Plus

De euro bestaat 20 jaar! Hieperdepiep hoera?

Lage rente, lage inflatie en een redelijke economische groei. De euro heeft de eurolanden in de twintig jaar die de munt bestaat, geen windeieren gelegd. Maar het voortbestaan van de euro is niet gegarandeerd.

Een foto van de 'eurofamilie' ter gelegenheid van 20 jaar euro. Vooraan in het midden ECB-president Mario Draghi. Beeld John Thys / AFP

Het beeld van een zuur kijkende Mario Draghi, de president van de Europese Centrale Bank, met een grote euromunt in zijn hand zegt genoeg. Twintig jaar na de lancering van de eenheidsmunt is er weinig om te lachen.

"De Europese Commissie en de Europese Centrale Bank hebben elkaar wel op de rug geklopt, maar minder uitbundig dan bij het tienjarig jubileum van de euro," weet Bert Colijn, euro­zone-expert bij het Economisch Bureau van ING.

Het publiek ging pas in 2002 met de euro betalen, maar officieel is de euro al in 1999 ingevoerd. Vandaar dat deze maand het jubileumfeest wordt gevierd. Dat is op zich al een prestatie van formaat. Bij de start van de euro twijfelden veel economen of de euro zou standhouden. Oud-Nobelprijswinnaar Milton Friedman gaf de euro slechts tien jaar.

Rand van de afgrond
Wat heeft de euro ons gebracht? Bekend zijn de verhalen dat het leven duurder is geworden door de euro. Guldensprijzen zijn europrijzen geworden, was een veelgehoorde klacht. Dat zou inderdaad een behoorlijke inflatie betekenen, want een euro is 2,20371 gulden waard.

Dat gevoel klopt niet, integendeel zelfs. Na de komst van de euro is de inflatie in Nederland en de rest van de eurozone lager dan ooit.

Sinds de invoering is de gemiddelde inflatie 1,8 procent per jaar. In de jaren negentig was dat nog 2,5 procent. De decennia daarvoor zelfs nog hoger.

Ook de rente is fors gedaald de afgelopen twintig jaar. En de economische groei was heel behoorlijk. Dankzij de euro liepen bedrijven geen valutarisico meer en daalden de kosten voor zakendoen over de grens. Daarvan profiteerden alle landen in het eurogebied.

De eerste tien jaar van de euro waren zonder meer een succes te noemen. Maar de kredietcrisis en de daaropvolgende eurocrisis brachten de euro aan de rand van de afgrond. Tien jaar na de introductie van de eenheidsmunt leek Friedman alsnog gelijk te krijgen.

De eurocrisis ontstond toen Griekenland zijn schulden niet meer kon betalen. Italië, Spanje en Portugal dreigden te worden meegesleurd in de problemen. De rente op staatsleningen van zwakke broeders liep zo hoog op dat de schulden niet meer konden worden gefinancierd.

Verhullende term
De crisis werd verergerd door de innige band tussen banken en overheden. Zuidelijke banken bezaten veel staatsleningen. Toen die minder waard werden, kwamen banken in de problemen en konden ze geen kredieten meer verstrekken aan burgers en bedrijven. Dat remde de economie verder af, waardoor banken dieper in de problemen kwamen.

Pas toen Draghi zei 'alles te doen wat nodig is om de euro te redden', keerde de rust terug en daalden de rentes weer.

De crisis legde bloot waar de zwakte van de euro zat. Vooral de zuidelijke landen konden economisch niet meekomen met de noordelijke landen.

In het verleden werd dat probleem opgelost door regelmatig de eigen munt te devalueren. Daarmee werden de producten uit de zuidelijke landen goedkoper en konden ze weer een tijdje concurreren. Nu iedereen dezelfde euro heeft, kan dat niet meer.

In plaats daarvan kwam er een 'interne devaluatie'. Een verhullende term waarmee loonsverlagingen en bezuinigingen worden bedoeld. Dat zorgde voor een krimp van de economie in Griekenland, Portugal en Spanje. Italië bleef overeind, maar is nog niet uit de problemen.

Banden doorsnijden
Sylvester Eijffinger, hoogleraar monetaire economie aan de Universiteit van Tilburg, is uitgesproken kritisch over de manier waarop Draghi opereert sinds de eurocrisis.

"Toen de eurocrisis uitbrak, heeft hij terecht ingegrepen." Maar de acties van Draghi om de rente de jaren daarna laag te houden door staatsleningen op te kopen, kan niet door de beugel, vindt Eijffinger. "Dat is in feite een grote herverdelingsoperatie geworden, waarbij geld van spaarders naar schuldenaren is gegaan."

En die spaarders zitten vooral in de noordelijke landen, de schuldenaren zijn de zuidelijke landen. "Schuldenaren betalen te weinig, spaarders krijgen te weinig. In feite bedrijft de ECB fiscale politiek en dat mag niet."

Door de rente al jaren kunstmatig laag te houden heeft Draghi tijd gekocht voor de zuidelijke landen in de eurozone. Tijd die ze moeten gebrui­ken om hun economie te versterken. Dat gebeurt nu nog te weinig.

ING-econoom Bert Colijn is er niet van overtuigd dat de euro een blijvertje is: "Er is nog een hoop werk te doen. En zoals meestal gaat het in kleine stapjes." Hij kijkt met enige zorg naar de toekomst. "Het fundament van de munt moet worden versterkt. Ik weet niet of de euro een volgende grote crisis kan doorstaan."

Politieke munt
Colijn wil dat de bankenunie, waardoor niet langer belastingbetalers opdraaien voor de redding van banken, verder wordt versterkt. Ook moeten de banden tussen banken en overheden worden doorgesneden om te voorkomen dat ze elkaar mee de afgrond in sleuren.

Als er een nieuwe grote crisis uitbreekt, zal Italië in de problemen raken. Dat land is zo groot dat het de hele euro om kan trekken, als het land omvalt. En de Italiaanse regering maakt geen aanstalten de arbeidsmarkt te hervormen en de begroting op orde te krijgen.

Eijffinger is niet bang dat de euro verdwijnt. "De economieën van de eurolanden zijn zo met elkaar verweven dat er geen alternatief meer is voor de euro." Hij heeft wel grote bedenkingen bij de richting die het nu op gaat.

"De euro is een politieke munt geworden. We zitten nu al in de situatie dat de rijke landen voor de arme landen betalen. Een Europese begroting was nooit de bedoeling van Nederland, maar dankzij het beleid van Draghi gaat het wel die kant uit."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden