Plus

De kunst van het maken van een straathoek

Het is nog niet zo makkelijk een fatsoenlijk gebouw voor een straathoek te ontwerpen. En dat terwijl hoekgebouwen zo bepalend zijn voor Amsterdam.

De Pieter Vlaming op de hoek van de Von Zesenstraat en de Pontanusstraat in de Dapperbuurt Beeld Floris Lok

Straathoekgebouwen zijn niet alleen beeldbepalend in de binnenstad van Amsterdam, maar ook daarbuiten. De torens, spitsen en koepels helpen bij de oriëntatie, markeren punten in het stratenpatroon: alleen al in de Leidsestraat zijn de voormalige warenhuizen van Metz en Nieuw-Engeland en natuurlijk de vanuit de straat zichtbare spitsen van de Stadsschouwburg te beschouwen als iconen.

Ook langs de Rode Loper zijn de torens bakens, van de Beurs van Berlage tot het Carlton Hotel. Daar hoort niet de nieuwe toren van Primark van Robert Stern bij.

Hoe langer die staat, hoe ongemakkelijker en kunstmatiger die aanvoelt. Hij staat ook niet op een hoek.

Het afgelopen jaar is Amsterdam verrijkt met een aantal pregnante hoekgebouwen, hoewel ze niet allemaal de toets der kritiek kunnen doorstaan.

Lomp en stomp zijn de entrees voor de metro in De Pijp. Ze doen voelen als een gemiste kans, omdat De Pijp hier wel een gebaar had kunnen gebruiken.

Postmodernistische oprisping
Een ronduit irritant voorbeeld staat sinds een jaar op de hoek van de Czaar Peterstraat en de Cruquiuskade.

Op de begane grond bevindt zich een Vomarsupermarkt, erboven een laatste oprisping van het postmodernisme - terwijl we de indruk hadden dat die stroming al lang dood en begraven was.

Het sierhekwerk en de kroonlijst mogen dan misschien harmoniëren met de Czaar Peterstraat, het detoneert bij het voortreffelijk ingerichte Funen achter het gebouw.

Het moedeloos makende complex schaadt een gezichtsbepalende plek, de entree van de Oostelijke Eilanden vanuit de Plantage: het bewijst maar weer eens dat architectuur kan maken en breken. En dan te bedenken dat het uit de portefeuille van Hans Kollhoff komt die - met Christian Rapp - het prachtige Piraeus op het KNSM-eiland heeft ontwerpen.

De Toorop op de hoek van de Jan Tooropstraat en de Marius Bauerstraat bij het August Allebéplein in West Beeld Floris Lok

Dat moet beter kunnen. Bij de oogst van 2015-2016 komen we De Toorop tegen in Nieuw-West waar schuifpuien de hoek als het ware lijken op te lossen. Bureau Ruim heeft met De Toorop een hommage gebracht aan het modernisme door de hoeken open te snijden. Daardoor oogt het voormalige kantoor van De Key bij het August Allebéplein nog transparanter en scherper dan het origineel.

Doorgangsroute
Traditioneler van vorm is de Pieter Vlaming van architectenbureau Klunder in de Dapperbuurt. De milde, afgeronde hoek geeft die plek een vleugje Parijse allure die fraai aansluit bij de negentiende-eeuwse architectuur. Een goed vormgegeven hoekgebouw is als een hoofdletter bij het begin van een zin: het vergroot 'de leesbaarheid' van de stad.

Het nieuwste hoekgebaar bevindt zich op de hoek van de Grensstraat en de Wibautstraat, een rood baksteen appartementencomplex. Lang was dit een vergeten kavel, bijna overwoekerd door het groen van de Grensstraat, verscholen achter een schutting. Bedaux Brouwer uit Tilburg heeft hier zijn eerste werk in Amsterdam afgeleverd: ze schitteren vooral in het zuiden des lands met geometrisch vormgegeven, bijna minimalistische villa's en woningen.

Het pand op de hoek van de Czaar Peterstraat en de Cruquiuskade verziekt de entree van de Oostelijke Eilanden vanuit de Plantage Beeld Floris Lok

De huren van de 13 appartementen zijn schrikbarend hoog - hoewel je er dan wel een lift bij hebt - en dat in een omgeving waar je nog niet zo lang geleden niet zou willen wonen, vanwege het lawaai en stof in de Wibautstraat. Dat is snel aan het veranderen, maar een doorgangsroute blijft het.

Boekensteun in de Wibautstraat
Het is door zijn dieprode baksteen en strakke opbouw met terrassen vanuit de Wibautstraat gezien een vreemde eend in de bijt. Architect Thomas Bedaux heeft de Grensstraat met zijn terugliggende herenhuizen dan ook als richtsnoer gekozen. Daardoor staat het hoogste punt van het blok niet op de hoek maar als een soort boekensteun tegen het rijtje woningen op de Wibautstraat. Eigenzinnig, dat kun je ervan zeggen.

Het verspringende volume maakt het tot verrassende architectuur - en de bewoners van de bovenste etage kunnen zelfs nog vanuit hun terras de Amstel zien glinsteren. Het minpunt is een balkon aan de drukke Wibautstraat waar de zon moeite heeft te komen.

Een compromis, zo blijkt. Vanwege een wijziging in het bouwbesluit in 2012 dient elke woning een buitenruimte hebben, zelfs als dat neerkomt op een 'niet zo erg vrije uitloop'.

Een ander compromis zijn de woningen op het maaiveld die gezien hun hoogte woon-werkruimtes hadden moeten zijn. Dat is niet gelukt. Daardoor wekt de plint verwarring: is die openbaar of niet?

Er is bijna tien jaar aan dit blokje getekend, geschoven, veranderd en gepuzzeld. Dan is het een hele prestatie dat je dat er niet aan af ziet. De hoek ertegenover ligt nog braak. Naar verluidt zal MVRDV voor ontwerpbureau Tonik hier een gebouw ontwerpen.

Daarmee is de Grensstraat af, en lekt de wand van de Wibautstraat al weer een stuk minder.

Het appartementencomplex op de hoek van de Grensstraat en de Wibautstraat in Oost. De balkons zijn een verplicht onderdeel Beeld Floris Lok
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.