Plus

De coronacrisis: een test voor de toekomst van de EU

Premier Mark Rutte heeft een onderonsje met de Duitse bondskanselier Angela Merkel tijdens de Europese top in februari van dit jaar.Beeld EPA

De coronacrisis zet de Europese Unie onder hoogspanning: het zwaar getroffen zuiden is woest dat het zuinige noorden niet meteen financieel wil bijspringen.

In het zuiden van Europa dreigt minister van Financiën Wopke Hoekstra zich in rap tempo nóg ongeliefder te maken dan zijn voorganger Jeroen Dijsselbloem. En dat mag best een prestatie heten. 

Dijsselbloem 
kreeg de toorn van Italië, Spanje en Portugal over zich heen toen hij in een interview had gezegd dat hij niet al zijn geld aan ‘drank en vrouwen’ kan uitgeven om vervolgens om bijstand te vragen. Hoekstra is de gebeten hond door zijn oproep aan de Europese Commissie om iets te onderzoeken waarop hij allang het antwoord weet: waarom sommige Europese landen – anders dan Nederland – de afgelopen jaren geen buffers hebben opgebouwd terwijl in economische zin de zon scheen. (Hint: bij ons werd de staatsschuld wél afgebouwd).

Dat Nederland middenin de bestrijding van een pandemie toch eerst wéér met een opgeheven vinger komt, zet kwaad bloed in Zuid-Europa. ‘Weerzinwekkend’, noemde Hoekstra’s Portugese evenknie diens suggestie. Wat niet helpt, is dat Nederland aan de andere kant wél Europese solidariteit verwacht door in Brussel aan te kloppen voor steun aan de siertelers die hun bloemen kunnen weggooien.

Kwaad bloed

Op hun beurt zetten negen zuidelijke lidstaten kwaad bloed bij het noorden door uitgerekend in de coronacrisis een omstreden plan af te stoffen: Europese schuldfinanciering. Via de uitgifte van gezamenlijk schuldpapier (eurobonds of ‘coronabonds’) komt een einde aan de verschillende rentepercentages die landen over hun schuld moeten betalen.

In de praktijk komt het erop neer dat landen met relatief lage schuld (zoals Nederland) meer aan rente kwijt zullen zijn en landen met een hoge schuld (zoals Italië) juist minder. “Het is heel duidelijk dat Nederland en een groot aantal andere landen daar geen voorstander van zijn,” zei Hoekstra zaterdag nog.

Fel

De emoties lopen intussen steeds hoger op. In de Europese Raad waarschuwden de Italiaanse en Spaanse premiers dat als Europa niet snel eendrachtig met een economisch antwoord komt, de gehele Europese Unie in gevaar komt. Sussende woorden van minister-president Mark Rutte, dat er helemaal geen harde verwijten zijn geuit, werden vorige week ontkracht door verschillende Europese media. 

De Italiaanse president Sergio Mattarella haalde in een toespraak tot de natie vrijdag ongemeen fel uit: “Ik hoop dat iedereen volledig, voordat het te laat is, de ernst van de bedreiging voor Europa begrijpt.”

Terwijl lidstaten in oude reflexen vervallen die we nog kennen uit de aanpak van de vorige crisis, zijn er ook signalen die erop wijzen dat er wordt gewerkt aan een oplossing. Zoals wel vaker zijn het de Duitsers die de toon zetten. Bondskanselier Angela Merkel maakte al duidelijk geen voorstander te zijn van ‘coronabonds’, maar zij is wel bereid om het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) in te zetten.

Het ESM is een Europees noodfonds van ruim 400 miljard euro, dat landen bijstaat als zij op de kapitaalmarkt niet of nauwelijks nog geld kunnen lenen. Deze pot met geld staat al klaar om snel aangesproken te worden. Een land dat een beroep doet op het noodfonds moet doorgaans aan strenge voorwaarden voldoen om thuis orde op zaken te stellen, maar omdat lidstaten geen schuld hebben aan de coronacrisis zou in dit geval meer soepelheid kunnen worden betracht.

Lijken

Nederland vindt het nog te vroeg om het ESM in stelling te brengen. Volgens Hoekstra moeten eerst andere opties worden verkend voordat het zwaarste instrument ‘uit de tas’ wordt gehaald. Maar daarmee lijkt de minister een achterhoedegevecht te voeren, getuige ook de uitspraken van president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank. Die stelde in NRC dat er grenzen zijn aan het beleid van de Europese Centrale Bank, dat al een reddingsboei heeft toegeworpen door dit jaar 750 miljard euro extra aan staats- en bedrijfsobligaties op te kopen. Ook overheden zullen hun steentje moeten bijdragen, aldus Knot. “In deze fase, waar je vrachtwagens met lijken ziet rondrijden op zoek naar crematoria, moet de nadruk liggen op solidariteit.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden