Plus

De laatste handletteraar van strips: 'Het is monnikenwerk'

In de stripwereld is een letteraar de man of vrouw die de woorden in een tekstballon zet. Frits Jonker is in Nederland de laatste die dat met de hand doet.

De wraak van de Dikke OngBeeld Willem Vleeschouwer

Een jaar of drie terug had Frits Jonker zich ermee verzoend dat zijn beroep eenvoudigweg niet meer bestond. Om zeep geholpen door de computer, die het mogelijk maakte tekstballonnen razendsnel te vullen in welk lettertype dan ook. "Maar mensen begonnen me toch weer te benaderen. Nu is het zo: ik ben gemiddeld één dag in de week aan het letteren, voor de rest verdien ik mijn geld als huisschilder."

Toch zie je Jonkers naam vaak in Nederlandse stripboeken, vooral graphic novels. "Ik ben de vaste letteraar van striptekenaars als Peter van Dongen en Erik Kriek, maar die brengen hooguit eens in de zoveel jaar een boek uit. Voor mensen buiten de stripwereld lijkt het misschien of ik veel doe, maar het is echt niets vergeleken met vroeger."

Monnikenwerk
Van zijn zestiende tot ongeveer zijn 45ste kwam Jonker als handletteraar om in het werk. "Ik werkte zeker tien uur per dag, driehonderd dagen per jaar. Op een gemiddelde dag letterde ik zo'n dertig pagina's. En nooit heb ik gedacht: wat een kutwerk. Ik vind letteren nog steeds heerlijk om te doen. Het is echt ambachtelijk werk, ergens tussen schrijven en tekenen in. Monnikenwerk, ja. Maar ik houd juist van dat monomane."

Wat heeft hij tegen het digitaal letteren van strips? "De fonts zijn veel beter geworden, dat is waar. Maar toch vind ik ze niet mooi. Digitaal letteren is als het gebruiken van een drumcomputer in de muziek: het lijkt er wel op, maar ik mis toch iets. Als handletteraar kun je de sfeer in een strip benadrukken in je letters."

Ziet de doorsneelezer het verschil tussen een met de hand of een met behulp van de computer geletterde strip? "Doorsneestriplezers bestaan niet meer. Vroeger was de strip een massamedium, nu is er nog maar een kleine groep lezers in geïnteresseerd. Het is zoiets als poëzie geworden."

Gouden tijden
Enthousiast kan Jonker vertellen over de tijden, van de jaren zestig tot in de jaren negentig, dat stripbladen en -boeken miljoenenoplages haalden. Gouden tijden voor niet alleen striptekenaars, maar ook de letteraars. In Amsterdam bood Studio Pakker werk aan wel twintig letteraars. "In Studio Pakker werd de zogeheten Donald Duckletter ontworpen: het lettertype dat in het weekblad Donald Duck nog altijd wordt gebruikt."

JeronimusBeeld Marcel Ruijters

Als jonge stripfanaat had Jonker geen weet van het beroep van letteraar. "Ik wilde tekenaar worden en schreef brieven naar uitgeverijen. Maar ik was niet goed genoeg. Van een uitgeverij kreeg ik een brief terug dat ze wel een ander klusje voor me hadden. Ik dacht dat ik dozen moest inpakken of zo, maar ik mocht als proef een boek letteren. En dat ging goed. Ik was verbaasd dat er zulk leuk werd bestond, dacht: als ik hier toch eens mijn geld mee zou kunnen verdienen."

Huisschilder
In de jaren zeventig bleek dat mogelijk te zijn. Jonker was inmiddels derdejaars student medicijnen, maar gaf die studie op voor een bestaan als letteraar. "Een natuurtalent was ik niet, maar door hard te werken kwam ik er. Dat is dat ambachtelijke: perfectie bereik je alleen door oneindig te herhalen. Inmiddels besef ik wel dat ik als letteraar iets kan."

WereldwijvenBeeld Penelope Bagieu

Maar nu bestaat het vak nauwelijks meer. Jonker lacht. "Ik zeg wel eens dat ik van aanstormend talent naadloos ben overgegaan in een eminence grise. Ik word tegenwoordig gevraagd voor gastcolleges op kunstacademies. Daar worden nu ook striptekenaars opgeleid, maar van letteren weet niemand wat."

Bevalt het werk van huisschilder hem?

Opgewekt: "Ja, hoor. Schilderen is ook een ambacht, een afgebakend terrein. Ik ben erin gerold. De buurman zag dat ik thuis zat te niksen en vroeg of ik voor hem in zijn huis wilde schilderen. Toen ik met verf op mijn handen een van de kinderen van school haalde, zeiden andere ouders: 'O, ben je schilder?' Zo ben ik het geworden. En ik vind het leuk. Als je ergens de deur dichttrekt en je ziet dat het netjes is geworden, dat is ook mooi."

Maar lang niet zo mooi als letteren, toch? "Nee, zeker niet, letteren is het aller-, allerleukste werk dat er is."

Frits JonkerBeeld Joost Van Weerdenburg
Rampokan CelebesBeeld Peter van Dongen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden