PlusPS

'De meeste vrouwen zijn blij dat ze tenminste onderdak hebben'

Het groeiend aantal dakloze gezinnen blijkt een gat in de markt: ook het aantal particuliere opvanghuizen stijgt. Niet overal tot ieders genoegen. Zo heeft Zaanstad de handen vol aan opvang Souvel, waar het thuisloze moeders met kinderen ontbreekt aan goede zorg. 'Waar moest ik anders heen?'

'In de nacht hoor je muizen rennen en elke avond komen ze onder je bed.'Beeld Carla Kogelman

Een aarzelend lachje verschijnt op het gezicht van de acht maanden oude baby, als zijn moeder Aysel (21) de kamer binnenloopt. Ze tilt hem uit het ledikantje in haar kleine kamer in opvang Souvel, waar ze al meer dan een jaar woont. Souvel is een particulier bedrijf dat onderdak biedt aan dakloze moeders met kinderen.

Dat Aysel in de 'wachtstand' staat, accepteert ze. Ze heeft wel voor hetere vuren gestaan. "Vóór mijn achttiende kreeg ik al hulp van instanties. Het begon toen mijn moeder op mijn vijfde overleed en ik een stiefmoeder kreeg. Zij had iets voor me gekookt wat ik niet lust. Ik zei: 'Mijn moeder kookte veel lekkerder.' Ze werd heel boos."

Psychisch mishandeld
Aysels vader was weinig thuis. Hij bracht de dagen liever door in een Turks koffiehuis. "Ik was altijd recht voor zijn raap. Mijn stiefmoeder vond dat niet leuk. Ze sloeg me, schold me uit en heeft me psychisch mishandeld. Ik heb er twaalf jaar mee gedeald, toen ben ik weggegaan."

Al jong stond Aysel in contact met jeugdzorg. Op school liep het ook niet lekker. "Ik was stoer, had een grote mond en mijn cijfers gingen achteruit. Ik ben er meer uitgestuurd dan dat ik in de les zat."

Ze ging van onderwijsinstelling naar onderwijsinstelling en ontmoette in een 'Time Out'-klas haar huidige vriend, de vader van haar kind. "Met hem ging ik nog meer rebelleren." Omdat ze niet meer thuis woonde, sliep ze bij een tante, haar opa en oma of vriendinnen.

Onderlinge tumult
Aysel loopt met haar kind naar de 'huiskamer' van Souvel in een voormalig schoolgebouw in Zaandam.

De gemeente Zaanstad voerde er al verschillende inspecties uit. Dat gebeurde na klachten van wijkteams en bewoners over het ontbreken van zorg, de onhygiënische situatie in de opvang en het onderlinge tumult tussen de cliënten. Mocht de situatie rondom de zorg dit voorjaar niet zijn verbeterd, dan is de gemeente voornemens Souvel te sluiten.

Er staan wat afgetrapte bankstellen en op de grond ligt het computerspelletje Call of Duty. Aysels zoontje scheurt weg in een loopstoeltje. Af en toe roept ze hem. "Chippie, chippie." Dan krijgt hij een snack, wortelknabbels, in zijn handjes.

Tienermoederhuis
Aysel heeft de ellende met haar stiefmoeder achter zich gelaten, zegt ze. "In het begin kon ik wel janken als ik erover vertelde. Nu niet meer. Weet je, misschien lag het ook wel aan mij. Mijn stiefmoeder kan namelijk wel goed opschieten met mijn broer. Mijn nichtje zegt dat de ellende begonnen is met mijn opmerking dat mijn moeder lekkerder kookte."

Marloes kwam in Souvel terecht ondanks waarschuwingen van een vriendin uit de zorg.Beeld Carla Kogelman

Ze probeert nu een huisje te regelen. "Voor ons drieën." Haar kind maakt haar sterker, zegt ze. "Maar ik moet eerst naar een tienermoederhuis en in een traject. Dat lange wachten maakt me niet uit. Uiteindelijk krijg ik een huisje, met een eigen kamer voor mijn zoontje. Hopen we."

De huiskamer van Souvel is leeg. De vrouwen in de opvang zitten er nooit. Als het donker wordt, voelen ze zich bekeken; voor de ramen hangen geen gordijnen. Daarom zitten ze in de gang, die door eigenaar Samira Abdolmalki 'het hofje' wordt genoemd. De speelkamer ziet er wel vrolijk uit, maar die zit op slot. Als de deur de hele dag open staat, wordt het een rommel, zegt Aysel.

Stabiel en gezond
Na etenstijd is het in Souvel, waar momenteel zeven moeders met tien kinderen wonen, het drukste moment van de dag. "De kinderen hebben de stress niet door. Zij zijn altijd aan het spelen," zegt Aysel, die na een halfjaar 'niets te hebben uitgevoerd' nu hulp krijgt van een nieuwe hulpverleenster.

"Zij geeft me een boost. Ik heb net een beroepskeuzetest gedaan en daaruit kwam onderwijsassistent. Dat lijkt me wel wat. Ik wilde altijd al juf worden. Nu ben ik stabiel, gezond en kan ik goed nadenken."

Overal in de gangen van het schoolgebouw zijn overvolle wasrekken. Over de deuren hangen lakens te drogen. "We hebben al zo vaak om een droger gevraagd," zegt Havva (26), moeder van een jongetje van zes.

Er is maar één douche, onder de schimmel en roest, waardoor de vrouwen vanzelf andere wasgelegenheden vinden.Beeld Carla Kogelman

De vrouwen delen met elkaar één douche, die onder de schimmel en roest zit. De meeste vrouwen douchen in de avonduren, anders wordt het maar een gevecht om de 'badkamer'.

Muizenplaag
Voor de enige wasmachine in huis is een rooster gemaakt. Op de gang hangen de huis- en omgangsregels keurig ingelijst: 'Wij zorgen ervoor dat cliënten andere cliënten niet lastigvallen' en 'Elkaar laten uitpraten en luisteren naar elkaar'. "Pff," zegt een van de vrouwen. "Daar kijkt niemand naar. Niemand let erop of we die nakomen."

In het huis lopen sinds enkele maanden twee katten rond. Zij moeten de muizenplaag aanpakken. "Twee katten tegen triljoenen muizen? Dat helpt niet. In de nacht hoor je ze rennen en elke avond komen ze onder je bed," zegt Havva, die een behoorlijke schoenencollectie heeft - te groot voor haar kamer. Ze staan gerangschikt op de vensterbank in het halletje.

Havva is vaak in de keuken te vinden. Ze sleept haar 'rolkoffer', een speaker waaruit luide muziek komt, achter zich aan. Vroeger aten de bewoners samen, maar daar hadden de vrouwen geen zin meer in. "We moesten om de beurt voor dertig man koken. Een heel werk," zegt een van de vrouwen.

Gewelddadige relatie
De bewoonsters moeten zelf de opvang schoonhouden. Havva: "In de keuken is het een rommel. Ik houd mijn eigen kamer netjes. Dit is ook eigenlijk geen pand voor deze opvang. De verwarming gaat om twaalf uur 's avonds uit en pas om zeven uur 's morgens weer aan. Het is 's nachts ijskoud."

'We maken er het beste van. Dit is een hoofdstuk in mijn leven.'Beeld Carla Kogelman

Havva's kamer staat propvol met twee bedden, twee kasten, een tv-meubel, grote tv en een nachtkastje. Er hangt een dun zwart gordijn met gaten voor het raam.

Ze woont hier nu acht maanden, ze kwam nadat ze de gewelddadige relatie met haar vriend had verbroken en in het ziekenhuis belandde met een 'scheve kaak en gehoorschade aan één oor'. Ze deed aangifte en kwam via straathoekwerk bij Souvel terecht. "Ik was blij dat ik een plek had. Er is niets mis met ons hoor, maar wij kunnen geen huis krijgen." Ze zegt, net als Aysel: "Als opvang Souvel er niet zou zijn, weten we niet waar we terecht zouden kunnen."

Erg gehorig
Havva vindt zichzelf behoorlijk zelfstandig en regelt haar eigen papierwerk. "We maken er het beste van. Dit is een hoofdstuk in mijn leven."

Haar doel is stabiliteit in haar bestaan te krijgen. "Ik wil de normale dingen van een vrouw van 26: huisje, boompje, beestje. Een rijbewijs. Maar eerst rust."

In een andere kamer woont Marloes (37) met haar twee kinderen van één en drie jaar oud op twaalf vierkante meter. Het is erg gehorig, zegt ze, wijzend naar de schotten die de kamers van elkaar scheiden. "Als mijn buurvrouw een zak chips opentrekt, hoor ik dat. Als mijn kind 's nachts huilde, hield ik mijn hand voor haar mond en maande haar tot stilte. De spanningen liepen op. Er is veel stress. Maar ja, de meeste vrouwen zijn blij dat ze tenminste onderdak hebben."

'Het is heftig hoor: met twee kinderen op twaalf vierkante meter.'Beeld Carla Kogelman

Marloes kwam er terecht ondanks waarschuwingen van een vriendin uit de zorg. "'Dáár wil je niet wonen, Marloes,' zei ze. Het is er rommelig, slecht georganiseerd en onhygiënisch. Maar waar moest ik dan heen? In deze opvang word ik ten minste geholpen, dacht ik. Ik kreeg een hoge indicatie en moet vier tot zes uur per week ambulante zorg krijgen, maar die kreeg ik nooit. De eerste helft van het jaar is niets voor me gedaan. Nu komt het na ingrijpen van de gemeente een beetje op gang."

Uitzichtloos
Marloes stond een jaar geleden na de plotselinge breuk met haar man op straat, vertelt ze in haar kamer. Haar zoontje zit voor de tv. Een bordje met overgebleven broodkorsten staat op een tafeltje. Haar dochter huilt keihard, terwijl ze aan een raketijsje likt. Haar vinger zat net tussen de deur.

Ver in de toekomst kijken doet Marloes niet. "Ik hoop op een eigen huis. De opvoeding van mijn kinderen lukt me hier niet helemaal. Ze krijgen zo veel prikkels. Het is heftig hoor: met twee kinderen op twaalf vierkante meter. En ik wil ook weer werken. Ik heb altijd een baan gehad, onder meer als personeelsplanner in de zorg."

Ze heeft destijds voor onderdak bij meerdere instanties aangeklopt, maar kreeg nergens hulp. "Je voelt je een vieze vlieg, die overal wordt weggejaagd. Ik dacht dat ik hier na een halfjaar wel weg zou zijn. Ik raak hier depressief van, ik moest onlangs nog vreselijk huilen. Zo'n uitzichtloze situatie, die vreet je op."

De namen Aysel en Havva zijn op verzoek gefingeerd.

De kamers in Souvel zijn gehorig en staan vaak propvol.Beeld Carla Kogelman

'Maandelijkse controles'

Samira Abdolmalki en Frans Griese zetten opvang Souvel in 2015 op in een voormalig schoolgebouw. Zij huren het pand van de gemeente voor 3500 euro per maand. De opvang biedt vanaf 2016 plaats aan dakloze moeders met kinderen.

De vrouwen, ieder met een of twee kinderen, huren er een kamer van rond de 12 vierkante meter voor 550 tot 600 euro per maand. Een halfjaar geleden verbleven er 16 vrouwen en 32 kinderen: een maandelijkse huuropbrengst van een kleine 10.000 euro.

Souvel kreeg daarnaast voor iedere cliënt een WMO-bijdrage (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) voor het bieden van zorg. De gemeente zegt dat Souvel in 2016 in totaal 40.954,13 euro voor 18 cliënten heeft gekregen. In 2017 ontving de opvang, aldus de gemeente, 135.762,81 euro voor 30 cliënten.

De bewoners klaagden dat zij aan hun lot werden overgelaten. Ook de gemeente zegt 'signalen te hebben gekregen dat er onvoldoende zorg werd geboden'. "Er was bovendien intern veel gedoe en er waren ruzies. We besloten in te grijpen," zegt de Zaanse wethouder Jeroen Olthof van Zorg en Wonen.

De toezichthouder kwaliteit van Zaanstad bracht vanaf voorjaar 2017 meerdere bezoeken aan Souvel. Toen de beloofde verbeteringen uitbleven, is in november een plan van eisen opgesteld over de huisvesting en de zorg. Er mochten geen vrouwen meer bij.

Olthof: "We voeren nu één keer in de maand controles uit en hebben er in 2017 een gerenommeerde WMO-begeleider bijgezet. We zitten erbovenop. We hebben de indruk dat de eigenares van het bedrijf die uit de zorg komt goede intenties heeft, maar dat het haar boven het hoofd is gegroeid."

Over de hoge huur van de kleine kamers van Souvel zegt Olthof niet te gaan. "Dat is iets tussen huurder en verhuurder. Maar als het de vrouwen beperkt in hun ontwikkeling dan wordt het wel een punt van gesprek."

Samira Abdolmalki, directrice van Souvel, zegt: "Het gaat niet om kale huur, maar om kost en inwoning: van voedsel tot wasmiddel. In dat opzicht lijkt het wel op een hotel. De schoonmaak van het gebouw, de regels en voorzieningen zijn uiteraard voor verbetering vatbaar."

"Wij zijn een bedrijf in de opstartfase en werken hier hard aan. Het initiatief is geboren uit een ideaal, in een gebouw dat geen woondoel kende. De vraag naar dit soort plekken is enorm. Zodoende staan wij open voor verbetering en verandering in samenspraak met de gemeente."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden