Plus PS

De opmars van de marter, bever en otter in de stad

Stadsecologen Edo Goverse en Geert Timmermans zetten wildcamera's in om de trek van nieuwe dieren naar de stad in de gaten te houden. De eerste levende steen- en boommarter zijn al gespot.

Een jonge boommarter; het eerste bewijs dat de soort zich in Amsterdam voortplant. Beeld Edo Goverse, Geert Timmermans

Het is rond zes uur 's avonds als stadsecologen Edo ­Goverse en Geert Timmermans een klein stukje bos naast een fietspad in lopen. We bevinden ons niet ver van het ­Amsterdamse Bos. De mannen komen de wildcamera ­ophalen die hier de afgelopen vier weken heeft gestaan.

Timmermans gaat door zijn knieën en maakt het hangslotje los waarmee de camera onder aan een boom is bevestigd. Aan de boom ertegenover, recht in het zicht van de camera, is een open blikje sardientjes vastgemaakt, een halve meter van de grond. De ­visgeur trekt dieren aan.

Terug bij de auto steekt Goverse de geheugenkaart in zijn laptop, die hij voor het gemak op het dak van zijn auto heeft gezet.

Gedurende het hele jaar laten de twee natuurfanaten vijf camera's in en rondom Amsterdam circuleren om zicht te krijgen op de verspreiding van de boommarter, bunzing en steenmarter, en om de komst van nieuwe ­dieren in de gaten te houden, zoals de bever en otter.

Blikje sardientjes
"In het Schinkelbos hadden we vorig jaar een steenmarter op de camera," zegt Goverse. "En afgelopen januari hadden we er een in het Amsterdamse Bos. We denken dat óók deze plek geschikt leefgebied voor hem is."

Tot voor kort was er nog nooit een steenmarter in Amsterdam waargenomen. De kernpopulatie bevindt zich in Oost-Nederland, maar langzaam verspreidt de soort zich naar het westen.

In 2011 werd in Amsterdam voor het eerst een dode steenmarter gemeld, gevonden in een middenberm in Nieuw-West. Vervolgens werden in 2012 en 2013 verkeersslachtoffers gemeld.

De steenmarter die Timmermans en Goverse vorig jaar op foto hadden, was het eerste levende exemplaar ooit in Amsterdam vastgelegd.

Warmtebron
Ondertussen scrolt Goverse door de 1500 foto's die de afgelopen vier weken zijn gemaakt. Een wildcamera neemt foto's bij beweging of een warmtebron, bij nacht met infraroodlicht, overdag in kleur.

We zien op de laptop een ­bosmuis bij nacht met opgelichte kraaloogjes, die door het beeld springt: uit alle macht probeert hij het blikje sardines te bereiken. Dan een haas pontificaal in beeld, eerst met zijn rug naar de camera toe, later en profil.

Er volgen foto's bij dag van een zanglijster, merel, winterkoning en heggenmus. Een rat bij nacht, met zijn ronde lijf zittend naast de boomstam. Op de volgende foto's is te zien hoe een slak tegen de boom opklimt, gelokt door de olie die uit het blik sardientjes druipt.

Ten slotte verschijnt er een pitbull in beeld, met een brede halsband van leer om zijn nek. Hij likt over het blikje.

Met hun camera-onderzoek hebben Timmermans en ­Goverse al heel wat dieren in beeld gekregen, waaronder een aantal interessante, nieuwe soorten voor de stad. In 2014 verscheen voor het eerst een boommarter voor de ­camera.

Boommarters zijn in Nederland nog zeldzamer dan steenmarters. Hij werd gefotografeerd bij de Diemer Vijfhoek, net onder IJburg. Na een eerste exemplaar in 1987 werden sinds 2004 met steeds grotere regelmaat doodgereden exemplaren gemeld. Ook deze soort was nooit eerder levend gefotografeerd in Amsterdam.

Dankzij de wildcamera weten Goverse en Timmermans dat de boommarter in de Diemer Vijfhoek nog steeds leeft. Begin juli werd het vermoeden dat het er twee zijn bevestigd: er werd een jong gefotografeerd. Voor het eerst hebben boommarters zich in Amsterdam voortgeplant.

Natuurmonumenten
De otter die de mannen in het najaar bij de Ankeveense Plassen op camera hadden, bracht een heel circus teweeg. Er was daar 35 jaar geen otter gezien. "We vielen van onze stoel toen we de foto's inlaadden en er een otter in beeld verscheen," zegt Goverse. "Nog diezelfde avond stond RTV Noord-Holland op de stoep."

De provincie en Natuurmonumenten waren dolblij: zij hadden de voorgaande jaren miljoenen geïnvesteerd om het gebied ­­otter-vriendelijk in te richten, onder meer met een natte ­faunapassage waar het dier werd gefotografeerd.

Na verwoedde uitzetpogingen heeft de otter zich over Noordoost-Nederland en Flevoland weten te verspreiden. De verwachting is dat het niet lang meer duurt voordat de eerste otters overzwemmen naar onze regio.

"Elk gebied kan maximaal een beperkt aantal otters aan," legt Goverse uit. "Dominante mannetjes tolereren geen andere mannetjes in hun territorium. Zij verjagen hun eigen zonen. De kans is groot dat zo'n jonge otter op een dag overzwemt vanuit Flevoland en bij de Diemer Vijfhoek aanmeert. Daarom monitoren we daar jaarrond met camera's."

Ook van de bever wordt verwacht dat hij op een dergelijke manier Amsterdam bereikt. Volgens de mannen is de Diemer Vijfhoek ideaal biotoop voor deze soort: genoeg voedsel en rust.

Wildcamera's in opkomst
Onderzoek met wildcamera's is in opkomst onder ecologen. Het is een relatief efficiënte manier om te achterhalen welke dieren er in een gebied voorkomen. Voorheen werd dit afgeleid uit verkeersslachtoffers, of onderzocht met ­inloopvallen.

Timmermans en Goverse begonnen zo'n drie jaar geleden met camera's plaatsen in en rondom ­Amsterdam. "Je kunt veel opmaken uit verkeersslachtoffers," zegt Goverse, "maar het is leuker om een levend dier door het beeld te zien wandelen."

De twee mannen doen het camera-onderzoek uit liefhebberij, naast hun fulltimebanen. Timmermans werkt als landschapsarchitect en stadsecoloog bij de gemeente Amsterdam, Goverse is in dienst van Stichting Ravon (Reptielen, Amfibieën en Vissenonderzoek Nederland). Nieuwsgierigheid is ook een drijfveer. "Het is toch leuk om te weten dat er boom- en steenmarters in het Amsterdamse Bos leven," zegt Goverse lachend.

Timmermans en Goverse hebben eigen wildcamera's (à 300 euro per stuk) in het bezit, maar de camera's die we vandaag ophalen zijn in bruikleen van de Zoogdiervereniging, voor het project Meetnet Verspreidingsonderzoek Bunzing & Boommarter, waaraan de twee sinds vorig jaar meewerken.

In de onderzoeksperiode - van juni tot en met september - moeten de camera's volgens een strikt protocol in gebieden worden geplaatst waar de bunzing en boommarter in potentie kunnen voorkomen, maar de afgelopen tien jaar niet zijn waargenomen. De rest van het jaar mogen de mannen de camera's naar eigen inzicht ­gebruiken.

We stappen in de auto en vertrekken richting Osdorp om de tweede camera op te halen. Achter het ANWB-gebouw zet Goverse zijn auto stil. Het schemert als de mannen zich een weg banen door de brandnetels en bramen.

2500 foto's
De computer laadt de 2500 foto's die de afgelopen maand zijn gemaakt. In beeld verschijnen eerst een roodborst, houtduif en bosmuis. Dan een witte huiskat die aan het blikje sardines snuffelt, eroverheen sproeit en wegloopt.

Even later scharrelt er een egel in de ochtendschemering rond de stam van de boom - 5.30 uur staat onder in beeld. Op zijn achterpootjes strekt hij zich uit naar het visblikje. Een spitsmuis, duidelijk herkenbaar aan zijn langgerekte neus, verschijnt in beeld. Dan de benen van een man, waarschijnlijk een wegwerker van de oude A9.

Andere bijzondere diersoorten die Timmermans en ­Goverse in of rondom Amsterdam op foto hebben gekregen, zijn de wezel, hermelijn, vos en eekhoorn. Bij Huizen ­fotografeerden ze afgelopen voorjaar een das op een plek waar niemand het beest verwachtte. Eén keer kiekten ze een bunzing, in de buurt van Eemdijk. De bosmuis en bruine rat zijn de meest geziene dieren.

Het is inmiddels half elf en donker als we bij Halfweg aankomen om de derde en laatste camera van de avond op te halen. Met een zaklamp sjouwen de twee door het bos, op zoek naar de plek waar ze het apparaat ook alweer hadden neergezet.

Onder de bulderende opstijgende vliegtuigen van Schiphol en omringd door een koor van sprinkhanen, bekijken we even later de 'vangst'. Geen noemenswaardige soorten dit keer. Komend weekend gaan de mannen de camera's weer plaatsen, ze moeten nog beslissen waar.

Een boommarter vastgelegd op nachtcamera. Beeld Geert Timmermans
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.