntje voor de agenda van het kreeftenplatform, een overleg tussen waterbeheerders, natuurorganisaties en andere betrokken partijen. De rijksoverheid staat tot nog toe op het standpunt dat de bestrijding van de Amerikaanse rivierkreeft een mooie klus is voor de commerciële visserij. Die kan de dieren vangen en als gamba uit eigen tuin verkopen aan viswinkels en restaurants.

... of mag hij wel in de soep?
Of dat voldoende is om de populatie beheersbaar te houden, is de vraag. Waterschapsbestuurder Dulfer hoopt op de culinaire optie, ook vanwege de kosten van bestrijding op andere manieren.

"We geven jaarlijks 30 miljoen euro uit aan de bestrijding van muskusratten. Ik vind dat veel geld. Hoeveel willen we nog extra uitgeven aan de bestrijding van andere soorten dieren en planten? Het wordt wel heel duur."

Onderzoeker Janssen heeft de rivierkreeft al geregeld thuis op zijn bord gehad, gekookt, van de barbecue en verwerkt tot soep. "Erg lekker," zegt hij over het vlees. Winnie Rip knikt: "Er wordt nu al veel gestroopt voor consumptie. We hadden onlangs een informatieavond bij de Loosdrechtse plassen en begonnen met de vraag wie er weleens een rivierkreeft had gevangen voor het avondeten. Vele handen gingen de lucht in."

In Amsterdam

Ook in Amsterdam heeft de Amerikaanse rivierkreeft zich definitief gevestigd, zegt stadsecoloog Geert Timmermans. "In de Amstel, maar ook in de grachten. Behalve de rode Amerikaanse rivierkreeft hebben we hier ook nog de gevlekte Amerikaanse rivierkreeft. Die laat zich veel minder vaak zien en komt ook in veel kleinere aantallen voor."

Dat de rode Amerikaanse rivierkreeft hier floreert, was volgens Timmermans een verrassing. "De verwachting was dat de dieren bij de eerste de beste strenge winter het loodje zouden leggen. We hebben in de tussentijd een paar elfstedenwinters gehad, maar die hebben ze probleemloos overleefd. Het is een blijver."

De aanwezigheid van de dieren heeft voor- en nadelen voor het leven van plant en dier in de stad. "Ze vreten inderdaad alles kaal," zegt de stadsecoloog. "Een sloot vol leven verandert in een paar jaar tijd in een bak water. Aan de andere kant is de rivierkreeft zelf ook onderdeel geworden van de voedselketen. Aalscholvers, lepelaars en ijsvogels eten hem graag."

Bovenaan de voedselketen staat de mens. Voor het vorig jaar verschenen boek De Eetbare Stad leverde Timmermans het recept voor een bisque van rivierkreeft. "If you can't beat them, eat them. Je kunt van een stuk of tien dieren een heerlijke kreeftensoep maken."

Het is niet toegestaan om met fuiken te vissen in de stad, maar de dieren mogen wel worden opgepakt wanneer ze bij vochtig weer aan de wandel gaan. Timmermans: "In ondiep water werkt het goed om in het donker met een zaklamp in het water te schijnen. Dan kun je de dieren zien lopen en met een schepnet wegvangen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden