De jeugd van de Gouden Eeuw dronk en sekste er lustig op los

In de stedelijke jeugdcultuur van de Gouden Eeuw is wel wat herkenning te vinden. Losbandigheid en de nieuwste mode waren puntjes van zorg, blijkt uit het boek 'Seks, drugs en rock 'n roll in de Gouden Eeuw' van Benjamin Roberts.

Gerard Bicker was met zijn lange haren en kleurige gewaden een typisch kind van de Gouden Eeuw. Zijn vader Andries Bicker had de stijl van zijn zoon zeker als losbandig aangemerkt.Beeld /

Dat studenten recht hadden op een vuurwapen en op een flinke slok belastingvrije drank, was doorgaans niet bevorderlijk voor de openbare orde. Maar de heertjes, van adellijke afkomst en kinderen van de nieuwe rijken van de Gouden Eeuw, hadden een toekomstige reputatie te beschermen en werden vaak door pappie gered. Een jongen uit de lagere sociale klassen die een ruit ingooide bij een vervelende regent kwam vaak beduidend minder goed weg.

In zijn zojuist verschenen boek 'Seks, drugs en rock 'n roll in de Gouden Eeuw' laat Benjamin Roberts zien dat jeugdcultuur altijd gepaard gaat met vormen van opstandigheid, misdraging, losbandigheid of vandalisme. Er werd gezopen - ook bij gebrek aan schoon drinkwater -, er werd geneukt - syfilis was een net zo grote killer als de pest - en tabak en cannabis deden hun intrede.

'Ik heb vanuit het nu naar de tijd van toen gekeken,' zegt Roberts. Hij heeft meer dan tien jaar aan de oorspronkelijke uitgave (2012) gewerkt, op zoek naar verhalen in dagboeken, schilderijen, prenten, adviesboeken, pedagogische traktaten, gerechtelijke en universitaire archieven en liedboeken.

'In die jaren was Nederland een land vol jonge mensen. Er was een enorme toestroom, Amsterdam groeide tussen 1568 en 1650 van 30.000 naar 140.000 inwoners. De steden kregen grote studentenpopulaties en bestuurders begonnen aandacht te krijgen voor het in toom houden van de jongeren, die ook veel meer tijd hadden dan nu.'

Roberts kwam het vergrijp ruiten ingooien zeer veel tegen. Het was niet altijd dom vandalisme, maar richtte zich vaak op de wat hogere heren, die even voor schut moesten worden gezet. 'De bankiers van nu zouden in huis niet veilig zijn geweest; de meubels waren de gracht ingegaan.'

Verwijfd kapsel
Er ontstond een generatiestrijd over lang haar en over kleding. Het dragen van lang haar door jongens stond gelijk aan verstoring van de maatschappelijke en sociale orde en was op z'n minst verwijfd. De ineens bijzonder hippe platte kraag gold als een uiterst ordinair alternatief voor de zijden molensteen. Kleurige kleren vervingen het ingetogen zwart, het oude statussymbool dat ook soberheid verbeeldde.

Een Haarlemse dominee zag in het drankgebruik de oorzaak van al het kwaad in de steden - het leidde maar tot afgoderij, vloeken, moord, overspel en diefstal. Hij zal niet steeds ongelijk hebben gehad, maar tot de bepleite harde aanpak van herbergen, wijntaveernes en suypkotten kwam het niet.

'Vadertje' Cats
Jacob Cats - 'vadertje' Cats, de opvoeder en seksuele voorlichter wiens begripvolle en licht-moraliserende geschriften grote populariteit genoten - raadde bordeelbezoek af. 'Er is tussen 1600 en 1650 veel ondernomen om het gedrag van jongeren te beteugelen. Er ontstonden nieuwe normen en waarden. Je kunt wel zeggen dat in die tijd een beschavingsoffensief is ingezet.'

Tot de 'mallicheden der jonckheydt' werd ook het roken gerekend, al was tegen 1650 het hele land (in 1590 nog rookvrij) aan de tabak. Het werd gezien als preventief tegen de pest: door de rook kon men niet de penetrante lucht van de ziekte inademen. Roberts moet er niet aan denken in die tijd geboren te zijn. 'Je kon zomaar aan de pest sterven, de stad was vol stank en lawaai. Nee, ik ben de zeventiende eeuw zeker niet aan het pushen.'

Benjamin Roberts: Seks, drugs en rock 'n roll in de Gouden Eeuw, AUP, €14,95.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden