Plus

De Dood in Venetië: veel observaties maar bar weinig drama

In zijn toneelbewerking van Thomas Mann's "De Dood In Venetië" onderwerpt Ramsey Nasr de roman aan een bijzondere lezing: namelijk die van de schrijver zelf. Helaas verzuipt de voorstelling in bombast.

Von Aschenbach (Ramsey Nasr) en de jonge Tadzio (Achraf Koutet). Beeld Jan Versweyveld

Halverwege wordt het blinkend spiegelende goud van de toneelvloer langzaam vervangen door zand. Die verliest zo niet zijn kleur, maar wel zijn glans. Een mooie vondst van scenograaf Jan Versweyveld. Zijn toneelbeeld ademt dat Venetiaanse gevoel van zee en overdaad. Vooral die overdaad typeert deze productie.

Een godenroes op afstand: zo ervoer Thomas Mann - schrijver van De dood in Venetië - zijn tijd in Venetië. Hij schreef er een verhaal over. Wanhopig op zoek naar inspiratie reist schrijver Gustav von Aschenbach af naar Venetië, waar hij in de ban raakt van de schoonheid van een jongen.

De schrijver en zijn vrouw
In zijn toneelbewerking onderwerpt Ramsey Nasr de novelle aan een bijzondere lezing: namelijk die van de schrijver zelf. Simultaan aan Manns plot voert Nasr de schrijver zelf - 'Tommy' - en zijn vrouw Katia op.

Zo zien we hoe Von Aschenbach (Nasr) overvallen wordt door lusteloosheid, terwijl Tommy (Steven Van Watermeulen) tegelijkertijd vastloopt in een schrijversblok. En als Von Aschenbach in de ban van de jonge knul raakt, tintelt verderop de inspiratie door Tommy's lijf.

Op die manier wordt niet alleen de evidente invloed van een auteur op diens werk getoond, maar ook hoe dat terugslaat: welke invloed het boek (en dus zijn schrijver- en kunstenaarschap) op hém en zijn omgeving uitoefent.

Orkest op het podium
Regisseur Ivo van Hove vond het belangrijk dat muziek en spel een evenredig aandeel in de voorstelling hadden en plaatste de 47 orkestleden plus dirigent (David Robertson) van het Koninklijk Concertgebouworkest en countertenor Yuriy Mynenko op het podium.

Hoewel de tekst van Nasr wel degelijk leidend is, neemt de muziek (nieuw werk van Nico Muhly, aangevuld met Webern, Strauss, Monteverdi, Bach en Schönberg) soms op onverwachte momenten een loopje met de personages.

Lang dreigt de voorstelling - ondanks de prominente aanwezigheid van Tommy als becommentariërende factor - een literaire maar ontheatrale vertaling van het boek te worden. Veel observaties, bedenkingen, maar bar weinig drama.

Prettig aards
Pas halverwege leeft de voorstelling eventjes op. Dan wordt de focus verlegt van Von Aschenbach en zijn onbereikbare begeerte naar diens schepper: de schrijver en zijn vrouw, en is er even wezenlijk sprake van een dramatische dubbelheid, van afkeer en verlangen die om voorrang strijden.

Dan krijgt bovendien ook de aanvankelijk ondankbare rol van Katia (Marieke Heebink) reliëf: ze bevraagt haar man naar zijn motieven, betrapt hem op de autobiografie die hij aanvankelijk ontkent te schrijven en confronteert hem met de consequenties ervan - voor hem, haar en hen samen.

De scène is een opluchting, omdat er eindelijk iets tastbaars op het spel staat, Nasr de ruimte neemt dat te exploreren en het zijn personages uit laat vechten, in plaats van dat het in gestileerde taal en suggestieve beelden blijft steken. Zo komen de grote thema's als overgave en verantwoordelijkheid eindelijk tot leven. Het moment heeft iets prettigs aards binnen alle de geabstraheerde esthetiek.

Uiteindelijk verzuipt de voorstelling weer in bombast: de overweldigende muziek, het weldadige decor, het vooral afstandelijke, gestileerde en nagenoeg humorloze spel - en omgeven door avondrood licht, terwijl voor de zekerheid Im Abendrot van Strauss aanzwelt, dooft Dood in Venetië als een nachtkaars uit.

Dood in Venetië

Door Internationaal Theater Amsterdam, Koninklijk Concertgebouworkest
Gezien 4/4, Koninklijk Theater Carré
Te zien t/m 13/4, aldaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden