Handleiding

De Pont Etiquette: zo hoort het aan boord

Wie in Noord woont, is veroordeeld tot of gezegend met de pont. Maar de sociale conventies op die boot zijn best ingewikkeld. Moet je bijvoorbeeld elke dag met die breedsprakige buurman praten?

Nieuwe bewoners spreken liefdevol van 'het pontje', doorgewinterde Noordbewoners vloeken op de pont, die altijd net wegvaart als ze haast hebben.Beeld Floris Lok

Iemand stoot tegen mijn fiets. Ik draai me boos om, klaar om de hork toe te snauwen die de al volle pont nog voller probeert te stouwen, maar kijk recht in het vrolijke gezicht van 'de pontman'.

Ik kan nog net een geërgerde zucht onderdrukken en begroet hem hartelijk. De pontman - na een twintigtal gezamenlijke overtochten weet ik nog zijn naam niet - houdt van kletsen, het liefst de volle zes minuten van de overtocht, en bij voorkeur ook nog daarna. Ik zet me schrap voor een gezellige overtocht, en laat het idee los dat ik nog even het laatste nieuws en mijn e-mail kan checken voor het begin van de werkdag.

Wie in Amsterdam-Noord woont en graag fietst, is veroordeeld tot de pont. Nieuwe bewoners van Noord spreken liefdevol van 'het pontje' en mijmeren over de romantische minuten op het water als 'hun uitwaaimomentje'.

Doorgewinterde Noordbewoners vloeken op de pont, die altijd net wegvaart als ze haast hebben of tegenwoordig zo vol is dat je niet meer mee kunt. Maar iedereen heeft te maken met de kleine sociale biotoop die elke vaart opnieuw ontstaat. Vooraan op die elektrische fiets staat de buurvrouw, die voordringende Vespajongen staat altijd om half negen op de pont, de lichtgrijze Canta probeert elke avond op het laatste moment de klep op te rijden, en dat groepje moeders doet nooit moeite om zich te haasten voor een afvaart, al kleppend komen ze de boot op. Hoe geliefder Noord wordt, hoe drukker de pont, en hoe meer ergernissen er zijn.

De gele knop
Neem nou de gele knop. De meeste ponten hebben deuren die door het bedienen van een gele knop toegang bieden tot een overdekt gedeelte. De deur gaat niet open zonder op de gele knop te drukken. Toch begrijpt niet iedereen dat. Meert de pont aan, dan staan sommige pontforenzen glazig voor zich uit te kijken. Boze blikken richting gele knop halen niets uit. Uiteindelijk moet ik dan toch iets zeggen. Maar praten op de pont is een laatste redmiddel. Juist die paar minuten in jezelf gekeerd zijn, is zo fijn. 'Wilt u even op de knop drukken? Dan kunnen we naar buiten.' Bijna altijd volgt een zucht.

Maar al voor je de pont opgaat, is het bal. Sinds een jaar heeft het GVB rode en groene vlakken op de aanlegsteigers geschilderd, omdat de pontreizigers zich maar niet hielden aan die ene, simpele regel: eerst de pont leeg, dan pas opstappen. Nog altijd is het op drukke momenten een wirwar van op- en afrijdende fietsers, voetgangers en scooters. Rood vlak of niet. Iedereen is blijkbaar doodsbang de pont te missen.

Ook de strijd tussen gemotoriseerde en niet-gemotoriseerde pontvaarders is een euvel. De pont heeft een aparte buis voor gemotoriseerde passagiers en er staat duidelijk op een bordje dat de motor uit moet. Bij voorkeur houdt niemand zich eraan. 'Weet u hoe zwaar mijn Vespa is?' kreeg ik eens te horen toen ik er - na lang delibereren - iets van zei. Maar vaker klinkt 'bemoei je met je ­eigen zaken' of 'houd je bek'. Dapper zijn die fatsoens­strijders die iets durven zeggen. Want in die krappe ruimte een grote bek terugkrijgen is geen sinecure.

Zelfde regels als in de lift
Kleine ruimtes. De mens houdt er niet van, of het nou een pont is of een lift. En dan ontstaat ongemak. Etiquette-­expert Anouk van Eekelen ontwikkelde een etiquette-handleiding voor gedrag in de lift, maar de regels zijn net zo goed toepasbaar op gedrag op de pont. 'De basis van etiquette is duidelijkheid en dat je je probeert te verplaatsen in de ander.'

Staat bijvoorbeeld de pontman bij je in de buurt, zeg dan vriendelijk gedag, maar houd het afstandelijk. Van Eekelen: 'Als je eenmaal lange gesprekken begint en in die gesprekken steeds meer deelt, verplicht je jezelf de volgende keer weer verder te praten en nog meer te delen.'

Een beproefde truc is natuurlijk de telefoon, of de krant. Gezellig is het niet, maar het werkt goed om je af te sluiten. Op de pont grijpen de meeste reizigers meteen naar hun mobiel. Zo veel zelfs, dat een pontschipper mij eens toevertrouwde dat hij het vertrouwen in de mensheid langzaam aan het verliezen was. Met weemoed zei hij: 'Niemand praat meer met elkaar, ze staan alleen maar een beetje op dat dingetje te prikken.'

Vriendelijk gedag zeggen
Ook Van Eekelen zou op zijn minst adviseren vriendelijk goedendag te zeggen. Zoals forenzen altijd op hetzelfde uur in de trein zitten en elkaar gaan herkennen, worden ook de Buiksloterwegpont van acht uur of het Oostveer van 8.44 uur 's ochtends potentiële sociale bolwerken.

En als er ergernissen zijn, spreek elkaar dan op een humorvolle manier aan. Van Eekelen: 'In de metro in Londen zijn geestige gedragsregels. Als je iemand met humor en met jeu op bepaald gedrag wijst, is het zo veel aangenamer dan wanneer je dat veroordelend doet.'

Mocht het toch uit de hand lopen: klassieke muziek doet ook wonderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden