Plus

De Daltons van Nieuw-West uit elkaar gespeeld

Opa in de misdaad, zijn tien kinderen op het criminele pad en de kleinkinderen dreigden dezelfde weg te gaan. Totdat justitie, politie en hulpverlening de handen ineensloegen om het patroon van de familie A. te doorbreken.

Beeld Jip van den Toorn

Waren ze geïnspireerd door het Paard van Troje?

Leden van de beruchte familie A. uit Amsterdam-Nieuw-West liepen doodleuk bouwmarkten in, laadden een grote doos met een toiletpot op hun kar, loosden de inhoud vervolgens ergens uit het zicht, stopten de grote doos vol dure spullen, trokken een taperoller uit een rek en maakten de doos netjes dicht.

Bij de kassa rekenden ze de toiletpot af, maar stalen een veel grotere buit. Het trucje herhaalden ze in bouwmarkten elders in Nederland.

Celstraffen
De familie beperkte zich niet tot geweldloze diefstallen bij grote winkelketens.

Drie leden werden in 2013 veroordeeld tot forse celstraffen vanwege een grimmige mishandelingszaak, waarin een aantal jonge mannen in een huis was vastgehouden en toegetakeld.

Eén werd verminkt met hete kolen, terwijl een ander een mix van scheerschuim en shampoo moest drinken. Intussen werden de mannen geschopt en geslagen en werd deodorant in hun wonden gespoten. Waarschijnlijk ging aan de marteling een ruzie over drugs vooraf.

Talloze hits
Het zijn twee voorbeelden hoe de 46 leden tellende familie uit Amsterdam-Nieuw-West de afgelopen jaren in het vizier kwam van politie en justitie.

De achternaam leidde al zo lang tot talloze hits in de politiesystemen, dat de toenmalige districtschef van de politie in West samen met een recherchekundige en een officier van justitie in 2015 voorstelde een intensieve aanpak op de familie los te laten.

Was het mogelijk het doorgeven van crimineel gedrag binnen de familie een halt toe te roepen met een speciale aanpak?

Kon de structuur worden doorbroken waarbinnen het criminele pad de meest voor de hand liggende loopbaan was?

Dus plofte in februari vorig jaar bij alle gezinnen uit de familie een brief op de mat: experts van verschillende overheidsdiensten, zoals politie, justitie, gemeente, Dienst Werk en Inkomen, Jeugdzorg en de Raad voor de Kinderbescherming gingen zich intensief met de familie bezighouden, zo werd aangekondigd.

Strafrecht als breekijzer
De methode is gekopieerd uit de bekende Top 600-aanpak voor criminele jongeren, waarbij controle, straf en hulp samengaan.

Het Actiecentrum Veiligheid en Zorg greep strafrechtelijke verdenkingen aan om met de familie in contact te komen, vertelt de projectleider. "We gebruikten het strafrecht als breekijzer om binnen te komen. Daarna konden we zorg bieden en met de vrouwen en kinderen praten. Stukje bij beetje kregen we zicht op de familie en de problemen die zij veroorzaakten, maar ook op wat daaraan ten grondslag lag."

Criminoloog Henk Ferwerda volgt het project als wetenschapper vanaf het begin van dichtbij. "Het gaat om een familie waarin het zogenoemde Daltoneffect heel sterk is te zien: crimineel gedrag wordt tussen generaties en familieleden doorgegeven. Dat soort familiesystemen is heel moeilijk te doorbreken, zeker op de klassieke manier."

De 46 leden van de familie A. zijn verdeeld over drie generaties, met een grootvader bovenaan de stamboom.

Het merendeel van zijn tien kinderen was crimineel actief, al vanaf heel jonge leeftijd. In de politiesystemen stonden familieleden geregistreerd bij diefstallen en huiselijk geweld.

Er waren aanwijzingen voor overvallen en ripdeals (soms gewelddadige drugsdiefstallen). Een gezin had een hennepplantage.

Geregeld gingen de familieleden bij de misdrijven samen te werk. Legaal inkomen was er nauwelijks, met uitzondering van enkele uitkeringen.

Met oom op het boevenpad
Binnen de huwelijken kwam huiselijk geweld voor en ook familieleden gingen geregeld met elkaar op de vuist. Crimineel gedrag werd niet alleen van vader op zoon overgegeven, maar ook van ooms op neven.

Mede daardoor liep ook de jongste generatie, met nu nog 23 minderjarigen, het gevaar het pad van de oudere familieleden te volgen. De projectleider: "Net toen een jonge zoon uit de derde generatie het goed leek te doen, nam een oom hem mee op boevenpad, waarna hij werd aangehouden voor een ernstig misdrijf."

De zussen bleken een belangrijke rol te hebben, vertelt criminoloog Ferwerda. "Zij vergoelijkten wat er gebeurde. Ze hielden de boel bij elkaar, maar de vraag is of je dat wilt bij een criminele familie."

De instanties achter de intensieve aanpak traden gelijktijdig op. De recherche, onder leiding van een vrijgemaakte officier van justitie, deed onderzoek naar betrokkenheid bij misdrijven die anders geen prioriteit zouden krijgen, zoals de diefstallen bij de bouwmarkt.

Beter doordringen
Tegelijkertijd hield de sociale dienst Werk, Participatie en Inkomen (WPI) de uitkeringen tegen het licht. Hulpverleners voerden gesprekken met vrouwen die leden onder huiselijk geweld en hielpen ze zich los te breken.

Om te kunnen voorspellen welke gevolgen ingrepen door de verschillende partijen konden hebben, deed het team aan 'scenariodenken'.

De projectleider: "Voordat we ingrepen, kwamen we bij elkaar om mogelijke gevolgen te bedenken. Als we de ene broer in de cel zetten, moesten we zorgen dat ook de andere broer van de straat was, omdat die zich anders met het gezin van zijn broer zou gaan bemoeien."

Zonder de broers konden hulpverleners beter doordringen bij de andere gezinsleden.

Elk gezin kreeg een regisseur en elke twee weken bespraken de experts met elkaar de vorderingen. In die overleggen bleek dat de familie bedreven is in het bespelen van de overheid.

De A.'s weten wat wel en niet gezegd kan worden tegen welke instantie - en zeiden aan het ene loket dus wat anders dan aan het andere.

Ferwerda: "Door het delen van informatie kwamen de instanties veel meer te weten dan voorheen. Vroeger zijn beslissingen genomen die achteraf onbegrijpelijk waren, maar dat kwam doordat die verschillende instanties destijds niet alle informatie hadden."

Uitkeringen terugvorderen
De projectleider: "Alle partijen kenden wel leden van de familie, heel goed soms, maar doordat niemand de informatie registreert op familie, was de samenhang nooit bekeken."

Nu kon de sociale dienst bijvoorbeeld eenvoudig uitkeringen terugvorderen, omdat in het teamoverleg bleek dat familieleden hadden gelogen over hun recente politiecontacten. Drie uitkeringsaanvragen zijn geweigerd.

Intussen werd geregeld dat een van de vrouwen met haar kind in een blijf-van-mijn-lijfhuis terecht kon, terwijl een ander echtpaar door hulpverleners wordt begeleid bij het oplossen van hun huwelijksproblemen.

Vijf broers van de tweede generatie hebben een celstraf uitgezeten of zijn nog in afwachting van hun strafproces, onder andere over de bouwmarktdiefstallen. Een andere broer is opgenomen in een ontwenningskliniek. De Kinderbescherming volgt de dossiers van een aantal minderjarige kinderen.

Arbeidsintensief
De familieaanpak zal in de toekomst vaker worden ingezet. In eerste instantie komen vijf grote criminele families in aanmerking waarvan al een of meer zonen in de Top 600 staan.

Ferwerda: "Een dergelijke, allesomvattende aanpak is ongelofelijk arbeidsintensief. Er zijn heel ervaren mensen voor nodig die precies weten wat nodig is."

De proef rond de familie A. was een succes, stelt het projectteam, al wordt de familie nog altijd gemonitord.

In de officiële rapportage over de aanpak gloort enige trots: "De schijnbare onaantastbaarheid van de familie, waarvan aan het begin van de proef sprake was, is doorbroken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden