IDFA

De film Citizenfour over Edward Snowden is als een thriller

Het jaarlijkse International Documentary Film Festival (IDFA) is van 19 tot en met 30 november is Amsterdam. Op Parool.nl publiceren we dagelijks artikelen over het festival. Vandaag: over de film 'Citizenfour' van Laura Poitras. 'Het is een documentaire als een thriller: over de journalistieke scoop van de eeuw.'


Edward Snowden Beeld Screenshot Citizenfour

Vergeet speelfilms over staatsgeheimen en klokkenluiders, want op het Idfa is the real thing te zien. In Citizenfour zijn we in een hotelkamer in Hongkong aanwezig bij Edward Snowdens onthulling van het Amerikaanse afluisterschandaal.

All the president's men maar dan in het echt, zo oogt Citizenfour van de Amerikaanse Laura Poitras, die met andere betrokkenen aanwezig was voor een nagesprek. De documentairemaakster, die eerder twee films over de gevolgen van 9/11 had gemaakt, werd vorig jaar per email benaderd door een man. Hij noemde zich 'citizenfour' en schreef dat hij belangrijke informatie over Amerikaanse afluisterpraktijken had.

Poitras nam hem serieus, waarna zich een bloedstollende, door haar vastgelegde, politieke thriller ontwikkelde. Snowden, die bij de National Security Agency (NSA) werkte, reisde met een digitaal bestand vol belastend materiaal van de VS naar Hongkong, waar hij acht dagen in een hotelkamer doorbracht met Poitras en de Britse journalist Glenn Greenwald van The Guardian. Na een paar dagen meldde zich nog een verslaggever van die krant.

Hotelkamergesprekken
De journalisten namen met Snowden het materiaal door dat een paar dagen later een wereldwijde explosie van woede en verbijstering zou veroorzaken. Poitras filmde de hotelkamergesprekken die tot artikelen in The Guardian leidden over het op enorme schaal door de NSA bespioneren van Amerikaanse burgers. Snowden bleef als deep throat een paar dagen op de achtergrond voor hij zijn identiteit onthulde. 'Ik riskeer liever gevangenisstraf dan me te laten beknotten in mijn intellectuele vrijheid,' zegt hij over zijn motief.

Na het bekendmaken van zijn identiteit dook hij onder in Hongkong, waarna hij met hulp van de mensen achter Wikileaks - Julian Assange is ook nog even in beeld - politiek asiel kreeg in Rusland. De film besluit met beelden van de met zijn vriendin in een appartement in Moskou verenigde Snowden.

Vlijmscherp antwoord
Snowdens toekomst hangt nu af van Poetin. Iemand in de zaal vroeg of het niet tegenstrijdig is dat een voorvechter van vrijheid voor burgers zich heeft overgeleverd aan een man die die vrijheden beknot. Het vlijmscherpe antwoord kwam niet van Poitras, maar van de Amerikaanse onderzoeksjournalist Jacob Appelbaum, die ook in de film voorkomt en al net zo'n slimme indruk maakt als Snowden. Hij wees er fijntjes op dat geen enkel westers land Snowden politiek asiel wilde verlenen: 'Hij zit in Rusland omdat jouw regering faalde.'

Dat Snowden niet uit de lucht is komen vallen, maar in een Amerikaanse traditie staat, illustreert 1971 van Johanna Hamilton. De film gaat over de inbraak in 1971, de tijd van de Vietnamoorlog, in een FBI-kantoor in Pennsylvania. Antioorlogsactivisten namen alle dossiers mee van mensen die in de gaten werden gehouden en vernietigden die. De FBI kwam hen nooit op het spoor en ruim veertig jaar later praten ze voor het eerst over de inbraak en hun motieven, die niet anders waren van die van Snowden. Het verschil is dat door de digitalisering de overheid nu beschikt over een controlemechanisme, waarvan de toenmalige beruchte FBI-directeur Edgar Hoover alleen maar kon dromen. Gevreesd moet worden dat Snowden niet de laatste klokkenluider zal zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden