Plus

De dicterende, ongekozen macht over Schiphol van Hans Alders

Den Haag wil 'minder polderen' over de groei van Schiphol. Polderen? Hans Alders' Omgevingsraad is juist  verworden van ondoorzichtige macht tot een slangenkuil.

Hans Alders afgelopen september bij een hoorzitting in de Tweede Kamer over Schiphol Beeld ANP

Tien jaar lijnrecht tegenover elkaar: luchtvaart en omwonenden. Maar toch waren ze keer op keer weer unaniem als het om de groei van Schiphol ging. Met dank, zeggen sommigen, aan overlegmagiër Hans Alders.

Sinds het door hem ontworpen 'Aldersakkoord' uit 2009, een monsterverbond tussen groei van vliegverkeer en inperking van milieuoverlast, hebben zijn Alderstafel en Omgevingsraad Schiphol (ORS) als een ongekozen macht de luchtvaartontwikkelingen in Nederland gedicteerd. Formeel gaven ze niet meer dan adviezen, maar geen politicus die vraagtekens durft te zetten bij wat wordt gepresenteerd als overeenstemming tussen natuurlijke vijanden.

Maar er zijn barstjes ontstaan in Alders' luchtkasteel, barstjes die zijn opengescheurd tot onoverbrugbare kloven: het Schipholoverleg staat op springen. Afgelopen maandag maakte luchtvaartminister Cora van Nieuwenhuizen (VVD) kennis met de Omgevingsraad Schiphol. Haar boodschap: Alders moet anders.

"Dat we weer een Alderstafel krijgen, ligt niet voor de hand," aldus de minister. "Er liggen nog twee adviesaanvragen bij de heer Alders, daarna houdt het op." En: "Ik ben er nog niet van overtuigd dat het polderen op deze manier moet doorgaan."

Maar van polderen is in de Omgevingsraad geen sprake meer. Het overleg wordt verscheurd door tegenstellingen tussen de drie bloedgroepen - overheid, luchtvaart, omwonenden - en rivaliteit binnen die kampen.

Felle ruzie
Achter de schermen woedt een felle ruzie tussen de vertegenwoordigers van gemeenten en provincies aan de ene kant en een deel van de bewonersgroepen, luchtvaartpartijen én voorzitter Hans Alders aan de andere. Splijtzwam is woningbouw onder vliegroutes.

De provincie Noord-Holland wil in gebieden met vlieghinder de bouw van 28.000 woningen mogelijk maken, onder meer tussen Amsterdam Arena en Duivendrecht, waar woonwijk 'De Nieuwe Kern' is gepland. "Toen dat niet lukte in de ORS hebben ambtenaren van de provincie geprobeerd buiten de Omgevingsraad om een deal te sluiten met Schiphol," zegt een deelnemer. Schiphol kreeg echter koudwatervrees. Toen het opzetje uitkwam, klapte het overleg alsnog.

De impasse, die voor kerst opgelost had moeten zijn, duurt nog altijd voort. "Er worden in vergaderingen grove ruzies uitgevochten, voor en achter de schermen. Er spelen allerlei persoonlijke zaken tussen Alders en hoge provincie-ambtenaren. Die ruiken bloed en willen hem zo snel mogelijk wegwerken."

Ook tussen de tien 'bewonersvertegenwoordigers' in de Omgevingsraad botert het niet. Een deel is fel tegen woningbouw rondom Schiphol, de rest wijst op de gevolgen: kaalslag en verpaupering in woonwijken, onder meer in Aalsmeer.

Geheim
Formeel zijn alle bewonersvertegenwoordigers gelijk. Maar drie van hen zijn nog iets gelijker, want deel van het 'college van advies', het orgaan dat de ORS-adviezen aan de minister van Luchtvaart uitbrengt. Dat geeft hen volgens een bewonersvertegenwoordiger 'een air van onaantastbaarheid'.

"Het is in feite de oude Alderstafel die alles bepaalt. De groep met Hans Alders als voorzitter en Kees van Ojik, die namens de bewoners het oorspronkelijk Aldersakkoord heeft gesloten."

De buitenwereld kan daar niet doorheen prikken. Vergaderingen en verslagen zijn niet openbaar, klaagde vorig jaar ook de Tweede Kamer. En toen de onafhankelijke Onderzoeksraad voor Veiligheid ORS-rapportages opeiste voor zijn onderzoek naar de veiligheid op Schiphol, werden die pas na veel oponthoud overhandigd nadat alle leden hadden ingestemd.

"Er is een overlegstructuur waarbij veel geheim blijft," zegt een voormalig deelnemer aan de raad, "ook voor vertegenwoordigers onderling. Partijen die hun standpunt verdedigen, worden achter de schermen net zo lang door de voorzitter en diens vertrouwelingen bewerkt, tot ze met diens visie instemmen."

Zwijgen opgelegd
Groei van Schiphol en de toekomst van de luchtvaart werd zo gedicteerd door een kleine groep in een oncontroleerbare instantie, waarbinnen elk tegengeluid het zwijgen wordt opgelegd. Deelnemers aan het ORS moeten een loyaliteitsverklaring tekenen waarin ze beloven het Aldersakkoord te onderschrijven, kritiek binnenskamers te houden en alle adviezen te verdedigen, op straffe van uitsluiting.

Wie niet buigt, staat buitenspel. In 2008 weigerden achttien bewonersgroepen het Alders­akkoord te tekenen omdat ze niets zagen in de handjeklapcombinatie van groei en verdeling van de geluidshinder. Die groepen stonden vervolgens zes jaar aan de kant. Toen ze weer welkom waren, moesten ze voor deelname het Aldersakkoord alsnog onderschrijven.

"Hoe kunnen partijen vrijuit voor hun belangen opkomen als ze eerst moeten beloven het Aldersakkoord te respecteren?" zegt voorzitter Gerrit Jan van de Lagemaat van bewonersgroep Behoud Woongenot Aalsmeerbaan. Hij kan vrijuit praten, want hij weigerde destijds te tekenen. "Mijn insteek was juist dat Aalsmeer er in dat akkoord bekaaid af was gekomen. Door te tekenen had ik me daar bij neergelegd."

De vertegenwoordiger namens Aalsmeer die het wel werd, haakte na een jaar gedesillusioneerd af. Niet alleen omdat hij niets voor de zwaar getroffen gemeente voor elkaar kreeg, maar ook omdat hij de kliek andere bewonersgroepen tegenover zich kreeg, die bang was dat zijn pleidooi voor minder overlast voor Aalsmeer meer hinder in hun hoekje van de regio zou opleveren.

Wie zijn die bewoners die meebeslissen?

Een voorbeeld voor de rest van de wereld, dat was de wijze waarop in Nederland onverenigbare partijen als luchtvaart en omwonenden bijeen zijn gebracht. Maar wie zijn die omwonenden die namens ons allemaal meepraten en meebeslissen over vliegroutes, hinder en groei?

Iedereen - de politiek voorop - veronderstelt dat de 'bewonersvertegenwoordigers' in de Omgevingsraad Schiphol álle omwonenden van Schip­hol vertegenwoordigen. Maar niets is minder waar.

De tien zijn bewust geselecteerd uit een Schipholfobe achterban van een kleine honderd actiegroepen die hoogstens tienduizend mensen vertegenwoordigen. De Schipholregio telt 2,8 miljoen inwoners.

Secretaris Johan Weggeman van de Omgevingsraad noemt de manier waarop bewoners zijn opgenomen ingenieus. "Je komt deze groepen hoe dan ook tegen als je iets rondom Schiphol doet. Als het niet in het adviestraject is, dan wel daarna, in de inspraak of bij acties. Dan is het beter ze er zo vroeg mogelijk bij te betrekken. Rond Lelystad zie je wat er anders kan gebeuren."

Dat alle deelnemers aan de raad een loyaliteitsverklaring moeten tekenen, betekent volgens de secretaris niet dat ze daarmee monddood zijn gemaakt. "Bij mijn weten is nog nooit iemand aangesproken op die verklaring."

Weggeman erkent namens voorzitter Alders dat er momenteel grote tegenstellingen over woningbouw rond Schiphol spelen. "Ik zal niet ontkennen dat er verschillende posities zijn onder leden van de Omgevingsraad. Maar bij dit soort adviezen is dat niet uniek."

Dat die onderhandelingen over 'de relatie tussen lucht en grond' nu stilliggen, komt volgens hem ook doordat nog niet alle feiten en cijfers op tafel liggen.

Over de toekomst van de ORS, waarvan het bestaan in de Luchtvaartwet is vastgelegd, laat hij zich niet uit. "Dat is nu aan de minister."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.