Plus

De Dam: van modderig veldje tot nationaal plein

In het rijk geïllustreerde De Dam laat Fred Feddes de historie van het plein zien: branden, onthoofdingen, hippies, Dodenherdenking en de koninklijke zoen.

Hippies bij het monument op de Dam, juni 1971Beeld De Dam

Kan een plein jaloers zijn? In juni 1988 werd het Nederlands voetbalelftal, dat net Europees kampioen was geworden, gehuldigd op het Museumplein. Terwijl er eigenlijk maar één plek was waar dat had moeten gebeuren.

De Dam. Want, zo lezen we in het monumentale boek De Dam van Fred Feddes, 'De Dam is het nationale plein van Nederland. Hier staan het Koninklijk Paleis, het Nationaal Monument en de Nieuwe Kerk. Sinds mensenheugenis is dit plein de uitverkoren locatie voor officiële gelegenheden, feesten, protesten en herdenkingen.'

Plantsoen
Niet dus in 1988. Te klein, dat plein, en al het verkeer zou genadeloos vastlopen. Het is ook een beetje een raar plein, dat door het Damrak/Rokin in tweeën wordt gespleten.

In zijn prachtig geïllustreerde boek neemt Feddes de lezer zeven eeuwen mee vanaf het moment, kort voor 1275, toen de Dam werd 'geboren' met 'een dam in de rivier en een modderig veldje ernaast', tot het plein van nu, dat zo'n honderd jaar geleden zijn tegenwoordige vorm kreeg.

We lezen over panden die werden afgebroken, gebouwen die moesten wijken voor het paleis (de rode kiosk op de schilderijen van Breitner!), we zien afbeeldingen van het plantsoen, daar waar nu het Nationaal Monument staat (en waar vroeger de Vijgendam was), de grote brand die het oude stadhuis in 1652 in de as legde.

We zien natuurlijk 'de zoen' van Máxima en Willem-Alexander, lezen uitgebreid over de schietpartij op De Dam op 7 mei 1945, en de aan de drank geraakte ontwerper van de Bijenkorf.

Moordenaar
En sensatiebelust slaan we het korte hoofdstuk Executieplaats op, dat begint met de fraaie zin 'Zaterdag was de vaste dag voor executies.' Op zaterdag 4 april 1778 'bood het programma drie schlemielen die zweepslagen kregen, en een moordenaar als hoofdact'.

Die moordenaar was Johannes Bartholomeus Ferdinandus van Gogh, die zijn verloofde Anna Smitshuizen had vermoord: een crime passionnel van het zuiverste water. Hij werd, voor een groot en uitzinnig publiek, onthoofd.

Er rollen al lang geen koppen meer over de Dam, wel wordt er nog geregeld geprotesteerd, en elk jaar,op 4 mei, is het echt een nationaal plein.

Fred Feddes: De Dam. Bas Lubberhuizen, 256 blz, €49,99.

Het stadhuis (nu het paleis) in aanbouw in 1656, geschilderd door Johan LingelbachBeeld Johan Lingelbach
Kortsluitingsbrandje in een taxi in 1931Beeld Stadsarchief Amsterdam
De executie van Johannes van Gogh in 1778Beeld De Dam
De braakliggende oostzijde van de Dam in 1913-1915Beeld De Dam
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden