PlusReconstructie

De diplomatieke clash tussen Nederland en Turkije

Het had een spreekbeurt moeten zijn voor een paar honderd man. Maar de komst van een minister werd een diplomatieke oorlog.

Hoewel er geen bevestiging komt van Kaya's bezoek, gaan eenheden van de landelijke politie wel naar haar op zoekBeeld anp

Vrijdag 3 maart
Als bekend wordt dat de Turkse minister Mevlüt Çavusoglu van Buitenlandse Zaken naar een partycentrum in Rotterdam-Hoogvliet wil komen ("Ze hebben vijfhonderd stoelen besteld") gaan bij Buitenlandse Zaken alle alarmbellen af: in Duitsland zijn net twee van zulke bijeenkomsten verboden, wat moet Nederland doen?

Een verbod kan leiden tot een rel - maar als Nederland het voorbeeld van Duitsland níet volgt, zal de rechtse oppositie in de Tweede Kamer daar gretig gebruik van maken. En dat anderhalve week voor de verkiezingen. Minister Koenders besluit naar buiten te brengen dat het bezoek van Çavusoglu 'ongewenst' is.

Daarna volgen dagen vol koortsachtig diplomatiek overleg. Koenders belt veelvuldig met Çavusoglu. De twee ministers kennen elkaar zo goed dat ze elkaar ook de waarheid kunnen zeggen, vertelt een ingewijde. "Wij gaan waarheen wij willen, en praten met onze staatsburgers," zegt de Turkse minister. Koenders: "Het zijn niet uw staatsburgers, het zijn onze mensen."

Woensdag 8 maart
Burgemeester Ahmed Aboutaleb besluit de bijeenkomst het partycentrum te blokkeren, uit angst voor ongeregeldheden. Maar het Nederlands-Turkse campagneteam krijgt al snel bericht uit Turkije: de minister komt hoe dan ook, dus regel maar een plek. Campagneleider Mustafa Aslan benadert tientallen locaties in de Randstad, maar nergens zijn ze welkom. Ze wijken uit naar plan B: de woning van de Turkse consul in Rotterdam.

Vrijdag 10 maart
Als Aboutaleb van het plan hoort, schrikt hij. Zijn vertrouwen in de Turkse consul - met wie hij eerder forse aanvaringen had - is klein. Bovendien ligt de ambtswoning aan een drukke weg. In de Turkse gemeenschap is al zo veel boosheid dat er vrees is voor de komst van duizenden demonstranten.

Diplomaten proberen 's avonds een compromis te sluiten met Turkse collega's. Het voorstel: de Turkse minister mag wel komen, maar alleen spreken voor een select gezelschap genodigden. "Maar het ging heel moeilijk," zegt een betrokkene. "Er vielen gewoon geen goede afspraken te maken."

Zaterdag 11 maart, 9 uur
Dat blijkt zaterdagochtend: vanuit de Turkse organisatie wordt per Whatsapp een uitnodiging gestuurd naar een grote groep Turkse Nederlanders om 's avonds naar de ambtswoning te komen. Het zet weer kwaad bloed bij de Nederlandse onderhandelaars. Toch is er nog hoop: het kabinet ziet geen bezwaar tegen een kleinschalige, besloten bijeenkomst op het Turkse consulaat. Het kabinet kan ermee leven, en aan Turkse kant wordt er ook positief op gereageerd. Op de derde verdieping van het consulaat worden al stoelen klaargezet.

Er wordt nog druk overlegd over het compromis als minister Çavusoglu een interview geeft aan de Turkse CNN. Hij is boos over iets waar Nederlandse diplomaten die ochtend in onderhandelingen op hebben gezinspeeld: het intrekken van de landingsrechten van Çavutoglu's vliegtuig. "Als Nederland toestemming om te landen annuleert, zullen we economische en politieke sancties tegen Nederland afkondigen," roept de minister.

Zaterdag, 11 uur
Daarmee is voor het kabinet de maat vol. Premier Rutte overlegt met minister Koenders en vicepremier Lodewijk Asscher en neemt een ongekend besluit: hij laat de landingsrechten intrekken voor het toestel van Çavusoglu. Rutte belt met de Turkse premier Binali Yildirim om zijn besluit toe te lichten. De Turken reageren geschokt. Aboutaleb hoort ervan als hij onderweg is naar het crisiscentrum. Met de korpschef en de hoofdofficier wijst hij een aantal plekken aan waar Turken mogen demonstreren.

Zaterdag, 15 uur
Ineens steekt een nieuw gerucht de kop op: de Turkse minister Fatma Kaya, die toevallig in Duitsland zit, komt naar Rotterdam. Aboutaleb gaat terug naar het crisiscentrum en laat zijn topambtenaren bellen met de consul. Maar die bezweert dat er geen sprake van is. "Hij heeft ons keihard voorgelogen," zegt een betrokkene.

Aboutaleb belt ook voortdurend met Rutte. De premier heeft ook contact met de Turkse premier Yildirim - in totaal zal hij hem zaterdag acht keer spreken, steeds proberend het conflict te masseren.

Zaterdag, 19 uur
Hoewel er geen bevestiging komt van Kaya's bezoek, gaan eenheden van de landelijke politie wel naar haar op zoek. Aan het begin van de avond krijgen ze het Turkse konvooi met Duitse kentekens in beeld. Politieauto's volgen, en zetten het konvooi om zeven uur stil bij een tankstation vlak bij De Kuip. Maar de vrouw met hoofddoek die ze aanzien voor de minister, blijkt slechts een medewerker. De politie heeft het verkeerde voertuig gestopt. "We weten niet of dat een bewuste misleiding was, maar dat gevoel kregen we wel," zegt een betrokkene.

Zaterdag, 20 uur
Het konvooi waar minister Kaya wél in zit, arriveert bij het consulaat. Daar staan duizenden Turken te wachten. Maar Kaya komt haar auto niet uit: ze is bang gearresteerd te worden, doet de autodeuren op slot en blijft urenlang zitten. Terwijl Aboutaleb vanuit het crisiscentrum de politie aanstuurt, belt Koenders met EU-buitenlandchef Federica Mogherini, en Rutte met Yildirim. Hoe moet dit worden opgelost? "We zeiden tegen elkaar: dit lijkt wel een film," zegt een betrokkene. "Hier is geen draaiboek voor."

Zaterdag, middernacht
Uiteindelijk wordt besloten de Turkse minister in een politieauto te laten overstappen, en haar het land uit te leiden. Om Kaya uit haar auto te krijgen, laat Aboutaleb een takelwagen komen om haar auto weg te slepen. Pas als Kaya dat ontdekt, geeft ze zich gewonnen. Ze stapt in een politiewagen. Het is even na middernacht.

Voor het consulaat staan nog een paar duizend Turkse Nederlanders. Tot één uur blijft het relatief rustig, dan slaat de vlam in de pan. De demonstratie eindigt in zware confrontaties tussen de ME en demonstranten.

Zeventien betogers zijn gearresteerd, zeven mensen zijn gewond, onder wie een agent. Alle arrestanten zijn zondag vrijgelaten.

Volg de recente ontwikkeling van de rel in ons Turkije-blog.

TurkijerelBeeld Jorris Verboon
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden