De gulle lach - 2

Vlnr bovenste rij: Louis Davids, Lenette van Dongen, Mary Dorna, André van Duin, Nico Dijkshoorn, onder: Arjan Ederveen, Jon van Eerd, Henriëtte van Eyk, Hans Ferree, Nelly Frijda. Foto's Jan van Breda, Lorianne van Gelder, Mark Kohn, ANP, Kippa en Hollandse Hoogte

Ziehier, in alfabetische volgorde, het tweede tiental van zeventig kandidaten voor de titel Geestigste Amsterdammer ooit. De jury kan de enkele grootheid die over het hoofd is gezien, er nog tussen smokkelen. U mag twee finalisten kiezen.

Stemmen op uw favoriete Geestigste Amsterdammer kunt onderaan deze pagina.

De winnaars van de eerste ronde waren Simon Carmiggelt met 33 en Adèle Bloemendaal met 23 procent van de stemmen. Dat zijn overtuigende percentages, want de maximale score is vijftig procent, omdat iedereen twee stemmen kan uitbrengen. Bredero haalde opgelucht adem toen hij met vijf procent lang niet de laatste bleek te zijn. Er waren er vier met minder.

Louis Davids (1883-1939)
De kleine man


Conferencier, maar vooral zanger van veelal geestige liedjes, zoals De voetbalmatch en Moeder is dansen, waarin een wat vereenzaamde vader zijn piepkleine zoontje bemoedigend toespreekt: 'Baby huil je om je moeder / Baby huil maar niet. / Moeder heeft haar daaglijks pretje, / Vadertje zingt bij je bedje, / Pappie zal je liedjes zingen / Voor zijn kleine zoon. / Mammie houdt meer van de banjo / en de saxofoon.'
Werd wat weeïg de grote kleine man genoemd, wat sloeg op zijn bescheiden postuur. Hij zong met een beetje hese stem, vrij ingetogen, zonder gebaren, handen in de zakken, langs z'n neus weg leek het. Hij maakte platen en speelfilms en was betrokken bij de eerste musicals, met Herman Bouber: Bleke Bet en De Jantjes.
Geslaagde grap: ''Als je een vrouw met het ernstigste gezicht van de wereld vertelt dat er twee miljard, zes miljoen, driehonderdachtentwintigduizend, vierhonderdvijftig sterren aan de hemel staan, gelooft ze dat op slag. Maar als je met haar op een bankje wil zitten en daar staat een bordje op met 'Pas geverfd', dan gaat ze eerst met een vinger voelen of het wel waar is.''

Louis Davids - De Voetbalmatch 1929


Lenette van Dongen (1958)
Macha


Cabaretière en zangeres, winnaar van de Pall Mall Exportprijs, een Gouden Harp en de Annie M.G. Schmidtprijs. Na haar debuut werd ze 'de grootste macha' van Nederland genoemd. Is nog op haar best als ze het over mannen heeft. Recensent Henk van Gelder: 'Geregeld slaat haar fantasie op hol, vooral als ze de dingen om zich heen een eigen stem en een eigen gevoelsleven geeft: een spinnetje in de badkamer, de snijbloemen, de basilicum bij de groenteman, een slak in de tuin en zelfs een pot pindakaas.'
Deed jaren geleden op de Noordermarkt een opvallende ontdekking op 4 mei: ''Of het nou een restant was van Koninginnedag of een voorloper van de vrijmarkt op 5 mei, maar overal op het plein stond: Bezet, Bezet, Bezet.''

Bob de Boouwers - Lenette van Dongen


Mary Dorna (1891-1971)
Geen toontje


Mary Dorna beschrijft het kleine leven, met veel oog voor de narigheden daarin. Eén van de eersten met literaire cursiefjes. Simon Carmiggelt, die schatplichtig aan haar is: 'Dit werk is niet gedateerd en zal het ook nooit zijn, omdat het geen toontje aanslaat.'
Wordt nauwelijks meer gelezen, geheel tegen de wens in van actrice Hetty Blok, die twee jaar geleden vier cd's opnam met Dorna's korte verhalen. Ze putte daarbij uit bundels met prachttitels als Laten we vader eruit gooien, Onmaatschappelijke voorkeur, Een heer om port mee te drinken en Trammelant met de familie. In Pension Wesseling gaat het over verschrikkingen aangericht door haar hospita in De Pijp, waarbij de lucht van aangebrande zuurkool maar één van de lichtste is.
Citaat, uit Mevrouw Davis' vlucht: 'Het woord visite doet me onmiddellijk denken aan nodeloze zinnen, nodeloze thee en nodeloze koekjes, het houdt voor mij verband met dialogen waarin niets gezegd wordt, en pijnlijke druk op de oogballen. Het geheel is meestal een kleine slappe toneelvertoning onder prullige regie.'

Wanorderlijkheden e.a. verhalen van Mary Dorna


André van Duin (1947)
Ontregelend


Rotterdammer van geboorte, maar al jaren bivakkerend in een Amsterdams grachtenpand, waar verslaggevers hun ogen uitkijken. Dus welkom bij deze verkiezing, meneer Van Duin.
We gaan niet zijn carrière samenvatten; die mag bekend worden verondersteld. Matthijs van Nieuwkerk: ''Alles opgeteld, heb ik wel drie maanden in mijn leven alleen om hem gelachen.'' ''De helft van mijn grappen is zo oud als de weg naar Rome,'' zegt hij zelf.
Vroeger als ordinair beschouwd, wat niet meer hoeft. Toch: controversiëler dan je denkt. Bladendokter Rob van Vuure: ''Er is ondertussen veel bekend over covers van tijdschriften. Met vallen en opstaan zijn universele coverwetten ontwikkeld: één intrigerende tekst groot, Máxima altijd goed, André van Duin nooit goed.''
Grappen: ''Als u raadt hoeveel klokkies ik hier in de zak heb... mag u ze allebei hebben.'' ''Hij is verzekerd bij het ZOEZZ (Zal Ons Een Zorg Zijn).'' ''Ik koop voor twee gulden vijftig rozen. Ik betaal met een rijksdaalder. Hoeveel krijg ik terug?'' ''Weet je waarom een stuur op een fiets zit? Anders moet je de bel in je hand houden.''
Moet het sterk hebben van zijn presentatie. Enigszins ontregelend als typetje Gerard van Bezij. Bij de schilderende Anton Heijboer. ''Moet u dit doen van de wijkzuster?'' Op YouTube (Andre van Duin - Bij wijdbeens thuis - 4van09) ontbreekt helaas dit verbijsterende begin.

Andre van Duin - Bij wijdbeens thuis - 4van09


Nico Dijkshoorn (1960)
Poot en zie


De voormalig medewerker van de Amstelveense bibliotheek schreef/
schrijft zijn 'prootzaa' en 'poot en zie' (termen van zijn alter ego P. Kouwes) voor onder meer de Volkskrant, De Pers, Voetbal International, Hard Gras en diverse websites.
Sinds hij zijn actuele spontane gedichten - 'tenminste wat mensen inmiddels gedichten zijn gaan noemen' - brengt in De wereld draait door, is zijn populariteit enorm. Aangenaam doelwit: Mart Smeets. ''Mag ik dat zeggen? Ja, dat mag ik zeggen.''
Geen liefhebber van Freek de Jonge: ''Uiteindelijk, en dat is de rode draad in het leven van Freek, gaat het allemaal om bewondering. De lach. De hand door zijn haar. De proleten moeten hem een leuke gozer vinden, maar ook atoomgeleerden moeten hem serieus nemen.''
Heeft mededogen met Louis van Gaal: ''Louis van Gaal bestelt een brood. 'Zeg, bakker, kijk me aan als ik tegen je spreek. Bakker, mogen wij even weten hoe je een brood kneedt? Met de handen, ja. En wat sta jij nu te doen met je handen? Precies, we staan niets te kneden, hè. Meneer denkt: ik heb mijn broden gebakken, ik ga lekker niks staan doen met mijn handen. Dat heet, met een moeilijk woord, verslappen. En wat gaan we daaraan doen, bakker? Precies. Dat dacht ik ook. Kneden. Doe maar, ga maar kneden. Ik heb de tijd, vriend.''


PS van de Week: Nico Dijkshoorn


Arjan Ederveen (1956)
Vernieuwer


Theo en Thea (Tosca Niterink), Kreatief met kurk ('Altijd van je af snijden'), de peudodocumentaires Dertig minuten, de acteur/schrijver/televisiemaker bracht echt vernieuwende humor.
Hij speelde in de voorstelling Lang en gelukkig Irma Zonderboezem, de stiefmoeder van Assepoester. Dit jaar: Edna Turnblad in de musical Hairspray. Moeder deed mee aan het radioprogramma De bonte dinsdagavondtrein, vader was een tijd goochelaar.
Ederveen maakte een theatervoorstelling, De grote verdwijntruc, over een goochelaar met alzheimer.
Citaten uit 2008: ''Ik ben niet bang. Ik heb altijd het avontuur opgezocht, nooit op veilig gespeeld. Juist omdat je dingen niet kunt, ze toch doen. Naar de etaleursschool gaan terwijl je kleurenblind bent. Kiezen voor de Kleinkunstacademie terwijl je niet kunt zingen en ook nog dyslectisch bent, waardoor scripts extra veel moeite kosten. Ik heb mijn handicaps altijd omgedraaid en er een slaatje uit geslagen. Mijn verlegenheid compenseer ik door mensen op te zoeken die graag praten. Ik heb ook een heel drukke partner.''
En: ''Toen ik Dertig minuten had gemaakt, zeiden mensen: dat overtref je nooit meer. Dat wilde ik toen niet horen, maar ze hebben wel gelijk gehad. Ik hoop wel dat ik nog iets mooiers maak, maar ik moet niet meer. Ik heb de drang niet meer om de lat steeds hoger te leggen.''

Kreatief met Kurk, Les 6: Techniek


Jon van Eerd (1960)
Kluchten


Acteur, zanger, schrijver, theatermaker. Lezeres Lieve de Moor: 'Eigenlijk zou ik John Lantink kandidaat willen stellen, maar die zal door de grachtengordel wel niet worden gepruimd. Ik geloof ook niet dat hij een Amsterdammer is. Dus kies ik voor John Lantink in een modern jasje en dat in Jon van Eerd.' De Moor zag diens voorstelling Boeing Boeing en lag dubbel. 'Zo veel prima grappen in zo'n korte tijd.'
De Moor citeert geen grap, maar ongetwijfeld vindt haar mening steun. Ze refereert aan een optreden van Van Eerd bij Pauw en Witteman: 'Die vonden kluchten duidelijk stom, met allemaal deuren waar de een ingaat en de ander weer uitkomt. Echt Pauw en Witteman. Van Eerd heeft ze uitgelegd dat het nog steeds leuk is, als je het maar wat sneller maakt en niet allemaal zo uitspint zoals vroeger werd gedaan. En dat bij hem geen meisjes in ondergoed meer rondlopen en dat geen grappen worden gemakt over homo's.'
Het item bij Pauw en Witteman is nog te zien, via de Vara-website.

Jon van Eerd bij Pauw en Witteman


Henriëtte van Eyk (1897-1980)
Antiaristocrate


Schrijfster. Voorzover nog bekend vooral omdat ze een verhouding had met Simon Vestdijk, voorzover nog bekend. 'Jet' groeide op in een bankiersfamilie aan de Stadhouderskade, met gouvernante, en zat op een particuliere school aan de Keizersgracht. In 1911 ging de bank failliet. Pa nam de benen naar Amerika; van hem is niets meer vernomen. Het gezin ging naar een huurwoning in de Jan Luykenstraat, moeder verhuurde kamers en gaf muziekles.
In 1932, na een door een ongeluk afgebroken biologiestudie, publiceerde ze De kleine parade, een serie miniaturen rond freule Thérèse, een gegoede dame uit de grote stad. De aristocratie moest belachelijk worden gemaakt. Ze schreef het boek vanuit 'een enorme haat tegen een bevolkingsgroep, waar mijn familie vroeger ook bij had gehoord'. 37 jaar later maakte Wim Sonneveld er nog een musical van. Andere titels onder meer: Intieme revue (1936), Dierbare wereld, haar autobiografie (1973).
Uit Gabriël, de geschiedenis van een mager mannetje (1935):
Waarom wilt U zich ophangen aan Uw bretels, meneer?'' vroeg Gabriël.
''Ach,'' zei de man, ''waar moet ik me ánders aan ophangen? Bretels zijn niet beter of slechter dan de meeste dingen. Een technisch goeie strop kost schatten. De tijden zijn slecht; het is een weelde die ik me niet kan veroorloven.'' (...)
''Wat is eigenlijk de bedoeling van dat ophangen? Ik, als militair, zou U willen toeroepen: 'Voelt U niets voor een heldendood?''
''Ik heb platvoeten,'' zei de man stug.
''Dat hindert niet,'' zei Gabriël. ''U kunt even goed op platvoeten sneuvelen als op gewone voeten. Het Vaderland zal dat weten te waarderen. Ze brengen je naar een plein, en leggen de restanten van je lijk onder een paal van 25 meter. En dan wordt 't vrede en gaat het Vaderland er naast staan met een zakdoek, een bijbel en een krans. De ongesneuvelde soldaten zijn veel minder getapt. Ze lopen rond door ongezonde achterbuurten met blinde ogen, en weggeschoten hersens; ze organiseren lelijke optochten in invalidekarretjes; en zoeken werk, dat er niet meer is, en er ook nooit meer zijn zal.


Hans Ferree (1930)
Die eend


Heeft zich verschanst in Montfoort, waar hij jaren een aaibaarheidsmuseum dreef met vooral veel fluweel. 'Visitez le musée Hans Ferrée.' Maar in zijn productiefste tijd als reclameman vertoefde hij in Amsterdam.
Schreef de Hans-encyclopedie en een boek over zijn ervaringen na het zetten van een contactadvertentie. Zijn laatste ontmoeting daarbij, verrassing, zijn eigen echtgenote.
Optimist: ''Wat we ook van televisiereclame vinden, het houdt de hoop in stand. Dat je een horde vrouwen achter je aan krijgt als je een door reclame aanbevolen deodorant gebruikt, is niet waarschijnlijk, maar het zou kunnen gebeuren.''
Hij heeft prachtige citaten op zijn naam staan, die te vinden zijn in omnibussen. ''Als je een piano wil verhuizen, grijpen vele hulpvaardige handen naar het krukje.'' En over de eend. ''Dat is een vogel die loopt alsof hij de hele dag paard gereden heeft.''
De eend is niet over het hoofd te zien: van Ferree kwam de reclamevondst de deux chevaux een lelijke eend te noemen. Er zijn er die om minder de Nobelprijs hebben gekregen.


Nelly Frijda (1936)
De eerlijkste


Amsterdamse politica, maar in die functie nog niet opvallend geestig. Actrice, meisjesnaam Wiegel. ''Ik ben familie van de Wiegel, ja. Maar alle Wiegels zijn familie van elkaar. Dat weet ik omdat ik lid ben van de Wiegelvereniging. Die bestaat, echt waar. Ze houden Wiegelbijeenkomsten en pluizen de stambomen uit. Ik hoor bij stam D, Hans Wiegel, geloof ik, bij A. We hebben het er wel eens over gehad samen. Ik werkte toen nog voor De rooie haan, waar hij te gast was. Hij is geen onaardige man, hoor. Hij kan heel gezellig giechelen, ik vond hem wel geestig.''
Kandidaatsteller Willem de Vries: 'Het gaat me niet eens om Ma Flodder. Vond ze zelf ook niet zo interessant, zei ze in een interview met Het Parool dat ik destijds heb uitgeknipt. Die rol had z'n voordelen: ''Heel veel mensen zijn erg aardig tegen me. Vanmorgen nog, in de tram. Ik was een beetje te laat, maar de bestuurder wachtte op me. Hij zei: 'Goedemorgen Nelly.' Toen dacht ik: ja, hij vindt het blijkbaar leuk dat ik binnenstap, anders was hij wel doorgereden. Maar verder... Heb je er veel aan? Het is een rol die ik speelde, ik heb er verder niks mee. Het is alweer zo lang geleden.'' Ze heeft een nuchterheid en een relativeringsvermogen die me nogal aanspreken. Misschien gooit ze hogere ogen in een strijd om de eerlijkste Amsterdammer, maar zolang die competitie er nog niet is, nomineer ik haar maar voor deze.'
Goed idee.

Nelly Frijda over haar leven in Amsterdam-Centrum

U kunt tot zondagavond 22 uur stemmen.
Volgende week donderdag in deel drie zal de jury (theaterwetenschapper Hilde Scholten en de Parooljournalisten Ronald Ockhuysen en Paul Arnoldussen) de resultaten van deze tweede ronde bekendmaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden