Plus Schoolkeuze

De grote stap na groep 8: een brede of een kleine school?

Duizenden achtstegroepers kiezen deze maanden weer een middelbare school. Waar moeten zij aan denken, wat komen ze tegen? In vier delen helpt Het Parool hen op weg. Deze keer: een brede school of liever een kleine?

Beeld anp

Het Nederlandse onderwijs is oneerlijk. Wie een kind is van laagopgeleide ouders krijgt eerder een lager advies dan kinderen van hoogopgeleide ouders, óók als die kinderen net zo slim zijn.

Bovendien is Nederland kampioen in het vroeg selecteren. Wie eenmaal een vmbo-advies heeft, moet meer moeite doen om op de havo te eindigen, dan iemand die meteen naar de havo mag.

Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen ontdekten dat kinderen beter af zijn op een brede scholengemeenschap, omdat ze dan eerder een hoger niveau doen dan als ze op een school zitten met slechts één niveau. Een brede scholengemeenschap telt minder zittenblijvers én minder uitvallers, vooral onder jongens en kinderen van laagopgeleide ouders.

Toch zijn er de afgelopen jaren steeds meer categorale scholen gekomen. Eerst gymnasia, later de vmbo-scholen en sinds een paar jaar zijn er twee aparte havoscholen in de stad. Dat heeft met marktwerking te maken - zeker hoogopgeleide ouders willen graag dat hun kinderen naar een categorale school gaan, zonder de mogelijkheid 'af te zakken'.

Onderzoekers vinden dat kwalijk: we zetten kinderen te vroeg vast in hokjes. Monique Volman, hoogleraar ­onderwijskunde aan de UvA: "Ook voor vwo'ers is een scholengemeenschap waardevol. Zo kom je nog eens ­iemand anders tegen dan de kinderen van je eigen ­niveau."

'Een school met één niveau is klein, fijn en specialist'

'Ik heb zelf op een klein gymnasiumschooltje gezeten en later op een brede scholengemeenschap. Dat fijne categorale schooltje vond ik geweldig, maar ik bleef zitten en moest van school.

Op die grote scholengemeenschap duurde het langer voordat ik mijn draai had gevonden, maar ik heb veel verschillende mensen ontmoet. Al is het een illusie dat je dan ineens met leerlingen van andere niveaus omgaat. Wie op de havo zit, heeft vooral met andere havisten te maken.

Wij zijn sinds 2011 een categorale havo, sinds dit jaar in een nieuw gebouw. Leerlingen kiezen onze school vaak voor de kleinschaligheid, maar een minder voor de hand liggend voordeel van een categorale school is dat ook docenten specialist zijn.

Havisten vereisen een bepaalde manier van lesgeven. Ze zijn geen vwo-light of mavo-plus, ze zijn slim maar hebben een praktische, interactieve manier van leren, spelenderwijs. Wij kiezen docenten die daarbij passen.

Wij krijgen hier veel zij-instromers, leerlingen die na hun eindexamen vmbo-t naar de vierde klas hier op school komen, maar ook leerlingen van havo's op havo-vwo-scholen of scholengemeenschappen, die liever naar een kleine school gaan. Overigens vind ik categorale mavo's, waar ik ook heb gewerkt, ook van een grote meerwaarde.

Op een brede scholengemeenschap ben je altijd het minimum, op een categorale mavo kun je ook gewoon een goede mavo'er zijn. Het helpt trots op jezelf te zijn als er niet nog twee niveaus boven je zitten.

Jessica Jensen (34), directeur Havo De Hof Beeld Dingena Mol

Leerlingen die de havo hier niet halen, moeten inderdaad van school. Maar je mag hier wel blijven zitten. Er wordt wel gezegd dat je sneller van school moet op een categorale school, maar elke schoolwissel is voor ons een leerling kwijt, dus we zullen extra ons best doen een leerling hier te houden.

Maar als een kind meer in zijn mars heeft, stimuleren we hem om naar het vwo te gaan - daarin werken we intensief samen met het Pieter Nieuwland College en het Gerrit van der Veen College.

Wat zeker een voordeel is van een grote scholengemeenschap is dat het makkelijker is speciale zorg te organiseren. Met een school van 1500 leerlingen kun je eerder een bepaald soort begeleiding of therapeuten inhuren dan op een school zoals die van ons, met 450 leerlingen. Maar een kleine school is fijn landen, omdat de overstap van de basisschool naar de middelbare school al een grote sprong is.

De kritiek dat categorale scholen alleen witte kinderen zouden trekken geldt voor ons niet. Hier zitten kinderen van allerlei achtergronden, ze komen uit de Bijlmer, Marken, Nieuw-West en Oost. Ik vind trouwens dat goed onderwijs vooropstaat, meer dan dat kinderen overal vandaan moeten komen en leerlingen van andere schoolniveaus moeten ontmoeten."

'Bij ons op school kom je echt iedereen tegen'

'Wij zijn in alles gericht op kansen. We hebbe mavo-havo-kansklassen, havo-vwo kansklasen. Veel van onze kinderen hebben meer tijd nodig om op hun niveau te komen, die tijd willen we bieden.

Wie de havo niet haalt, kan bij ons op school verder op de mavo, je hoeft dan niet te wisselen, terwijl dat op scholen met maar één niveau wel moet. Dan heb je twee keer verdriet: dat je van niveau moet wisselen en dat je van school af moet.

Bij ons op school kom je iedereen tegen, het is hier een afspiegeling van de buurt - de meeste leerlingen komen uit Nieuw-West - van de maatschappij. Het mooie is ook dat je met je vrienden van de basisschool die een ander advies hebben gekregen naar dezelfde school kunt.

Je blijft ook niet alleen met andere vwo'ers of havisten, want we hebben hier in het kader van het 'Hallo Wereld'-programma toneel en andere expressievakken die leerlingen van alle niveaus samen volgen. Mavo'ers voelen zich hier niet minder dan havisten of vwo'ers.

Juist omdat je elkaar tegen komt en je je aan elkaar kunt optrekken. We bieden een ruimer perspectief dan 'ons soort mensen'. Sommige vwo'ers geven mavo'ers bijles, dat vinden ze leuk en zo leren ze allemaal iets nieuws.

Verliefdheden letten trouwens ook niet op welk niveau school je doet.
Bij ons geldt ook niet dat een brede scholengemeenschap meteen een heel grote school betekent. We hebben hier 890 leerlingen, dat is een heel overzichtelijk aantal, niet veel meer dan sommige scholen met één niveau hebben.

Op een brede scholengemeenschap heb je de mogelijkheid meer bijzondere dingen aan te bieden, zoals wij doen met tweetalig onderwijs.
Wij móéten ook meer ons best doen voor bijvoorbeeld de vwo'er, omdat die uit zoveel andere scholen kan kiezen. Een Barlaeus Gymnasium
zet de deuren open en de leerlingen stromen binnen.

Wij zullen juist extra hard moeten werken om scholieren binnen te halen en bieden daarom ook meer bijzondere dingen.

Hans van Dokkum (62), rector Hervormd Lyceum West Beeld Dingena Mol

Ik vind het vooral belangrijk dat leerlingen hier de mogelijkheid krijgen het beste uit zichzelf te halen. De gemiddelde leerling is ambitieuzer dan je denkt, de uitdaging is om erachter te komen waar hij of zij goed in is. Ik geloof niet dat leerlingen makkelijker een niveau lager gaan doen omdat we dat aanbieden. Als havo erin zit, dan halen we dat eruit hoor.

Ik maak me weleens zorgen over de ongelijke kansen in het onderwijs. Het is keihard bewezen dat kinderen van ouders met een lager opleidingsniveau lager geadviseerd worden dan kinderen met gelijke intelligentie, maar met hoogopgeleide ouders.

Wij ­weten dat en zijn ons ervan ­bewust. Wie hier meer hulp nodig heeft om het hoogste niveau te halen kan tot half vijf op school blijven, de verlengde lesdag doen we in de eerste drie klassen zelfs voor iedereen. Je hoeft hier geen dure huiswerkbegeleidingsinstituten te betalen, want dat bieden we zelf.

En als je juist al supergoed bent? Dan ga je leren programmeren, lessen Chinees volgen, mindfulness doen of lessen creatief denken bijwonen."

Volgende week zaterdag deel 2: excellente speciale scholen

De slag om de vwo'er

"Je moet je het snot voor de ogen vechten voor de vwo'er," zegt Hans van Dokkum. "Ze zijn belangrijk voor de sfeer op school."

Scholengemeenschappen hebben moeite om de vwo'er te trekken - die neigt naar de acht categorale vwo-scholen in de stad, naast de 29 andere scholen met een vwo-afdeling. De stad telde vorig jaar 2040 achtstegroepers (27 procent) met een vwo-advies.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden