Plus

De pgp-files: 'Criminelen creëerden zelf hun probleem'

Politie en justitie hebben een bron aangeboord die blíjft geven. Met de miljoenen berichten uit PGP-smartphones die onverwacht leesbaar zijn gemaakt, worden tientallen tot honderden zware misdrijven opgelost. 'We behoren door onze technische kennis nu tot de top drie van de wereld.'

Beeld Sjoerd van Leeuwen

Een goudmijn. Een schat waarvan de precieze omvang pas over jaren vast zal staan, maar die in elk geval groter is dan ooit gedroomd. Een bron aan harde bewijzen die tips, getuigenissen, en eerder recherchewerk alsnog tot mogelijk honderden ronde zaken maken.

De opsporingsdiensten vierden het onverwacht ontsleutelen van miljoenen berichten uit PGP-smartphones (Pretty Good Privacy) al als een majeure overwinning.

Nu hebben specialisten van het Team High Tech Crime van de landelijke recherche en het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) met nieuwe zoektechnieken nóg ruim 3 miljoen berichten opgeleverd - vaak in straattaal, maar héél concreet.

"Waar de versleutelde communicatie tussen criminelen voor ons altijd een behoorlijke bedreiging leek, blijkt het onze grootste kans ooit," zegt hoofd Wilbert Paulissen van de landelijke recherche. "Wat voor de zware criminelen een enorme kans leek, blijkt hun zwaarste bedreiging. Ze hebben zelf hun grootste probleem ge­creëerd."

Ennetcom
Het begon allemaal vanwege 'het excessieve geweld' in een onderwereldvete die vooral in de regio's Amsterdam en Utrecht vanaf 2012 tal van criminelen het leven had gekost.

Paulissen: "We zagen wel in dat het niet meer voldoende was een lint om de plaats delict te spannen en klassiek te rechercheren. In Amsterdam zocht de recherche nieuwe methodieken om de onderwereld te ontwrichten, wij van de landelijk eenheid (die focust op georganiseerde criminaliteit) zijn ons gaan richten op de faciliteerders."

In het onderzoek 26Koper kwam een soort moordbrigade in beeld die voor een criminele organisatie rivalen leek uit te schakelen.

"Ondertussen zagen we het grote probleem van de PGP's: de cryptofoons waarmee de criminelen onderling communiceerden zonder dat wij daar iets van mee kregen. Als we zicht konden krijgen op dat berichtenverkeer, zouden we een stuk verder kunnen komen," zegt Paulissen. "We zijn in een apart onderzoek naar dat fenomeen gaan kijken of we een doorbraak konden forceren. De eerste stap was de gebruikte computerservers te vinden."

De grote Gelderse aanbieder Ennetcom bleek servers in Canada te gebruiken. Op grond van de verdenking dat eigenaar Danny M. misdaadgeld witwaste - hij pakte immers tussen de 1200 en 1500 euro per 'PGP' plus abonnement aan, veelal cash - deed Nederland een rechtshulpverzoek aan Canada.

Sleepnet
Uiteindelijk stond Canada het Nederland toe de inhoud van de servers te kopiëren. De berichten mochten worden gebruikt in vier zaken, over andere onderzoeken moet een Nederlandse rechter beslissen.

Paulissen: "De tweede stap was die berichten leesbaar maken. De derde stap was de gesprekken analyseren én de gebruikte toestellen aan mensen te koppelen. Dat was en is een hels karwei, waar we al anderhalf jaar een speciaal team op hebben zitten. In de berichten gaat het natuurlijk niet netjes van: 'Zeg meneer X, hier spreekt Y'."

Als een rechter het een rechercheteam toestaat de 'Ennetcomdata' te onderzoeken, stelt het speciale team voor dat onderzoek een set samen van relevante data.

Paulissen: "Dat we zomaar een sleepnet door de hele databerg trekken, zoals advocaten suggereren, is niet waar. We spelen het volgens het boekje."

5,9 miljoen
Inmiddels zijn uit Ennetcom 5,9 miljoen (!) berichten ontcijferd. In een tweede, vergelijkbaar onderzoek naar PGP Safe van een Amsterdammer en een Huizenaar kwam de recherche uit in Costa Rica, waar de servers mochten worden gekopieerd zonder de restricties zoals Canada die had opgelegd.

Eerst werden uit die servers 700.000 berichten gepeurd, met de nieuwe, geslaagde zoektechnieken zijn dat er nu in totaal 1,7 miljoen. Wel gelden uiteraard de Nederlandse privacyregels van de Wet Politiegegevens (WPG).

Met de geavanceerde zoekmachine Hansken - 'een soort wasstraat van programma's waar het NFI alle data doorheen haalt' - wordt uit de brij het bruikbare materiaal gefilterd.

Paulissen: "Het blijft puzzelen. Wat betekenen teksten, wat zijn de verbanden tussen de gebruikers van de PGP's? Onze specialisten halen steeds meer naar boven. Vergelijk het met dna: met nieuwe technieken halen we meer uit hetzelfde spoor."

Inmiddels vormen de PGP-berichten doorslaggevend bewijs in tal van onderzoeken naar liquidaties, de handel in wapens en drugs en criminele geldstromen. Verdachten zijn inmiddels tot forse celstraffen veroordeeld, behoorlijk wat criminelen vrezen levenslang voor meerdere levens­delicten.

Huurmoordenaars
De data uit PGP Safe mag Nederland met het buitenland delen, wat al met dertig landen is gebeurd. Buitenlandse opsporingsdiensten die in de Ennetcomdata willen grasduinen, moeten zich in Canada melden met een rechtshulp­verzoek.

Paulissen: "We behoren nu tot de top drie in de wereld. Ondertussen zijn we nog volop aan het graven en hebben we nog lang geen eindstand van het aantal zaken waarin de data doorslag­gevend zijn."

Doordat de criminelen zich letterlijk onbespied waanden, geven hun berichten een even ijzingwekkend als glashelder beeld van hun bewegingen en overwegingen.

Te lezen is dat het huurmoordenaars helemaal níets uitmaakt wie ze moeten doodschieten en waarom, bijvoorbeeld. "Waar we altijd maar dat versluierende taalgebruik moesten analyseren omdat criminelen vreesden te worden afgeluisterd, waanden ze zich hier zó veilig dat ze onverbloemd spraken. Dan zie je ineens hoe ze met twee berichtjes een eind aan iemands leven maken. Bizar."

Getuigenis
Soms wordt nu met terugwerkende kracht duidelijk wat criminelen in het verleden met codetaal bedoelden in afgeluisterde gesprekken, nu ook de context duidelijk is geworden.

"We krijgen zicht op het hele proces rond liquidaties. Van opdrachtgever via tussenpersoon naar uitvoerder," zegt Paulissen. "Deze berichten zijn veel harder bewijs dan een tip of getuigenis. Dit is keihard. We gaan er nu van uit dat de data in wel honderd zaken doorslaggevend kunnen zijn, maar de veronderstelling is dat het nog verdubbelt."

Paulissen benadrukt dat het reguliere recherchewerk alsnog vaak aan de basis staat van successen. "Ál dat werk dat met getuigenverklaringen en telecommunicatie is gedaan, bijvoor- beeld rond Amsterdamse liquidaties, wordt nu veredeld met die PGP-data. Het is niet of-of, maar en-en. Aan de andere kant zullen er weinig rechercheurs zijn die in hun loopbaan zo veel zaken hebben kunnen oplossen als de PGP-berichten nu voor ons doen. Eerlijk is eerlijk."

Enkele ontsleutelde gesprekken tussen criminelen

'Hij werkt gewoon alles electro shit of zo'

Naoufal F., alias 'Vieze', tegen Randall D., alias 'Groot Hooft', over het plan om de Iraniër Ali Motamed te vermoorden:
'Bro, een Turk hij werkt gewoon alles electro shit of zo hij rijd witte busje met eneco er op waar (waarom) hij moet slapen weet ik niet en wil niet eens weten hahahah simpele mannetje in de 40 gezin gewoon alles'.

'Ga iedereen van hem laten slapen als die mijn naam heeft genoemd...'

Ridouan Taghi tegen Richard R., alias Rico de Chileen, over moordaanslag op officier van justitie Koos Plooij:
'Sir, zullen (we) die kk Plooij laten slapen.'
En: 'Goed voor die kankerzoon. Een beetje info geven over onze groep. Hij weet. Ga iedereen van hem laten slapen als die mijn naam heeft genoemd.....'

Antwoord Richard S.: 'Haha, Hermano (broer) Sir. Dat zijn echte gedachtes, maar nee. (...) Wachten en kijken of we het anders kunnen doen. Wij hadden dat toen tegen mensen gezegd en kregen zwaar hoofdpijn!!! Hermano Sir, we doen wat we moeten doen. Fuck ze, maar we moeten scherp en tactisch te werk gaan!!'

'Kunnen ze vingerafdrukken of dna in die waggie vinden?'
Gesprek tussen Atif M. en Naoufal F. over de moordaanslag op Peter 'Pjotr' R.:
'Je kunt toch fikken in de garage voordat de scotoe (politie) daar was?'
'Kunnen ze vingerafdrukken of dna in die waggie vinden?'

'Nee. We hebben die hele waki schoongemaakt met amo (amoniak).'

'Ik hoopt dat die kk hond dede gaat' (sterft).

'Dat is zeker een snitch eerst klas die hond'
Gesprek tussen Ridouan Taghi en Zakaria El H. over de ­liquidatie van de crimineel Samir Erraghib:
'Sir die kk kk M5 wou niet starten petten hebben hem nu.'
El H.: 'Pffffff hoe kan dat nou dat ding heeft geen 1 x raar gedaan.'
Taghi: 'Wat een kk zooi zeg echt ongelooflyk!!'
En dan: 'Slaapt die hak sir?'
El H.: 'Er is 1 dode na schietpartij IJsselstein.'
Taghi: 'Ok dat is die hak goed voor die hoerenzoon. Info over ons geven...'
El H.: 'Dat is zeker een snitch eerst klas die hond.'

'We konden iemand vegen bro, maar geen vervoer'
Gesprek tussen Abderahmane el B. en Zakaria Z. over de moord op Chahid Yakhlaf:
Onbekende: 'We konden iemand vegen (vermoorden) bro, maar geen vervoer.' Z.: 'Neeeee, serieus?'
El B. 'Ik ga hem snel afschieten bij die lounge Sultan in ­Amsterdam-Oost, bro. Daar chillen die kk honden.'
Z: 'Ow ja we zaten ganoes schoon te maken, maar er bleek een kogel in de kamer te zijn dat ging per ongeluk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden