Plus

De ene jongere gaat comazuipen, de andere wordt Syriëganger

Wie zijn de jongens (en meisjes) die straks terugkeren naar Nederland uit de bloedige oorlog in Syrië en Irak? 'Ik zou er niet naast willen wonen.'

Demonstratie voor IS in Den Haag, juli 2014 Beeld anp
Demonstratie voor IS in Den Haag, juli 2014Beeld anp

Als je een boek schrijft over Syriëgangers, wat voor plaatjes plak je er dan bij? Ze hebben lang lopen twijfelen, Edwin Bakker en Peter Grol, terrorisme-experts van de Universiteit Leiden en schrijvers van het boek Nederlandse Jihadisten. Uiteindelijk besloten ze: wat gebeurt, moet worden gezien.

Arnhemmer Marouane voor het lichaam van een gekruisigde man in Al-Bab.

Soufiane uit Den Haag, gehurkt in een kuil vol menselijke resten.

De ongemakkelijke waarheid. "Mijn moeder heeft hun verhalen gelezen," zegt Bakker. "Dan zegt ze: gut, die jongens. Dat zijn het natuurlijk ook: gewone jongens (en meisjes). Maar als je eenmaal in Syrië zit, ontkom je er niet aan mee te doen. Ik heb ze in filmpjes wel in het Nederlands horen onthoofden. Je rolt erin. Dat is de banaliteit van het kwaad."

Wat moeten we met de terugkeerders, nu het steeds slechter gaat met de 'Islamitische Staat' waarvoor ze hebben gevochten? "Opsluiten en straffen voor wat ze hebben gedaan," zegt Bakker. "Dan heb je meteen ruimte om ze te re-integreren in de samenleving. Zo gaat dat in onze democratische rechtsstaat."

En als ze dan weer op straat staan?

Bakker: "Ik zou er niet naast willen wonen."

Het egocentrisme dat het debat over jihadisme is binnengeslopen, irriteert hem. In Nederland viel sinds de aanslagen van 11 september 2001 slechts één dodelijk slachtoffer: cineast Theo van Gogh.

Maar terwijl wij opgelucht ademhalen, zijn in het buitenland ten minste honderd mensen vermoord door Nederlandse jihadisten. Wat zou er zijn gebeurd als de 19-jarige Sultan uit Maastricht zich op de Dam in Amsterdam had opgeblazen en niet op een markt in Bagdad?

Bakker: "Heeft iemand Mark Rutte al eens gevraagd wat hij doet om de burgers dáár te verlossen van deze dreiging?"

Edwin Bakker en Peter Grol: Nederlandse Jihadisten. Uitgeverij Hollands Diep, €19,99. Beeld Hollands Diep
Edwin Bakker en Peter Grol: Nederlandse Jihadisten. Uitgeverij Hollands Diep, €19,99.Beeld Hollands Diep

De premier van Nederland zegt: ik heb liever dat ze in Syrië sterven dan dat ze terugkeren.

"Ik zou weleens willen weten hoe hij dat dacht te gaan bevorderen," zegt Bakker. "Is hij voor targeted killing, zoals de Fransen, de Britten en de Amerikanen? Het blijft juridisch lastig, maar wat zou jij doen als je de coördinaten hebt van een persoon die van plan is de volgende dag een dorp uit te moorden en je hebt je eigen F-16's in de lucht hangen? Ga je schieten?"

Bakker wel.

Grol: "De een is een beslisser, de ander een twijfelaar. Ik ben een twijfelaar."

Bakker: "Als je oorlogsmisdaden wilt stoppen, moet je wel heel pacifistisch zijn om het niet te doen, Peter. Die F-16's van ons lieten elke dag wel een bommetje vallen en die waren niet bedoeld om madeliefjes te ruimen. Dat gaat gewoon over mensen waar geen spat van overblijft. Maar wat deden wij: wij spraken over sorties, het aantal keer dat onze straaljagers vlogen. Wij kijken overal voor weg."

Hang naar sensatie
Urenlang spraken ze met jihadisten, hun familie en vrienden, betrokken leraren en hulpverleners. Ze bestudeerden rapporten van inlichtingendiensten en politie. Waar komen ze vandaan? Hoe is het zover gekomen?

Grol: "Het frustrerende is: een grondoorzaak ontbreekt. Er is niet één factor. Het kan toeval zijn, een sterke ideologische bevlogenheid of hang naar sensatie."

Bakker: "Het kan gaan om een verliefdheid."

Er is, met andere woorden, geen peil op te trekken. Wie vandaag een jihadist tegenkomt met plannen om morgen te vertrekken, zal hem niet herkennen. Je ziet ze pas als het te laat is.

Grol: "Een zeker karakter in combinatie met een paar jihadistische broers of vrienden is genoeg om op een achterbank te gaan zitten en jezelf binnen twaalf uur terug te vinden in een terroristisch trainingskamp."

"Het extreme gedrag komt eerst," zegt Bakker. "De radicalisering volgt later, soms pas in Syrië. Jongeren zoeken avontuur. De een gaat comazuipen of..."

Grol: "Aanstekergas inademen."

Bakker: "Ik heb ook domme dingen gedaan. Ik ben naar oorlogsgebieden gereisd, niet om aan de strijd deel te nemen, maar wel met de fantasie dat het heel spannend zou worden."

Grol: "Pas door het escalerende conflict in Syrië kwam er voor deze jongeren de optie om geschoold te worden tot strijder."

Bakker: "Om het in het echie te doen."

Banale excuses
Het gaat, zeggen de onderzoekers, uiteindelijk om individuele keuzes. Dan valt ook op dat er maar weinigen de stap echt nemen: het aandeel jihadistische activisten en uitreizigers is 0,0002 procent van de Nederlandse bevolking.

Edwin Bakker, hoogleraar aan de Universiteit Leiden en fellow van het International ­Centre for Counter-Terrorism (ICCT) in Den Haag Beeld Karen Mol
Edwin Bakker, hoogleraar aan de Universiteit Leiden en fellow van het International ­Centre for Counter-Terrorism (ICCT) in Den HaagBeeld Karen Mol

"Ik zie de lokroep van Syrië wel," zegt Bakker. "Wapens, kameraadschap, helpen iets goeds te doen, het paradijs dat lonkt. Als je bedenkt hoeveel aandacht je krijgt met een gewelddadige aanslag, vraag je je af: waarom gebeurt dat niet elke dag? Ik kan me goed voorstellen waarom mensen gaan."

Grol: "Ik kan me nog veel beter voorstellen waarom mensen niet gaan."

Bakker: "Gelukkig hebben we een soort natuurlijke barrière om anderen te doden. En ze snappen dat er een fors prijskaartje aan hangt als ze het wel doen. Mensen zijn vooral bezig met de meest banale excuses om niet te gaan: mijn moeder kan het niet aan, mijn hond kan niet alleen blijven."

Grol: "Wij willen graag de mythe doorbreken dat jihadisten uit naam van alle moslims strijden voor rechtvaardigheid. Want wat doen ze? Dood en verderf zaaien, vooral onder moslims. Daarom is er onder moslims zo'n ontzettende weerzin tegen deze mensen."

Blijft de vraag: hoe spoor je ze op?

Grol: "We moeten ons heel erg afvragen of de samenleving er prettiger van wordt als je leraren en buurtwerkers vraagt signalen door te geven. Dan ligt stigmatisering levensgroot op de loer."

Bakker: "Zonder scene komen jihadisten nergens. Spoor hun netwerk op en je kunt iets doen. Dat hebben we lang onderschat. In Den Haag wist iedereen van de voetballende jihadi boys, maar niemand wist hoe je in moest grijpen."

Peter Grol Beeld Pim Hendriksen
Peter GrolBeeld Pim Hendriksen

Soufiane (1988)
Marokkaanse Nederlander uit Roermond, groeide op in Den Haag. Stierf volgens onbevestigde berichten tijdens de slag om Kobani in Noord-Syrië.

"Af en toe gaat Soufiane tekeer tegen de jiha­disten die zijn uitgereisd. Zijn vriend Hakim zit erdoorheen. Soufiane zegt dat Allah hem zal straffen en vernederen wanneer hij besluit ­terug te keren naar Nederland."

Thijs (1987)
Bekeerling uit Dordrecht, groeide op in het Rotterdamse Kralingen. Is vermoedelijk nog in leven en strijdt voor IS in Syrië.

"Tijdens een bijeenkomst van Sharia4Belgium stelt Thijs dat een moslim geen waardering mag uitspreken voor de esthetische schoonheid van kerken of synagogen. Niet-moslims mag je nooit prijzen, dus hun gebouwen ook niet."

Shukri (1991)
Groeide op in Somalisch gezin in Zoetermeer. Keerde in 2014 terug uit Syrië, waar zij met haar man verbleef. Zette minstens twee vrouwen aan om af te reizen.

"Met haar eerste man, de 17-jarige Redouan, sloot ze een dag voor zijn uitreis een islamitisch huwelijk. Toen hij was vertrokken, stuurde ze hem een sms met de tekst: 'Ik vraag Allah om jou te laten sterven als sharid (martelaar).'"

Abdelkarim (1987)
Marokkaanse Nederlander uit de Arnhemse wijk Malburgen. Vertrok in 2013 naar Syrië, waar hij commandant voor Al Qaida was. Stierf in 2015.

"Na het bombardement van de VS op de Khorasan-groep maakt Abdelkarim een boodschappenlijstje op een pagina van zijn Nederlandse paspoort waar onder meer de benodigdheden voor een bom staan genoteerd."

Aïcha (1995)
Groeide op als Sterlina in Maastricht en reisde vlak na haar bekering af naar Syrië om daar te trouwen met de Nederlandse ex-militair Omar. Is terug in Nederland.

"Het huwelijk met Omar loopt uit op een fiasco. Na korte tijd scheidt het stel, waarna Sterlina hertrouwt met een Tunesiër. Ook dat huwelijk loopt stuk. De vraag die bij velen op de lippen brandt: is zij verdachte of slachtoffer?"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden