De gulle lach - 3

Vlnr boven: Maria Goos, Annemarie Grewel, Paul Groot, Robert Jasper Grootveld, Arnon Grunberg, onder: Hadjememaar, Paul Haenen, Heere Heeresma, Raoul Heertje, Youp van 't Hek. Foto's Bonnita Postma, Wubbo de Jong, Elmer van der Marel, Jan-Dirk van der Burg, Anp, Het Parool

Ziehier, in alfabetische volgorde, het derde tiental van zeventig kandidaten voor de titel Geestigste Amsterdammer ooit. De jury kan de enkele grootheid die over het hoofd is gezien, er nog tussen smokkelen. U mag twee finalisten kiezen.

De winnaar van de tweede ronde was Nico Dijkshoorn, voor wie in het weekeinde een lobby op gang was gekomen (dat mag natuurlijk) met 26 procent. Arjan Ederveen en André van Duin haalden 21 procent, Ederveen had precies één stem meer en die gaat dus door.
Finalisten tot nu toe: Adèle Bloemendaal, Simon Carmiggelt, Nico Dijkshoorn, Arjan Ederveen.

Onderaan deze pagina kunt u tot zondag 18 juli 22.00 uur stemmen op uw favoriete Geestigste Amsterdammer(s) ooit.

Maria Goos (1956)
Geklungel


Schrijfster voor theater, film en televisie. Titels: Pleidooi, Oud geld, Familie, Cloaca, De geschiedenis van de familie Avenier. Begiftigd met schijven, kalveren en ganzenveer. Ci­taat: ''Een verpletterende voorstelling zien is als een grote liefde ontmoeten van wie je vanaf de eerste seconde weet dat die tijdelijk zal zijn.'' Als ze niet zou schrijven, was ze 'zo'n vrouwtje dat scheldend door de stad loopt'. Heeft 'gewoon heel vaak gelijk'. ''Dingen zijn altijd beter geworden als ik me ermee bemoeide.''
Er wordt volop gelachen bij haar voorstellingen. ''Maar dat is iets anders dan dat ik een komedie schrijf. Bij mij lachen de mensen vaak omdat ze het geklungel van de mensen op het toneel zo herkennen: iedereen doet zijn best alles goed te laten verlopen en toch gaat altijd van alles mis. Toch kwetsen mensen elkaar voortdurend. Op de een of andere manier moeten mensen daar om lachen. Ik wil al heel mijn leven iets schrijven wat niet komisch én wrang is, maar wat dus een pure komedie is. Dat lukt nog steeds niet. Het is ook een vreselijk moeilijk genre, waarin veel gemakkelijke, domme onleukigheid wordt gemaakt vol platitudes. Dat wil ik dus niet.''

Maria Goos - Over het Vak (YouTube)


Annemarie Grewel (1935-1998)
Nietsontziend


Vergadervoorzitter en wetenschapper. Als zodanig graag een beetje concreet; raakte niet gegrepen door onderzoek naar 'het gebruik van de pannenlap in de zestiende eeuw'. Ex­traverte lesbienne, extravert Joods. Brillenglazen als jampotjes. En politica. Een geestige met zo'n roeping, daar hebben we er niet zo veel van.
Dat ze vond dat we ten tijde van de W.F. Hermansboycot (Zuid-Afrikabezoek) diens boeken uit de bibliotheek moesten weren, was wellicht wat minder geestig, maar dat was dan ook niet grappig bedoeld.
Lid van allerlei colleges, waaronder het NOS-bestuur (''Een bizar gezelschap mannen waar ik graag tussen zit.''). Had een reputatie als ijzeren, hoogst gevatte discussieleider en voorzitter van PvdA-congressen, die al te langdradige figuren nietsontziend en met een nasale stem afbrak. Of stimuleerde: ''Kennen we die club van jou? Als je daar nou eens meer over vertelt.''
Werd ziek en wond daar geen doekjes om. ''Ik ben Annemarie Grewel, de voorzitter van deze avond en ik heb weer haar!'' Is sterven moeilijk? werd haar aan het eind van haar leven gevraagd. ''Geen idee, ik heb het nog nooit gedaan.''


Paul Groot (1967)
Leukste homo


Tekstschrijver, acteur, cabaretier. Vermaakte, naar eigen zeggen, zijn familie tot vervelens toe op verjaardagen met zijn goocheldoos. ''Buikspreekpoppen en verkleedpartijen vond ik prachtig. Mijn eerste rol was Sinterklaas, met een servet onder mijn kin.'' Studeerde af (theaterwetenschappen) op een scriptie over Fawlty towers.
Werd vier jaar geleden door het tijdschrift Expreszo verkozen tot 'leukste homo van Nederland en Vlaanderen' (vóór Barbara Barend, Barry Paf, Marianne Weber, Boris van der Ham en zelfs Gordon) en moet het nu dus opnemen tegen een Amsterdams allegaartje.
GTST, Kopspijkers, en met vooral Owen Schumacher Koefnoen. Zijn imitaties van Bassie, Inge de Bruijn, Piet Hein Donner, Gordon, Freek de Jonge, Gerrit Komrij, Jeroen Pauw, Albert Verlinde, Henk Westbroek, Jan Wolkers, Peter R. de Vries, Mat Herben, Willibrord Frequin en Pim Fortuyn zijn hilarisch. Zijn vroege Geert Wilders mag er ook zijn (YouTube: Koefnoen - Samson & Geert).
Hij beperkt zich niet tot bekende typetjes: zo speelde hij een luidruchtige rijke dame die in de rij bij de visboer stond. Ze luisterde zo slecht dat ze steeds dezelfde vragen moest stellen. Deze dame zag zichzelf terug op het scherm.
Mooiste herinnering: ''In mijn studietijd werkte ik in het Muziektheater, onder meer in de garderobe. Ik herinner me een collega die tijdens een galavoorstelling de jas van prinses Christina aantrok en in de jaszak een pakje shag aantrof. Schandalig natuurlijk, maar wel erg grappig.''

Koefnoen - Samson & Geert (YouTube)


Robert Jasper Grootveld (1932-2009)
Klaas' knecht


'Heel geestig in de zin van speels en origineel,' schrijft lezeres Els Bruins­ma. Ze noemt wat verdiensten van hem: 'Antirookmagiër (uche, uche, uche), bedenker van happenings, oprichter van het Exotisch Kitsch Conservatorium, inspirator van Provo, vlottenbouwer. Van hem is de vondst 'Opium is godsdienst voor het volk'. Bekend werd hij ook door de leus 'Klaas komt', die hij links en rechts kalkte. Van Eric Duivenvoorden, bio­graaf van Grootveld, begreep ik dat die Klaas Sinterklaas was.' En ze citeert Duivenvoorden: ''Hij herontdekt de goedheiligman in een discussie met aanhangers van Lou de Palingboer, de sekteleider die denkt dat hij onsterfelijk is. De streng atheïstische opvoeding van zijn anarchistisch geëngageerde vader blijkt niet elk religieus gevoel in hem gesmoord te hebben. 'Klaas komt' is de gevleugelde uitspraak waarmee RJG in de jaren zestig zijn gehoor attent maakt op al het goede wat in het verschiet ligt, als het eenmaal zo ver is. RJG treedt slechts op als de wegbereider, de knecht van Klaas, in zijn opwindende pofbroekje en gladde maillot.''

Meerdere interviews op de website van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis


Arnon Grunberg (1971)
'Hij ontroert me'


Schrijver, columnist. Lize Veringa stelde hem kandidaat. 'Hij is geestig en hij ontroert me.' Ter illustratie stuurde ze citaten van Grunberg mee 'die ik van Hyves heb geplukt, want zelf schrijf ik nooit iets op'. 'Dat mag toch wel?'
Ja, dat mag.
Een keuze uit haar voorkeuren:

'Als ik een dwerg was, zou mijn geslachtsdeel niet meer opvallen. Misschien zou op een dag zelfs een vrouw tegen me zeggen: ''Goh, wat heb jij een grote voor een dwerg.''
In mijn fantasie kromp ik steeds verder ineen tot mijn lichaam in harmonie verkeerde met mijn lid. Tot mijn verbazing scheen mij het verkleinen van mijn lichaam reëler dan het vergroten van mijn penis. En ook veel wenselijker.
Ik begon minder te eten en in plaats van Franse literatuur verdiepte ik mij in groezelige lectuur.
Ik kwam erachter dat sommige mensen naakte dwergen naar elkaar toe gooiden, bij wijze van erotisch spel. Soms liet een dwerg bij dit spel het leven, wat me een waardig afscheid leek. Wie bij een erotisch spel het leven laat, kan met opgeheven hoofd de circustent verlaten.' (De Geschiedenis van mijn kaalheid)

'Ik ging terug naar Grieks, naast me zat Martinimartin. Hij sliep. Dat was niets bijzonders. Na de zomervakantie sliep hij bijna elke les. In het begin werd er nog wat van gezegd, maar hij antwoordde alleen: ''Ik ben zo moe.'' Het was stil. Als iemand wat zei, vloog er een krijtje door de lucht. Ik zocht mijn boek, maar toen bedacht ik me dat we gisteren onze Griekse boeken hadden verkocht, en daarom ging ik maar slapen. Slapen mocht, praten niet. Alleen als je snurkte, moest je weg. Hij zei: ''Wie snurkt moet maar op de gang gaan slapen.'' Als hij een goeie bui had, zei hij vaak: ''Wacht maar, nog een paar jaar en dan zijn jullie allemaal net zulke klootzakken als ik.' (Blauwe maandagen)

Interview Arnon Grunberg (YouTube)


Hadjememaar (1856-1931)
Rapaillepartij


Zwerver, kortstondig politicus. Heette eigenlijk Cornelis de Gelder. We mogen ons afvragen of hij zelf wel wist dat hij leuk was. Hadjememaar werd in 1921 kandidaat gesteld door een anarchistische groepering, die door anderen werd aangeduid als de Rapaillepartij.
Hij had een sigarenkistje bespannen met een paar touwtjes, zodat het iets als een snaarinstrument werd. Zijn bijnaam had hij te danken aan een liedje: Had je me maar, met een knakie erbij / Had je me maar, met een lokkie opzij / Had je me maar, wat je hoort en wat je ziet / Ik wil wel met je vrijen, maar mijn centen krijg je niet. Dat liedje zong hij aanvankelijk, tegen een vergoeding van een paar centen, als reclame voor een revue, maar hij hield het maar op zijn repertoire.
Het partijprogramma van De Gelder en de nummer twee op de lijst van zijn partij, Hubertus Zuurbier, omvatte uitsluitend gekkigheid als vrij jagen en vissen in het Vondelpark en afbraak van het urinoir aan het Rembrandtplein, omdat De Gelder daar zijn hoofd tegen had gestoten. En jenever voor een stuiver.
De antiparlementaire groep had succes. Niet alleen Hadjememaar werd gekozen, maar ook de wat minder chaotische Zuurbier. Toch zou Zuurbier een eenmansfractie vormen. Hadjememaar werd kort voor zijn installatie wegens dronkenschap opgepakt en trok onder druk van de autoriteiten zijn raadslidmaatschap in.

De droom van Hadjememaar (1921) (YouTube)


Paul Haenen (1946)
Al 34 jaar Bert


Acteur, tekstschrijver, bladenmaker, cabaretier, programmamaker. Al 34 jaar de stem van Bert in Sesamstraat. ''Ik vind mezelf wel een echte Bert; dat zeurderige, overal intuinen, dat trage. Wim (T. Schippers) is echt Ernie: kwajongensachtig, lekker pesten. Mijn stem past ook goed bij Bert, vind ik, meer dan bij Grover.''
Maakte met Gied Jaspars en Samuel Meyering begin jaren zeventig de prachtreeks Waar gebeurd. Haenen: ''Ik herinner me een vrouw die een wollen speelgoedhondje had, dat elke keer als zij thuiskwam met zijn staartje kwispelde, zeer tot jaloezie van haar echte hond. Toen ze dan ook per ongeluk de twee honden even alleen in een kamer had gelaten, had de echte hond de speelgoedhond verscheurd. 'En is het waar gebeurd?' vroeg ik dan. 'Dit is waar gebeurd,' zei de vrouw.''
Creaties, afgezien van Margreet Dolman en dominee Gremdaat: Herman de Beaufajis, Buster Fonteyn, Bob Guttering, Emmy Krapoek en zoon Raldy.
Houdt niet van aangedikte humor: ''Er moet eigenlijk heel droog worden gespeeld. De spelers moeten niet bang zijn dat er niet gelachen wordt. (...) Vroeger, bij toneelgroep Centrum, ging er altijd wel iemand staan slissen of met een raar accent praten, omdat ze bang waren dat er anders niet gelachen wordt. Verschrikkelijk vind ik dat.''

Ik wil me afsluiten van het nieuws (YouTube)


Heere Heeresma (1932)
Verzorgde ironie


Gedistingeerd schrijver van onder meer Zwaarmoedige verhalen voor bij de centrale verwarming, Geef die mok eens door Jet en Han de Wit gaat in ontwikkelingshulp. Ironie in een veelal archaïsche, maar heel verzorgde stijl. Zijn prachtige jeugdherinneringen uit 2005, Een jongen uit Plan Zuid, vertegenwoordigen een iets ander genre.
Citaat: ''Het klamme zweet breekt mij uit wanneer ik het al maar doorgroeiende oeuvre mijner collegae bezie. Al dat papier gevuld met steeds maar weer hetzelfde. Wat bezielt hen? Hebben ze het zo met zichzelf getroffen? Of zien we het schrijven soms als een beroep? (...) Het is mij goed, maar ze moeten zich ervoor wachten zichzelf het predicaat literator op te spelden. Voor mij is een schrijver altijd nog iemand die moeizaam zijn horizon achteruit kruipt, een visie creëert, een heel leven nodig heeft om eens iets zinnigs te zeggen.''
Goed verhaal over Heeresma: Harry Mulisch werd dermate vaak gebeld - en dus omgeroepen - in café Americain bij het Leidseplein dat Heeresma een reactie noodzakelijk vond. Hij schakelde een vriend in en daardoor klonk het geregeld door de zaak: 'Telefoon voor de heer Dostojevski' of 'Telefoon voor meneer Sartre' of 'Telefoon voor meneer Hemingway'. En elke keer schreed Heeresma door de hal om de telefoon aan te nemen.


Raoul Heertje (1963)
Klaar met circus


Stand-upcomedian, tekstschrijver, columnist, tv-maker. Grondlegger van Comedytrain en Toomler. Trad in Engeland op, onder meer in het BBC-programma Have I got news for you. In de Nederlandse versie daarvan, Dit was het nieuws, speelt hij sinds 1995 een hoofdrol.
Maakte vorig jaar het interessante, maar weinig bekeken Heerlijk eer­lijk Heertje, een talkshow rond de actualiteit waarbij ook het functioneren van de talkshow zelf - en de media in het algemeen - werd belicht.
Zei, bij het verschijnen van zijn laatste Paroolcolumn, in 2004: ''Ik geloof echt niet dat je met een column de publieke opinie beïnvloedt, het is maar een dingetje. Dat vind ik van al die columns, hoor, het is niet zo ik mezelf slechter vind dan anderen. Maar je hoort gewoon bij het circus, en je kunt wel doen alsof je erbuiten staat en het circus becommentarieert, maar je bent er onderdeel van. En een week later is er weer een andere act waarover we met z'n allen gaan ouwehoeren. Het beklijft niet, dat ding niet en jouw rol daarin niet. Ik heb er een tijd lol in gehad daarin mee te spelen, maar nu is het klaar en denk ik: nu moet je gewoon je bek houden en iets anders gaan doen.''

Raoul Heertje bij de Wereld Draait Door (30-01-2009) (YouTube)


Youp van 't Hek (1954)
Bekeerde bal


Toonaangevend cabaretier, columnist van de NRC. Heeft iets van een corpsbal, maar is duidelijk bekeerd. Zijn bundels waren een dermate groot succes dat uitgeverij Thomas Rap er jaren geheel op dreef. Vergaande zakelijke besluiten moesten dan ook altijd even met Van 't Hek worden besproken.
De column op zijn website van 26 juni: 'Ik probeer een middagdutje. Bij mij thuis lukt dat niet. Ik word gehinderd door een chronisch loeiende telefoon. Wie mij belt? Iedereen. Een commercieel radiostation vraagt of ik als BN'er iets wil zeggen over de rozenkrans van de inmiddels gelovige Wesley en of ik hem geloof? Of iets grappigs over Robben op het Robbeneiland mag ook. Of iets komisch over de baard van Van der Vaart of iets kritisch over de kutschetenconference van mijn collega Johan Derksen. Of iets grappigs over andere zaken. Waar ik het over zou willen hebben? informeert de redacteur. Ik wil graag Annemarie Jorritsma openlijk troosten. Ze hoeft niet bang te zijn dat ze in haar dorp Almere uitgekotst wordt. Ze stuit op louter begrip. Heel Almere wil namelijk terug naar Amsterdam.''

Youp van 't Hek 'Omdat de nacht' (YouTube)


PAUL ARNOLDUSSEN

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden