Plus

De ingewikkelde liefde tussen KLM en Fokker

Dit weekend neemt KLM afscheid van haar Fokkertoestellen. Toestellen die het eerst niet wilde, overal probeerde te slijten maar uiteindelijk in de armen sloot.

Fokker 100. Beeld anp

'Bijna een eeuw vloog KLM met Fokkers'. In de necrologieën die massaal verschijnen nu KLM afscheid neemt van haar laatste Fokkers, staat het er nogal stellig. Maar KLM vloog helemaal geen eeuw met Fokkers. En als het dat wel doet, is dat vaak tegen heug en meug.

"KLM wilde eigenlijk liever van Fokker af," zegt Charley Valette, over de komst van de laatste generatie Fokkers bij KLM. De maatschappij heeft haar hoop liever gevestigd op een nieuwe generatie Amerikaanse vliegtuigen met veelbelovende propfan-motoren.

De zuinige bestelling van de Fokker 100 die de maatschappij eind jaren tachtig na lang twijfelen alsnog doet, is opgedrongen door de Nederlandse regering die probeert het wankelende Fokker een kontje te geven.

Breuk
De maatschappij denkt een mooie aanleiding voor een breuk te vinden in de leveringsproblemen bij Fokker en de ondermaatse prestaties van het toestel. Dat beiden mede zijn veroorzaakt door alle aanvullende eisen die KLM stelt, speelt daarbij geen rol.

"In het contract met Fokker stond dat KLM van de levering af kon als de aflevering meer dan drie maanden vertraagd raakte," zegt Valette, verkeersvlieger en mede-auteur van het Fokker-afscheidsboek Dutch At Heart. "Maar Fokker wist, door te schuiven in de bestellingen, de meeste toestellen toch keurig te leveren."

De bouw van de eerste Fokker 100 voor KLM. Beeld anp

Het komt desondanks niet meer goed. De maatschappij schrapt vier orders en schuift de geleverde toestellen door naar het Franse Air Littoral waar KLM meteen een belang in neemt. Maar de Fransen blijken een onbetrouwbare partner, waarna de toestellen als scheidingskinderen weer worden doorgesluisd naar een andere KLM-dochter, Air UK.

Voor Fokker betekent het flinke imagoschade dat notabene de thuismaatschappij haar toestellen niet blieft. En dat was niet de eerste keer. Al in 1932 breekt de maatschappij de vriendschapsbanden die in de jaren twintig Fokker tot grootste vliegtuigfabrikant en KLM tot toonaangevende maatschappij in de wereld hebben gemaakt.

Ondanks een toezegging nieuwe Fokkers te bestellen, kiest KLM voor vliegtuigen van het Amerikaanse Douglas en dankt haar Fokkers stapsgewijs af.

Pas in 1966 vliegen er weer Fokkers bij KLM en dat zijn ook nog eens nog twee van de Luchtmacht gehuurde kneusjes. Die voldoen zo goed dat ze zowaar de aanzet geven tot een nieuwe periode van liefde tussen de twee - en uiteindelijk tot een flinke Fokkervloot bij KLM. Tot die toestellen dus vervangen moeten worden.

Nadagen
Uiteindelijk komt Fokker in zijn nadagen toch weer bij KLM aan boord. In 1995 huurt KLM Cityhopper vier Fokkers 70 - de ingekorte versie van de Fokker 100 - bij de vliegtuigfabrikant. Weer zuinigjes, voor hoogstens drie jaar, maar de toestellen voldoen zo goed dat er nog eens zes worden besteld.

Beeld anp

Dan gaat Fokker failliet in een wedstrijdje desinteresse tussen eigenaar Dasa en de Nederlandse overheid. "Dat leverde enorme problemen op," zegt Jonathan Soesman van KLM Cityhopper, "niet alleen voor KLM maar voor alle Fokkergebruikers, omdat we niet hadden mogen vliegen zonder fabrikant met de juiste papieren. Het zou desastreus zijn geweest als we plots alle 1100 Fokkers in de wereld aan de grond hadden moeten houden."

"Stork heeft toen de onderhoudsactiviteiten van Fokker overgenomen. KLM heeft dat met de andere Fokkergebruikers het eerste jaar gesteund, totdat het bij Stork begon te lopen." De KLM-Fokkers worden nog door het failliete bedirjf afgebouwd, totdat de onderdelen op zijn.

Verouderd
De Fokkerliefde - bij individuele KLM'ers nooit gedoofd - laait daarna snel op. KLM ontfermt zich graag over Fokkers die elders overtollig zijn. Cityhopper groeit met ruim veertig toestellen uit tot de grootste Fokkergebruiker.

Fokker 70. Beeld anp

Tot het laatst investeert KLM in de toestellen; vier jaar geleden nog een nieuwe cabine-inrichting, de meeste overgebleven Fokker dragen de nieuwst beschildering en de Fokker 70 is het eerste KLM-vliegtuig waar de vliegers alle informatie digitaal meenemen.

"Ze hebben het afgelopen seizoen de hoogste productie ooit gedraaid," zegt hoofd vliegdienst Bas Klop van Cityhoper. "Operationeel kunnen ze nog met de nieuwste toestellen mee. Alleen verbruiken ze 22 procent meer brandstof en is de cockpit verouderd. Maar als er nieuwe Fokkers waren geweest, dan zouden we hun aanschaf heel serieus hebben overwogen."

Tien geboden

Langzaam sluit de enorme deur van Hangar 73 zich op Schiphol Oost voor een eenzaam in de enorme hal geparkeerde Fokker 70. Het toestel keert voor de laatste maal terug op dezelfde plek waar het ooit aan KLM Cityhopper is geleverd.

Hangar 73 is de oorspronkelijke afleverhangar van Fokker en sinds diens faillissement in gebruik voor het onderhoud van KLM's regiotoestellen. De 'tien geboden voor het vliegbedrijf' van Fokker ('laten we samen zorgen dat drums, lekbakken, trappen en bordessen na gebruik opgeruimd worden' hangen er nog altijd.

De hangar wordt de komende maanden verbouwd tot onderhoudsgarage voor de vloot Embraervliegtuigen waarmee KLM haar Fokkers vervangt. "Op de vloer komen pit stops als in de F1," zegt Hans Werner, bij Cityhopper verantwoordelijk is voor het onderhoud van de vloot.

"De Embraers geven zelf aan of onderhoud nodig is, zodat wij de benodigde onderdelen, gereedschappen en monteurs alvast kunnen klaarzetten. Het toestel komt na een dienst binnen, wordt opgeknapt en kan de volgende ochtend het rooster weer in."

Het Fokkerbord zal blijven hangen. "Die tien geboden gelden nog altijd."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden