De Nieuwe IJdelheid van Heleen van Royens selfies

Met 'Selfmade', een expositie met tweehonderd selfies, dendert bestsellerauteur Heleen van Royen het Letterkundig Museum binnen. Ook Halina Reijn en Doutzen Kroes gebruiken artistieke zelfpromotie en expressie voor hun zakelijke belangen. Krachtig en kwetsbaar - een slimme formule.

Beeld Heleen van Royen

Op zaterdagmorgen 20 juli 2013 stond schrijfster Heleen van Royen in een blauwe bikini voor een manshoge spiegel. Ze nam een foto van haar spiegelbeeld en verspreidde die via Facebook (31.500 vrienden) en Twitter (72.000+ volgers) met de tekst: 'Saturdaymorning + still sleepy + bikini= #spiegelfoto'. 'Niet naakt vandaag?! :-)' reageerde frenkie4alll.

'Zou ik je even komen insmeren?' schreef BigRob. Binnen twee dagen telde Facebook 998 likes. Van Royen liet het er niet bij zitten. Ze stuurde een nieuwe boodschap: 'I am a nerd for numbers! Nog twee likes dan heb ik er 1.000. Wie helpt?' Het duurde niet lang of ze schoot voorbij de 1.000.

Serpent
Haar schreeuw om aandacht was niet onopgemerkt gebleven bij de vele websites die haar nauwgezet volgen. Een bericht hierover bood niet alleen een mooie gelegenheid om een bloemlezing van Heleenselfies te plaatsen, maar raakte een tere snaar bij een andere groep internetgebruikers. Nico Vonk, group controller bij Pepperminds Nederland: 'Voor 49 jaar zie je er prima uit, maar je blijft een verdorven serpent.' En Karin Brekelmans, werkzaam bij Service Best International BV schreef: 'Als je op je 49e nog door kan als jongens speelgoed, kan ik alleen nog maar...wow zeggen.'

Wow. All in a days work, voor één van 's lands best gelezen schrijfsters. En nu verlaten haar selfies de vluchtige wereld van de sociale media en begeven ze zich naar de muren van een museum, waar ze worden herboren als kunst/zelfpromotie/teken des tijds. Vul zelf maar in. De zelfportretten worden in vijf hoofdstukken gepresenteerd: liefde, seks, licht, duisternis en vergankelijkheid.

In het Letterkundig Museum in Den Haag nog wel, waar de selfies van Van Royen de stofzuiger van Simon Vestdijk en de typemachines van W.F. Hermans gezelschap zullen houden. Aad Meinderts, directeur van het Letterkundig Museum, dat nog spreekt van 'fotografische zelfportretten' weet het wel: 'Als een moderne Jan Cremer bespeelt Van Royen haar publiek, niet alleen in het literaire veld, maar ook daarbuiten.' En dan is hij echt los: 'De beelden zijn rauw, op het dierlijke af, en daarmee eerlijk en kwetsbaar.'

Uitgestreken tronie
De reacties op de aankondiging bleven niet uit. Van Royen, die met haar eigen imprint (HvR), haar eigen boekwinkel en haar breed uitgemeten publieke persoonlijkheid vanuit het verre Portugal een geheel eigen koers vaart binnen de Nederlandse literatuur, stuurt met vaste hand op de controverse af.

Boekenredacteur Arjen Fortuin (NRC) meldde dat hij dan nu ook wel benieuwd zou zijn naar de 'poepselfies' van Midas Dekkers en de verzamelde sms-berichten van Robbert Ammerlaan. En AD-columnist Hugo Borst noemde de selfies van Heleen van Royen 'afgekeken' van het werk van kunstenares Hester Scheurwater, bekend van haar zelfportretten met gespreide benen, al dan niet in panty's.

Van Royen reageerde op Facebook op het verwijt van Borst. Ze noemt zichzelf een 'gepassioneerd amateurfotograaf zonder de geringste pretentie': 'Ik ben eerst en vooral schrijver, een schrijver die foto's deelt met lezers en niet-lezers, foto's die misschien niet allemaal uitblinken door compositie en academische kennis, maar, hoop ik, wel een beeld geven van gemoedstoestand, eerlijk en onversneden.'

Ze staat in elk geval midden in een bloeiende trend van artistieke zelfpromotie en expressie, die niet zo veel verschilt van de manier waarop Madonna zichzelf in de markt zette. 'SEX' heette haar erotische coming-out, het inmiddels legendarische koffietafelboek uit 1992, dat ze met fotograaf Steven Meisel maakte. Het was het schandaal du jour, maar wordt nu gezien als één van de bepalende culturele gebeurtenissen van de vroege jaren negentig en het is nog altijd één van de meest gezochte tweedehands boeken. Het woord 'schaamteloos' has left the building - al een hele tijd geleden.

We leven nu in de tijd van de selfie, waarbij elke telefoon een camera is en je een click verwijderd bent van je volgers en je vrienden. Een artiest als Justin Bieber heeft bijna zestien miljoen volgers op Instagram, die hij vrijwel dagelijks beelden gunt van zijn fabulous lifestyle - meestal met zijn eigen uitgestreken tronie centraal in beeld. Een supermodel als Cara Delevingne heeft ruim vijf miljoen volgers op Instagram die van haar één van de invloedrijkste mensen in modeland maken, niet in de laatste plaats door haar rock-'n-rollhouding.

Rauw, het nieuwe naakt
In Nederland komt alleen onze eigen Doutzen Kroes in de buurt van Delevingne. Haar Instagramaccount (bijna anderhalf miljoen volgers), gekoppeld aan andere sociale media, biedt een melange van persoonlijke momenten, stretchoefeningen in een topje van Victoria's Secret (waar ze onder contract staat) en ravotten met haar niet onaantrekkelijke vriendinnen.

Een foto waar haar zwangere buik wordt gekust door twee collegasupermodellen, werd begin deze week door ruim 72.000 mensen van een hartje voorzien. Ze maakt van haar eigen leven een geweldig scrapbook, waarbij het persoonlijke en het zakelijke nadrukkelijk in elkaars verlengde liggen. De zorgvuldig gecalculeerde intimiteit doet ook sterk denken aan Beyoncés autobiografische filmportret Life is but a dream. Dat doet geen afbreuk aan het merk Doutzen overigens: zakelijk instinct zit in het pakket. Who run the world? Girls!

Het Letterkundig Museum heeft zichzelf omgedoopt in 'een thermometer van de tijdgeest' (lichte verhoging, denken we) en komt daarom met de selfies van Heleen, selfmade, inderdaad, voorzien van het stempel 'krachtig en kwetsbaar'. Want het ene vinden we bedreigend en het andere zielig, maar samen hebben we hier een gouden formule te pakken.

Op 1 april 2013 maakt Heleen van Royen in haar Portugese huis een zelfportret in een beslagen badkamer-spiegel. Naakt, met de handen zedig voor haar lichaam. 'Oempf,' laat William14876 weten.

Lees vandaag (9-5) meer in Het Parool, over de zelfpromotie van Heleen en het Rauwe Naakt van Halina: De Nieuwe IJdelheid.

Morgen in de PS van de Week, een interview met Ton van Royen: 'Heleen is nog steeds de liefde van mijn leven'

Beeld HP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden