Plus

De gouverneur van Amsterdam, die bestaat

Amsterdam heeft een burgemeester, een korpschef en een brandweercommandant. Maar (bijna) niemand weet dat de hoofdstad óók een gouverneur rijk is. Logisch, hij laat zich zelden zien. Op audiëntie, in Utrecht.

Generaal-majoor Kees Mattthijsen is in Amsterdam verantwoordelijk voor het militair ceremonieel. Beeld Mark van der Zouw

De gouverneur van Amsterdam resideert in Utrecht en woont in Koolwijk, een piepklein Brabants dorp in de gemeente Oss. "Ik ben een plattelandsmens," bekent generaal-majoor Kees Matthijssen.

De gouverneur van de hoofdstad, ja, dat is hij echt; een op maat gemaakt galatenue dat in een stofvrije hoes in de kazerne hangt, is er het bewijs van. En zeker, hij moet dat zelf ook regelmatig uitleggen als hij zich op borrels aan onwetenden voorstelt als 'Kees Matthijssen, gouverneur van Amsterdam'. "'Wát betekent dat?' vragen ze dan."

En uw antwoord is dan...?
"Het is een ceremoniële functie die een overblijfsel is van het verleden (zie kader). Tijdens staatsgelegenheden waar Zijne Majesteit bij ­betrokken is, ben ik verantwoordelijk voor het militair ceremonieel.

Denk aan de Nationale Herdenking op 4 mei - de Dodenherdenking - op de Dam, de inhuldiging van een nieuw staatshoofd of een koninklijk huwelijk.

Maar denk ook aan staatsbezoeken die de hoofdstad aandoen. Dat gebeurt ongeveer twee keer per jaar. Er is dan altijd een kranslegging, waar ik dan bij ben en toezie op het protocol, en ik mag aanschuiven aan het staatsbanket.

Ik spreek dan met het koninklijk paar en het 'inkomende' staatshoofd af wie wat doet en hoe snel we ­lopen. Het moet er netjes uitzien. Als dat misgaat, word ik er op aangesproken. Maar dat is theoretisch; iedereen wil het goed doen."

Zelfs bij uw eigen kazerne is uw 'bijbaan' onbekend. Toen ik me bij de poort meldde met 'ik heb een afspraak met de gouverneur van Amsterdam', werd ik heel glazig aangekeken.
(Lachend) "'Met wíé?', vroegen ze zeker. Of (lacht harder): 'Dan zit u hier verkeerd'?"

'Ik wist niet dat hij ook gouverneur was', was de reactie toen ik uw naam noemde.
(Wijst naar zijn uniform, vol onderscheidingen) "Er is ook niks aan mij, aan dit pak, dat duidt op het zijn van gouverneur van de hoofdstad. Er staan nergens drie andreaskruisen ofzo."

Maar koning Willem-Alexander weet het wel? Als hij u ziet, denkt hij: het is generaal Matthijssen, dan is dit vast Amsterdam?
"Ha ha, dat klopt. Hij weet wél wie ik ben."Hoe bent u gouverneur van Amsterdam geworden?
"Er gaat geen ingewikkeld selectieproces aan vooraf hoor. Het is een nevenfunctie van de plaatsvervangend Commandant Landstrijdkrachten. En dat ben ik sinds 2017."

U resideert op de Kromhoutkazerne in Utrecht. Dat kán toch niet als gouverneur van Amsterdam?
"Die vraag krijg ik wel vaker. Ik ben ook de chef-staf van de landmacht - zeg maar de baas van het hoofdkantoor - en die zit nu eenmaal in de Kromhoutkazerne. Het is ook niet per se nodig om in Amsterdam te zitten. Gouverneur-zijn is geen fulltimebaan. En zo ver is het ook weer niet."


U zei al dat u een plattelandsmens bent. Heeft u zelf wel iets met Amsterdam?
"Mijn vrouw is er geboren. Amsterdam is een bijzondere stad, met de grachten en de dynamiek. De wapenspreuk - heldhaftig, barmhartig en vastberaden - spreekt mij als defensieman erg aan.

Ik heb in de jaren tachtig in Amsterdam gewerkt, in de Oranje Nassau­kazerne in de Sarphatistraat. De gevel staat er nog steeds. Toen die sloot, ging ik naar de ­nieuwe kazerne in Haarlem. Ik woonde toen in Almere en ik ging dan wel eens op mijn racefiets naar Haarlem - dwars door het centrum van Amsterdam.

Met de drukte zal ik dat maar niet meer proberen. Trouwens, Gerrie Knetemann - ik ben wielerfan - is óók in Amsterdam geboren."

Heeft u Femke Halsema al verteld dat ze ook een gouverneur heeft?
"Ik heb haar al wel een keurige felicitatie gestuurd, maar sta nog op de lijst voor een afspraak met haar. Ik ben dan wel de hoogste militair vertegenwoordiger in de stad, maar ik heb als gouverneur niet veel met haar te maken."

Dus als er een handgranaat in Amsterdam-West wordt gevonden, rinkelt uw telefoon niet.
"Nee. Voor ondersteuning zouden ze een beroep kunnen doen op defensie. Maar dan bellen ze de regionaal commandant die, áls er ­militair iets in de stad moet gebeuren, spreekt met burgemeester, politie en Openbaar Ministerie. Ik kan wel een rol spelen door contacten te leggen. Ik kom hoofdcommissaris Pieter-Jaap Aalbersberg regelmatig tegen, het hoofd van de brandweer en straks vast ook de burgemeester."

U moet blij zijn dat defensie zichtbaar blijft in de stad door op het Marineterrein te blijven.
"Ik heb daar geen rol in. Maar het is wel een prettig idee dat je bij een calamiteit waarvoor je militaire bijstand nodig hebt, een uitvals­basis hebt waar je altijd van op aan kunt. Een vestiging van defensie in de stad heeft écht meerwaarde."

U bent militair en gaf in uw carrière ook leiding aan de TaskForce Uruzgan. En nu moet u in ­galatenue naast de koning staan.
"Ik sta ook liever met mijn poten in de klei. Maar bij defensie ga je zo'n beetje om de drie jaar wat anders doen. Daar zitten operationele functies bij, maar ook bestuurlijke. Dit is ook mooi, nadenken over de toekomst van de landmacht.

En mijn nevenfunctie is een eervolle taak, ik mag toch het staatshoofd begeleiden. Militair ceremonieel hoort ook bij de militaire professie; het is ons visitekaartje.

Gouverneur-zijn is maar voorbehouden aan drie mensen in Nederland; naast Amsterdam is er ook een gouverneur in Den Haag en in Limburg. In die provincie is het de benaming van de commissaris van de Koning. Sinds kort komen we wel eens samen. Het is een exclusief clubje."

Amsterdam heeft een gouverneur, hoe zit dat?
Ten tijde van de Republiek der Zeven Verenig­de Nederlanden, we schrijven het jaar 1588, waren er in Nederland militaire commandanten die als taak hadden vestingen te besturen. In de grotere vestingen droegen zij de titel 'gouverneur'.

De titel verdween na de Franse inval, maar keerde in 1813 terug in een aantal steden. De gouverneur werd verantwoordelijk voor orde en gezag en diende dagelijks persoonlijk verslag uit te brengen aan de koning. Die eis werd in 1819 geschrapt omdat het praktisch onmogelijk bleek: er waren immers geen telefoons.

In Amsterdam werd de gouverneur een functie op 'afroepbasis'.
Pas als het staatshoofd een bezoek bracht aan de hoofdstad, moest de gouverneur aan de bak om hem of haar te begeleiden. In 1891 kwam er een nieuwe instructie, die de twee overgebleven gouverneurs - in hofstad Den Haag en hoofdstad Amsterdam - onthief van de verantwoordelijkheid voor orde en veiligheid.

De functie werd toen enkel ceremonieel van aard. De gouverneur is nu verantwoordelijk voor al het militair vertoon tijdens plechtigheden of staatsbezoeken. Sinds 2003 is de plaatsvervangend Commandant Landstrijdkrachten automatisch óók gouverneur van Amsterdam. In Den Haag is dat de commandant van de Koninklijke Marechaussee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden