PlusPS

De geschiedenis van brouwerij Poesiat & Kater begint bij de VOC

In het oude dierenasiel in Oost opent donderdag officieel Poesiat & Kater, een nieuwe oude brouwerij met een lange geschiedenis, die begint in 1733.

Brouwerij en bierlokaal Poesiat & Kater aan de Polderweg.Beeld Marc Driessen

1980

De Hoogte Kadijk was een puinhoop, toen Eymert van Manen en zijn vrouw in 1980 in een onbewoonbaar verklaarde woning trokken. Ze betaalden op het voormalige industriële dijkje dertig gulden huur per maand. In de arbeiderswoningen zaten krakers, de pakhuizen waren in verval geraakt of al gesloopt en vervangen door asfalt.

Van Manen - talentvol roeier, matig klusser - knapte de woning op, sloopte het bordje 'onbewoonbaar' van de deur en een jaar later kregen hij en zijn vrouw zoon Yme. Op een koude ochtend begin 1982, toen Yme net kon lopen, maakte Eymert met zijn zoon en zijn vader een wandeling over de dijk.

Ze liepen langs de muur van het kabeldepot van de PTT, die eindigde in een zuil. Zijn vader leunde ertegenaan. "Hier stond vroeger Van Vollenhovens Bierbrouwerij," zei hij. "En als je moeder het zog had, fietste ik na het werk hierlangs om een kratje stout te halen."

Van bier zou het moedermelk beter gaan stromen. Het donkere Van Vollenhoven's Extra Stout zou al helemaal goed zijn. Als baby had hij het vroeger waarschijnlijk al binnengekregen, maar dit was de eerste keer dat Eymert van Manen het verhaal hoorde van de brouwerij, die ooit met afstand de grootste brouwerij van de stad was.

1733

Dat verhaal was bijna 250 jaar eerder begonnen, toen Jan van den Bosch bij de scheepswerven op de Kadijken in 1733 de deuren opende van bierbrouwerij De Gekroonde Valk. Ondanks een slechte biermarkt destijds - met dure mout en concurrentie van goedkope jenever - werd De Gekroonde Valk een succes en een van de bierleveranciers van de VOC.

Dat trok rond 1791 de aandacht van de Rotterdamse handelaar Jan Messchert van Vollenhoven. Van bierbrouwen had hij niet per se verstand, maar de brouwerij leek hem een goede investering en bovendien een manier om meer invloed te krijgen in de Amsterdamse bestuurlijke wereld.

Bij De Gekroonde Valk werden verschillende biermerken geproduceerd, voornamelijk voor de koloniën, en meestal inferieur en goedkoop. In de decennia na de overname door Van Vollenhoven kregen veel bieren zijn naam; Van Vollenhovens Stout bijvoorbeeld, een gitzwart bier met een klein zoetje en een licht bittere afdronk.

Tenminste, zo omschrijven we het tegenwoordig. Destijds waren de omstandigheden waaronder werd gebrouwen altijd zo wisselend, dat het altijd maar afwachten was wat je precies kreeg.

In de jaren dertig werd de bierfles met kroonkurk populair. Brouwerij De Gekroonde Valk speelde daarmee in op het thuisgebruikBeeld -

1858

Dat veranderde toen Willem Hovy in 1858 van Beverwijk naar Amsterdam verhuisde om in de brouwerij van zijn oom Willem Cornelis van Vollenhoven te werken.

Van een ambachtelijke brouwerij met familietraditie maakte Hovy een modern bedrijf. Hij schafte stoommachines aan, waarmee de temperatuur van de brouwketels nauwkeurig kon worden gestuurd. En er kwam een laboratorium, waar op basis van wetenschappelijke technieken het alcoholpercentage nauwkeurig kon worden bepaald.

De Gekroonde Valk was net lekker op stoom - het bier ging de wereld over - toen nieuwkomer Gerard Adriaan Heineken 'ondergistend bier' introduceerde, door brouwen onder gekoelde omstandigheden helder en lang houdbaar, met een constante kwaliteit.

Hovy wist dat hij de strijd moest aangaan en in 1886 opende hij naast de brouwerij een nieuwe fabriek, compleet met een ijsfabriek. Al snel haalde de brouwerij recordwinsten en werd Hovy een rijk man.

Een deel van het geld stopte hij in de oprichting van de Vrije Universiteit, een project van vriend Abraham Kuyper. Op een zuil bij de toegangspoort liet Hovy een gietijzeren beeld plaatsen van een gekroonde valk.

1984

"Hé, jij hebt toch ooit verteld over die paal? De gemeente wil die paal afbreken." Het was op de verjaardag van zijn oude buurman Pieter Teepe - Eymert van Manen was inmiddels verhuisd naar de Sarphatistraat - dat de zuil weer eens ter sprake kwamen.

Buurman Jan Nekkers begon ­erover. Hij had zelfs een foto uit het Stadsarchief bij zich. Uit 1952, toen bovenop de zuil nog een beeld van de gekroonde valk stond. Als snel was er een plan. Van Manen, Teepe en Nekkers zouden Stichting De Gekroonde Valk oprichten.

Een week later zaten ze met de wethouder om tafel. "We wilden die paal in eeuwigdurend bruikleen en die valk terug." De wethouder vond het een fantastisch idee. Alleen: waar was de valk gebleven?

1991

Met 30.000 gulden op zak stonden Van Manen en Teepe bij een villa in het dorp Germiston, in de buurt van Johannesburg. Na een jarenlange zoektocht vonden ze de originele gekroonde valk terug: in de tuin van een kleinzoon van Willem Hovy.

Met de buurt zamelden ze geld in om het beeld terug te kopen. Nadat Hovy in 1915 was overleden, was het snel bergafwaarts gegaan met de brouwerij. Na de Eerste Wereldoorlog kwam de internationale handel moeizaam op gang en De Gekroonde Valk was nu eenmaal voor een groot deel afhankelijk van de export.

In 1941 werd de verliesgevende brouwerij overgenomen door Heineken en Amstel en in 1949 sloten de deuren aan de Hoogte Kadijk definitief. Een paar jaar na de ondergang van de brouwerij lieten de nazaten van Hovy de valk naar Zuid-Afrika verschepen.

Dat over de valk niet kon worden onderhandeld, bleek toen Van Manen en Teepe het beeld probeerden te kopen. Er kwam een tussenoplossing: de stichting mocht een bronzen replica maken van het gietijzeren origineel van 900 kilo.

Zo keerde in 1993 alsnog een twee meter hoge valk terug op het nest op de Hoogte Kadijk. Bij de onthulling was ook ­mevrouw Körner aanwezig, de weduwe van de laatste brouwmeester. Aan de stichting overhandigde ze de originele receptuur van Van Vollenhoven's Stout.

2003

Het bier was op dat moment nog steeds verkrijgbaar. Twee keer per jaar brouwde Heineken nog een hoeveelheid stout, dat het vooral nog goed deed in de Bijlmer en in Suriname. En in Limburg, waar het als schuss werd gedronken - een mix met pils.

De markt voor Van Vollenhoven bleek echter te klein te zijn en in 2003 stopte Heineken de productie. Van Manen deed Heineken een voorstel: kon de stichting een licentie krijgen om het zelf te brouwen? Het recept hadden ze al.

Vanaf 2006 was Van Vollenhoven daardoor weer verkrijgbaar. Niet op grote schaal; slechts één keer per jaar werd drieduizend liter gebrouwen volgens het originele recept. Elk jaar november werd het met de nodige fuzz gepresenteerd, waarna het binnen de kortste keren op was.

Een advertentie voor Van Vollenhoven's StoutBeeld -

2014

Op een dinsdagochtend in juni hing om 07.04 de politiehelikopter in de lucht en kwam de ME aanrijden. Krakersbolwerk De Valreep, in het oude dierenasiel op de Polderweg in Oost, werd ontruimd. Nu het terrein van de vroegere Oostergasfabriek transformeerde naar de keurige woonwijk Oostpoort, moesten ook de krakers wijken.

In die zomer werd Eymert van Manen gebeld door een Van Vollenhoven. Jesse van Vollenhoven, oud-klasgenoot van zijn zoon. De naam was toeval - hoe mooi het ook zou zijn, Jesse is geen familie van - maar hij had wel een voorstel: laten we eens serieus werk maken van die brouwerij.

Binnen een uur lag er een plan. Horecapartners Dafne van den Boom en Jorn Stouten sloten zich aan. De Spanjaard Julián Álvarez Zárate - gepromoveerd moleculair bioloog die een carrièreswitch had gemaakt door bij Brouwerij 't IJ te vragen of ze nog iemand nodig hadden - werd aangetrokken als brouwer.

En na een lange zoektocht diende zich een prachtig pand aan: het voormalige dierenasiel in Oost. Met behulp van crowdfunding, de bank en eigen geld was de financiering al snel rond.

2017

Terwijl er buiten sneeuw ligt en de verbouwing nog bezig is, neemt Julián Zárate op een zondagochtend de nieuwe ketels in gebruik. Na maanden vertraging - tijd die hij doodde door op zijn balkon bier te brouwen - kan hij eindelijk weer aan de slag.

Er is haast. Bij de opening, 23 maart, moeten er zeven verschillende bieren op tap zijn bij Poesiat & Kater. Na lang twijfelen is dat de nieuwe naam geworden: Poesiat & Kater.

Vernoemd naar meester-timmerman Bart Poesiat en meester-metselaar Klaas Kater, twee belangrijke medewerkers van de brouwerij onder leiding van Hovy. Brouwerij Van Vollenhoven was een andere optie, maar de onderneming wil niet alleen in traditie blijven hangen.

Er moeten ook nieuwe bieren komen, dus worden onder het merk Poesiat & Kater ook een nieuwe pale ale, een gose en een porter gebrouwen. In het brouwcafé zijn bijpassende gerechten te bestellen.

Tegelijkertijd blijft de nieuwe brouwerij leunen op de historie. Van Vollenhoven's Stout is Van Vollenhoven's Stout, met vrijwel exact hetzelfde etiket. Het is een gitzwart bier met een klein zoetje, een licht bittere afdronk en vooral: een fascinerende geschiedenis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden