De gulle lach - 4

Vlnr boven: Wim Kieft, Herman Koch, Kokadorus, John Kraaijkamp en Marjan Luif. Vlnr onder: Gordon Heuckeroth, Marc-Marie Huijbregts, Eduard Jacobs, Leen Jongewaard en Johan Kaart

Ziehier, in alfabetische volgorde, het vierde tiental van zeventig kandidaten voor de titel Geestigste Amsterdammer ooit. De jury kan de enkele grootheid die over het hoofd is gezien, er nog tussen smokkelen. U mag twee finalisten kiezen.

De winnaar van de derde ronde was Paul Haenen met 23 procent. Raoul Heertje en Youp van 't Hek kregen beiden zestien procent, maar Van 't Hek kreeg één stem meer en hij gaat dus door.
Finalisten tot nu toe: Adèle Bloemendaal, Simon Carmiggelt, Nico Dijkshoorn, Arjan Ederveen, Paul Haenen, Youp van't Hek.

Onderaan deze pagina kunt u tot zondag 25 juli 22.00 uur stemmen op uw favoriete Geestigste Amsterdammer(s) ooit.

Gordon Heuckeroth (1968)
Tobbertje


Jongen uit Floradorp, begon op de markt.
Tobbend Toppertje: september vorig jaar maakte hij bekend dat gezelschap te verlaten, omdat hij er z'n creativiteit niet in kwijt kon; drie maanden later keerde hij op zijn schreden terug.
Schreef en zong een lied onder de titel Ik hou van jou, niet veel later gevolgd door Omdat ik zo van je hou. Wie doet het hem na?
Behalve zanger ook modeontwerper, columnist en presentator van onder meer Gordons late nicht show, 'waar ik mij als een vis in het water voelde met het spelen van typetjes'. "Ik haalde zelfs de voorpagina, omdat ik als twee druppels water leek op Connie Breukhoven in mijn alias als Bonnie Kreukhoven."
Publiceerde De liefde, gids voor het gebroken hart, volgens zijn eigen site 'nu al het meest spraakmakende boek van 2010'.
Helft van het duo Geer (Gerard Jolink) en Goor. Vond hij zelf misschien iets te plat. "Ik denk wel dat we het slechtste in elkaar naar boven halen. Boeren en winden laten, dat soort dingen. En omdat ik dat één keer gedaan heb in beeld, denkt iedereen dat ik het doe, terwijl Gerard continu bezig is. Zo dramatisch. Zo oneerlijk ook. Dan krijg je een vertekend beeld."

Geer en Goor zetten Center Parcs op stelten (YouTube)

Marc-Marie Huijbregts (1964)
Vingertje-Lik


Cabaretier, acteur, jurylid, Tilburger in Amsterdam, sidekick van Matthijs van Nieuwkerk en bij hem nogal in de weer met (het ontbreken van) de haardos. "Matthijs is Kuifje en ik ben Bobby. En als Kuifje heel hard aan het werk is, gaat Bobby gewoon rustig aan een kluifje zitten kluiven. Dus ik heb nooit een idee. Bobby heeft geen idee, Kuifje weet waar we naartoe gaan." Was een aangename kelner Lukas Blijdschap in de remake van 't Schaep met de 5 pooten.
Suggereerde een hekel te hebben aan Annie M.G. De schuld van juffrouw Hennie. Die had hem op de kleuterschool 'gedwongen' Annies vers Prinsesje Vingertje-Lik uit het hoofd te leren. Dat heeft zijn 'jeugd verpest', want als hij zijn dronken vader uit de kroeg moest halen, werd hij altijd even op een barkruk gehesen en moest hij weer: Vingertje-Lik. En dan werd hem dubbelzinnig een bierworstje voorgehouden.
"Veel in mijn theatervoorstelling is een afgeleide. Ik zit in mijn ochtendjas en met natte haren op toneel zoals we vroeger zaterdag thuis op de bank zaten en met ons mam naar Eén van de acht van Mies Bouwman keken. Je bent onder de douche geweest, vers gekamde haren; dat is veilig. Een heel veilig gevoel. Zo wil ik ook dat mensen het bij me hebben: veilig. Veilig en gezellig."

Eduard Jacobs (1868-1914)
Zagen op canapé


Hij had, zei Pisuisse bij diens uitvaart, Amsterdam iets bijzonders gegeven: "Den smaak van en de flair voor het kunstzinnige nachtkroegleven, meegebracht uit Parijs."
Eduard Jacobs geldt als de grondlegger van het Nederlandse cabaret. Hij was diamantbewerker, raakte in een politiek geëngageerd milieu terecht en stuitte in Parijs op zijn roeping. Daar vond hij een baan als danspianist en werd hij zelfs artiestenbegeleider in de Moulin Rouge. In cabaret Le Chat Noir in Montmartre zong Aristide Bruant en die werd zijn voorbeeld. Terug in Amsterdam, begon Jacobs ook een café-chantant, in de Quellijnstraat.
Pikanterieën in combinatie met maatschappijkritiek, het was een succesformule. 'De troubadour van de ontucht' zong liedjes over hoererij in De Pijp: 'In vele huizen lagen/ Op ied're kamer twee/ Te zagen/ Soms op de canapé.' En over de aristocratie: ''n Schatrijk huw'lijk wil hij/ Liefst met een aad'lijk partij/ Al is haar schoonheid dan ook naatje/ 't Aristocraatje.'
Herman Heijermans zag 'het zingend jongmensch'. 'Harder, gemeener, vuiler, drenst de liederlijkheid door de lage warme kamer. 't Is een rotte nabootsing van den rotten Chat Noir, gewild-smerig, gezegd met fluweelen tong, uitgespogen met den lust, alleen om den lust van het spuwen.'

Leen Jongewaard (1927-1996)
Volksjongen


Zanger, acteur, volksjongen uit de Jordaan. Vader was viskoopman annex heilsoldaat. Toen de jonge Leen zich bij Wim Sonneveld meldde, weten we van biograaf Henk van Gelder, deed deze grootheid de jongeman na: "Wat práát jij plet!" Werd toch bekend als Gerrit en als diens opa in Ja zuster nee zuster en als de eerste, nauwelijks platpratende Lucas Blijdschap in 't Schaep.
Jongewaard worstelde met zijn jeugd en ging in therapie, tegen het advies van Adèle Bloemendaal in. "Kind, ga nooit naar een psychiater, want het kost je je vreten," waarschuwde ze. Ze kreeg gelijk. Jongewaard: "Freud heeft ooit gezegd dat je een kunstenaar nooit in analyse moet nemen, omdat je hem berooft van zijn drijfveren. En dat is precies wat met mij is gebeurd."
Voor hem hoefde het niet meer. Succes had hij ook gehad met een tournee met Robert Long. Daarbij zongen ze een prachtig lied over een homostel in de Jordaan. 'Maar helaas bracht hun nieuwe huis niks dan ellende/ De buurt wist al gauw hoe het zat./ Dus een steen door de ruit en een kind dat ze jende/ Een pakje met stront en het lijk van een rat./ Toch bleven ze trots en ze hielden zich groot/ Als mensen op straat bleven staan/ En tegen ze riepen: 'He, smerige poot!'/ In die mooie, in die fijne Jordaan.'

't Schaep met de vijf pooten - Vissen (YouTube)

Johan Kaart (1897-1976)
Perlemoer


Werd acteur tegen de wil van zijn ouders in. Die kenden het klappen van de zweep, Kaart sr. was begonnen als leerling-toneelkapper en verdiende jaren zijn schamele geld als inspiciënt, souffleur of adminis?trateur.
Jr. kreeg nationale bekendheid als vooral komisch acteur in verschillende vooroorlogse films als De jantjes, Malle gevallen, De big van het regiment en Kermisgasten. Kaart had best serieuze rollen willen spelen, maar het publiek wilde vooral om hem lachen.
Altijd achter de hand: Potasch en Perlemoer. Het stuk, over twee kibbelende Joodse zakenpartners in textiel, had voor de oorlog al succes. Na de oorlog speelde Kaart het met Johan Boskamp en het bleek een soort levensverzekering te zijn. Zodra geld nodig was kwamen de heren weer met Potasch en Perlemoer. Meer dan drieduizend keer uiteindelijk. Inmiddels heeft een bedrijf uit Dedemsvaart, 'dat kan bogen op meer dan 35 jaar ervaring in het construeren van metalen dak- en gevelsystemen', zich over de naam ontfermd. .
Ook zeer succesvol: Kaarts rol als Alfred Doolittle in de musical My fair lady, gedragen door Wim Sonneveld als professor Higgins.

Johan Kaart - As 't effe kan (YouTube)

Wim Kieft (1962)
Puur mens


Voetballer, voetbalprater. Toonde zelfinzicht: "Eigenlijk zijn we klootzakken. We trainen altijd anderhalf uur en als we eens twee uur aan één stuk trainen, zijn we moe zeg... Je weet niet beter als voetballer, maar in feite is het een lachertje."
Gebruikte als analyticus een keer per ongeluk het woord renderen. "Hoorde je wat ik zei? Ik zei zomaar rendeert. Brrr, eng. Rendeert. Dat zegt een normaal mens toch niet." En: "Er zijn helaas nog maar weinig pure mensen als ik op deze wereld. Dat is cynisch bedoeld hoor, ik zeg het er maar even bij."
Voetballers worden te veel in een vakje geduwd, vindt Kieft: "Ze zijn dom en ze lezen de verkeerde bladen, je kent het wel. Maar de speler die in de kleedkamer HP/De Tijd zit te lezen, wordt door de anderen belachelijk gemaakt. Dat is toch de reden dat de meeste mensen zich niet afwijkend durven te gedragen, en daarom zijn er zo veel kleurloze mensen."
Als actief voetballer voor Torino was hij ook alleen maar met voetbal bezig. "Dan kun je me wel het laatste boek van Milan Kundera onder mijn neus duwen, of Het Financieele Dagblad, maar dan neem ik echt niet op wat erin staat, hoe graag ik het ook zou willen. Dan leest de Aktueel nu eenmaal wat gemakkelijker dan de Elsevier."

Wim Kieft kijkt rond in de keuken van PSV (YouTube)


Herman Koch (1953)
Dom boekenvolk


Schrijver, televisiemaker. Met Michiel Romeyn en Kees Prins de kern van Jiskefet. Vernieuwende humor, die desondanks massaal werd gewaardeerd. De filmpjes op YouTube zijn door honderdduizenden bekeken. Romeyn en Prins zijn ook erg geestig, maar Koch wordt genomineerd omdat hij ook nog boeken schrijft waarover veel te glimlachen valt. Koch, veertien jaar geleden over de Nederlandse literatuur: "Nul originaliteit. Dat er een groot publiek voor is, heeft me altijd verbaasd. Dat komt waarschijnlijk doordat juist het boeken lezende publiek zo ongehoord dom is. Ik vertrouw heel erg op mensen die bijna nooit een boek lezen."
Toen had hij Red ons, Maria Montanelli al geschreven, zijn eerste en vrijwel meteen zeer gewaardeerde roman. Zijn laatste, Het diner, werd een nog groter succes.
Houdt niet van Freek de Jonge. "O jee, gaan we weer. Hij vindt ons niet leuk, wij vinden hem niet leuk, dat zal zo langzamerhand bekend zijn. Bij hem heb ik hetzelfde gevoel als bij het lezen van zo'n bericht over iemand die verdronken is in een overvolle recreatieplas: duizenden mensen keken toe, maar niemand greep in. In Freeks omgeving grijpt ook niemand in. (...) Hij krijgt volgens mij nooit enige kritiek. Komt ook door zijn hoofd, denk ik. Hij heeft een hoofd dat geen kritiek verdraagt."

Jiskefet - dierenwinkel - de fret (YouTube)

Kokadorus (1867-1934)
Aartsleugenaar


Echte naam: Meijer Linnewiel. Standwerker op het Amstelveld. De populairste uit de Amsterdamse geschiedenis. Spraakwaterval, komiek. Prins Hendrik betrok zijn bretels van hem, de koning van Engeland en de keizer van Duitsland benoemden hem tot adviseur, evenals de sjah van Perzië, Theodorus Roo?se?velt en de saar van Rupsland.
Hij was in Leeuwarden geboren en kwam op zijn twaalfde naar Amsterdam, waar hij lucifers verkocht in de Kalverstraat. Zijn opa heette Ko, zijn oma Ka en zijn vader Dorus, vandaar dat hij Kokadorus heette. Dat had hij niet zelf bedacht, het was een vondst van de organisatoren van de Wereldtentoonstelling in 1895, waar hij de zaak zo'n beetje op poten moest zetten. Naar eigen zeggen althans, want niemand heeft Kokadorus ooit op een waarheid kunnen betrappen, tot ieders genoegen overigens.
Behalve hoogleraar was hij directeur van de Maatschappij tot verwarming van de Noordpool. Geen wonder dat Brussel een Place de Cocadoire had, Parijs ook een Place met die naam kende en Londen een Cocadore Square en Berlijn een Kokadorus Strasse. Zo aan het eind van de zomer waarschuwde hij graag dat koningin Wilhelmina in september persoonlijk belasting zou komen innen bij de Amsterdammers. Het verhaal gaat dat Wilhelmina dat dermate komisch vond dat ze Linnewiel op Het Loo heeft uitgenodigd.
Zijn handel: van alles. Zakkammetjes met tien jaar garantie, bretels dus en leren portemonnees waarvan de aanschaf verplicht was gezien de Leerplichtwet.

John Kraaijkamp (1925)
En King Lear

Komiek/acteur/zanger. Jongen uit de Kinkerstraat, vader was bruiloftskomiek. "Elke keer als-ie naar een bruiloft ging, was-ie lam." Als kind wielrende 'Jantje' graag met zijn vriendjes rondjes over de Bilderdijkkade. Probleem: hij had geen fiets. Maar van de knaak die vader op een bruiloft ving, gaf hij meestal wel vijf centen aan zijn zoontje, opdat die 'een fietsie' kon huren.
Hij ging het schnabbelcircuit in. In 1955 wees Simon Carmiggelt in een Kronkel op Johns komische talent.
Hij ontmoette Rijk de Gooyer. Samen maakten ze de plaat Twee jongens met een gitaar en werden ze onvergetelijk door de Johnny en Rijk Show, waarin Rijk vooral de aangever was en John de clown. De Duitse televisie heeft het programma ook twee jaar uitgezonden, helaas niet onder de door Kraay gesuggereerde titel Mein Kraaykampf.
Plezier in kleine dingen: echt genoten heeft hij vooral van de gehaktballen die hij en Willy Alberti van de vrouw van Alberti meekregen naar Ajax.
Is ondanks al zijn successen soms wat verongelijkt. "Als ik in een mooie, grote BMW in de Jordaan rijd, hoor je van: 'He Kraay, van onze centen, he!' In Amerika gaat dat anders. Daar zeggen ze: 'Look. Our Johnny. Our Johnny Kreejkemp. He made it." En dat temidden van de grote portretten in schouwburgen er maar zelden één van Kraaijkamp hangt, vindt hij ook niet zo prettig. Hij heeft een punt: Kraaijkamp kon een prachtige King Lear neerzetten.

Dingle en Dangle - Johnny en Rijk (YouTube)

Marjan Luif (1947)
Hoorspelletjes


Opgegroeid in Zuid, Aanvankelijk tekenlerares, later actrice: mugmetdegoudentand, Jiskefet, Koefnoen. En de radio: ze was enig als commentator de groentevrouw en in Een goed gesprek. Kleine hoorspelletjes die ze zelf schreef en waarbij ze collega's inschakelde. Van Pierre Bokma tot Robert Paul.
Houdt van dingen die ze en passant opvangt. "Vrouwen van goeden huize die met mystiek bezig zijn, meisjes van zestig. Er is altijd en overal wel een bron van inspiratie. (...) Carmiggelt beschreef eens twee vrouwen, met elkaar in gesprek: die geslachtsdaad. Daar wordt zo hoog van opgegeven! Mooi. Een poosje geleden hoorde ik een mevrouw aan mijn slager op de Zeedijk vragen: is het waar dat de leverworst eruit gaat? Slager verbaasd. Hoezo? Nou, vervolgde ze, je hoort er nooit meer over. Daar kunnen mijn verloofde en ik een dag mee toe."
"Ik moet dingen bedenken," zei ze vijf jaar geleden in Vrij Nederland. Maar daar is wel rust voor nodig. "De was naar de wasserij, de poezen gezond en tevreden. De poezen hebben hun leeftijd liever niet in de krant, maar zijn wel vijftien en zestien. Hun jaren gaan tellen, maar daar wil ik niet bij stilstaan."

Marjan Luif als groentevrouw 'Rap Rap' (YouTube)


PAUL ARNOLDUSSEN

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden