Plus

De complexe puzzel van Mark Rutte

Het is een ware uitdaging, de verdeling van de ministersposten voor Rutte III. Want met een goed ministerie kun je scoren, zo weten VVD, CDA, D66 en ChristenUnie.

Zeker twee weken heeft Rutte wel nodig om zijn team officieel rond te krijgen Beeld anp

Tot premier Mark Rutte op zaterdag de eerste kandidaat-ministers ontvangt, kan de hele boel nog schuiven. Vraag maar aan Stef Blok. De nu bejubelde minister van Veiligheid - en voorheen die van Wonen - viel in 2012 nog bijna buiten de boot.

Toen Rutte zijn toenmalige ministersploeg met PvdA'er Diederik Samsom in elkaar knutselde, bleek er voor Blok ineens geen plek. En dat was de trouwe fractieleider nog wel zo beloofd. Uiteindelijk werd het opgelost door het creëren van een extra ministerspost, die voor Wonen en Rijksdienst. Zo is er tussen PvdA en VVD een eerlijkere verdeling ontstaan, qua zwaarte in portefeuilles. En en passant een baan voor Blok. Opgelost dus.

Legpuzzel voltooien
Want dat is het werk van formateur Rutte toch uiteindelijk: een legpuzzel voltooien waar iedereen zich in kan vinden. Met vier partijen aan tafel is dat geen sinecure.

Zeker twee weken heeft Rutte wel nodig om zijn team officieel rond te krijgen. Over de aantallen is al wel overeenstemming. Zes ministers voor VVD, vier voor CDA en D66, twee voor ChristenUnie. En de staatssecretarissen: 3-2-2-1. Genoeg plekken te vergeven, kortom.

En dan is het vooral zaak om je te profileren. Op sommige posten is aandacht immers verzekerd: neem die van minister van Financiën: die gaat over het geld en dus over álles. Maar onderwerp-ministeries kunnen ook prettig zijn: Onderwijs, Zorg, Justitie. Een minister kan zijn partij smoel geven als hij of zij straalt in z'n rol.

Zekerheidjes
Vraag is wel: wie dan? Er zijn inmiddels een aantal 'zekerheidjes': Halbe Zijlstra krijgt Buitenlandse Zaken en Eric Wiebes, nu nog staatssecretaris, schuift door naar Economische Zaken om daar het klimaatbeleid onder zijn hoede te nemen. Daarnaast is senator Wopke Hoekstra verzekerd van het ministerschap op Financiën, zijn CDA mocht immers als tweede grootste partij als eerste kiezen omdat Rutte - uiteraard - als premier het Torentje claimt.

Maar de rest van het plaatje laat zich minder makkelijk raden. Carola Schouten is de gedoodverfde ministerskandidaat (én vicepremier) namens de ChristenUnie, maar op welke post zij komt, is onduidelijk, nu haar partij naast het ministerie van Sociale Zaken lijkt te grijpen. Daar zou D66'er Wouter Koolmees - eveneens zeker van een kabinetspost - zich voor warmlopen.

Tegelijkertijd zou partijleider Alexander Pechtold de Amsterdamse wethouder en locoburgemeester Kajsa Ollongren in de aanbieding doen als vicepremier op het ministerie van Binnenlandse Zaken. Daarmee maakt hij goede sier, met een vrouw als zijn rechterhand in het kabinet.

Boegbeeld
D66 wil immers een boegbeeld in het kabinet hebben, nu Pechtold zelf in de Kamer blijft. Een minister van Klimaat was ook een middel geweest om te schitteren, maar die post gaat dus naar de VVD.

Wat overigens voor meer deining zorgt. Sommigen komen daardoor, net als Blok vijf jaar geleden, misschien wel in de knel. CDA-Europarlementariër Esther de Lange was in de race om landbouwminister te worden, maar inmiddels klinken er ook geluiden dat de ChristenUnie die post zou krijgen. Daardoor zou een ministerschap weleens helemaal aan haar neus voorbij kunnen gaan.

Zo is de klus nooit helemaal af, al zijn er na de verdeling van het ministerschap nog wel wat troostprijzen te vergeven door iemand staats­secretaris te maken.

AIVD-onderzoek
Hoe dan ook zal niemand de komende week van de telefoon wijken. Maar zelfs als het gedroomde belletje van de partijleider komt, dan nóg zijn ze niet verzekerd van hun nieuwe baan. Dat komt omdat er ook weleens een kandidaat bedankt voor de eer. De opstelling die zich aftekende, kan dan zomaar opnieuw moeten worden gemaakt.

En dan zijn er ook nog formaliteiten, voordat de ploeg op 26 oktober kan worden gepresenteerd. Geheime dienst AIVD duikt deze week de archieven in, om het verleden van kandidaten na te gaan. Toch vreest niemand dat die archiefonderzoekjes roet in het eten zullen gooien. Je moet namelijk 'de nationale veiligheid' hebben geschaad, of de 'democratische rechtsorde', wil er echte grond zijn voor uitsluiting.

Rutte zal in zijn gesprekjes met de kandidaten nog wel even vragen of ze momenteel zuiver op de graat zijn. Heeft iemand nog zakelijke belangen, bijvoorbeeld, die hij moet afstoten? Werkt je partner niet op het terrein waar je straks de scepter zwaait?

Risicootjes
Indertijd moest aankomend minister van Financiën Gerrit Zalm zijn werkster ontslag geven, omdat zij alleen maar zwart wilde werken. Dat leek premier Kok niet zo'n goed idee voor iemand die de baas zou worden over de fiscus.

Met al die schuivende panelen en risicootjes, zullen de komende dagen nog vaker namen vallen. Tot die tijd zwijgen de partijen echter liever. Je weet nooit of er nog iemand afvalt, en wie zich te vroeg bekendmaakt en alsnog over de rand valt, vraagt om een afgang.

Pas als de kandidaten zaterdag, maandag of dinsdag naar de werkkamer van Rutte opstomen, weten ze het zeker: de puzzel is af en ik sta met één been in het kabinet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden