Plus

De CityTree is aaibaar, maar schoon wordt de lucht er niet van

De CityTree, een mechanische boom, moet in de Valkenburgerstraat de lucht schoner maken. Milieuwetenschappers verwachten er niet veel van.

Het mospaneel annex zitbank langs de Valkenburgerstraat haalt net zoveel viezigheid uit ­de lucht als 275 bomen, aldus de bedenker Beeld Jean-Pierre Jans

Het is een getal dat meteen indruk maakt: de CityTree die vrijdag werd 'geplant' langs de Valkenburgerstraat haalt in zijn eentje net zoveel viezigheid uit de lucht als 275 bomen.

Niet gek voor een groen paneel met een oppervlakte van 16 vierkante meter dat meteen dient als zitbank. De 'boom' zit dan ook boordevol mossoorten die volgens de Duitse start-up Green City Solutions fijnstof, kooldioxide (CO2) en stikstofdioxide (NO2) uit de lucht halen.

Beter onderzoek nodig
En dan te bedenken dat in het voorjaar liefst acht CityTrees langs de Valkenburgerstraat komen. Ze zijn voor tien maanden gehuurd, een proef waar de gemeente wel twee ton voor over had.

Langs de drukke route naar de IJtunnel is de luchtkwaliteit al jaren problematisch. De Zuidelijke IJtunnelmond is een van de vier plekken in Amsterdam waar meer NO2 in de lucht zit dan mag volgens de EU-richtlijnen.

Maar heeft de proef ook kans van slagen? Hoogleraar luchtkwaliteit aan de Wageningen Universiteit Maarten Krol verwacht er niet veel van, zegt hij.

Hij heeft de specificaties van de CityTree zo eens bekeken en het wetenschappelijke bewijs noemt hij 'bijzonder mager'. "Ik begrijp dat mos door een groot bladoppervlak potentieel de lucht kan zuiveren, maar voor bewijs is toch echt beter onderzoek nodig."

"Het is een heel aaibaar project," zegt hij. "Het ziet er mooi uit." Maar als de mechanische bomen de lucht al zuiveren, is het effect heel plaatselijk.

"De werking is gelimiteerd omdat de lucht moet worden aangevoerd." Het lijkt hem daarom verstandiger om luchtverontreiniging te voorkomen bij de bron, door minder uitlaatgassen vooral.

Afleidings­manoeuvres
Een eerder onderzoek met een extra harige kamperfoeliesoort op de President Kennedylaan gaf ook al weinig reden tot optimisme. Die klimplantjes zijn eveneens in staat fijnstof aan zich te binden, maar het effect op de lucht in de straat was minimaal, vertelt onderzoeker Bert Heusinkveld van de Wageningen Universiteit.

Want dat is wat eerst maar eens bewezen moet worden, onderstreept hij. "Planten kunnen wel wat wegfilteren, er komt wat rommel op de bladeren, maar dat is niet het bewijs dat de lucht ook schoner wordt."

"We moeten heel erg oppassen dit als oplossing aan te bieden," waarschuwt hij. Net als voor de CityTree had de politiek meteen warme belangstelling voor zijn experiment met de klimplant. Aan de Wibautstraat wordt intussen onderzocht of vetplantjes op de daken de lucht schoner kunnen maken. Het zijn 'afleidings­manoeuvres', vindt Heusinkveld.

Politiek gevoelig
"Het is interessant, het is leuk, maar het leidt af van waar de echt oplossing ligt, bij de tailpipe. Maar ja, dan wordt het politiek gevoelig. Dan kom je aan de burger en zijn glimmende koetswerk."

Ook voor het Amsterdamse instituut voor stadsonderzoek AMS waren de ontnuchterende resultaten van de proef met de klimplant reden geen verder onderzoek te doen naar planten als luchtkwaliteitsverbeteraar.

"De grootste impact op de luchtkwaliteit is te behalen door het achterliggende probleem aan te pakken."

Wethouder Pieter Litjens (Verkeer) gaf vrijdag bij de feestelijke onthulling van de eerste CityTree meteen grif toe dat de echte verbetering van de luchtkwaliteit moet komen van schoner verkeer. Uit zichzelf wierp hij de vraag op of zuiverend groen het ei van Columbus is tegen luchtvervuiling in de stad. "Is dit symptoom­bestrijding? In zekere zin wel."

Litjens besloot toch vooral tot de proef omdat bewoners van de Valkenburgerstraat bij de gemeente aandrongen op meer daadkracht en maatregelen die snel kunnen worden doorgevoerd.

'Pak de auto's aan'
Maar bewoner en voorzitter van Wijkcentrum d'Oude Stadt Paul Busker is ook al sceptisch. Hij onderstreept nog maar eens dat de overheid tekort is geschoten. Al in 2015 moesten fijnstof en NO2 overal onder de Europese normen blijven. "Als het hem echt om gezondheidsredenen zou gaan, hadden ze voor 2015 wel iets gedaan."

Hij vindt: "Het echte probleem zijn de auto's. Die moeten worden aangepakt."

De lucht schoner maken valt nog niet mee, zei Litjens voordat hij vrijdag een groot lint wegtrok van het groene paneel. "We hebben onze wegen ook nodig om winkels te bevoorraden."

Het experiment met de CityTree is daarom maar een begin. "Dit experiment moet en zal een vervolg krijgen door maatregelen om de uitstoot naar beneden te krijgen. We weten dat het niet dé oplossing is voor het probleem."

De 'boom' zit boordevol mossoorten Beeld Laura van der Bijl

'Alleen nog maar twee keer per jaar bijknippen'

In Parijs en Berlijn staat al een CityTree, maar ook verschillende Nederlandse gemeenten hebben de 'boom' met een startprijs van 25.000 euro al afgenomen. De eerste resultaten zijn veelbelovend, volgens het bedrijf dat het project bedacht.

Volgens Green City Solutions, de Duitse start-up achter de CityTree, halen de 1682 planten die in de 'boom' zijn verwerkt gemiddeld 25 procent van de fijnstof en 15 procent van de stikstofdioxide (NO2) uit de lucht. Op piekmomenten zijn de percentages nog het hoogst, belooft directeur Peter Sänger. Dat komt goed uit: "In de spits zijn ook de meeste mensen op straat."

De eerste Amsterdamse CityTree, die vrijdag werd geplaatst, moet het nog hebben van de vuiligheid die door de wind wordt meegevoerd. De volgende zeven CityTrees, die vanaf het voorjaar tien maanden worden uitgeprobeerd langs de Valkenburgerstraat, krijgen een soort ventilatiesysteem dat lucht naar binnen zuigt. Dan kunnen ze harder draaien tijdens de spits, om gas terug te nemen en stroom te sparen als het rustiger is op straat, legt Sänger uit.

De energie wordt ter plekke opgewekt door de zonnepanelen boven op de CityTree. Bij het eerste exemplaar is de energie nog alleen voor de bevloeiing van de mosplanten en de sensoren die registeren hoeveel lucht de 'boom' al heeft gefilterd. Via een app op hun smartphone kunnen voorbijgangers die resultaten ook aflezen. Dat moet zorgen voor bewustwording over de gevaren van luchtvervuiling.

Tot dusver ging de aandacht van Green City Solutions vooral uit naar fijnstof. "We zijn zeer optimistisch dat het biofilter ook iets kan betekenen tegen NO2, maar dat is nog niet 100 procent bewezen. Ik zit volgende week weer in het lab," zegt Sänger.

Als het gaat om fijnstof is het effect volgens hem al wel bewezen in laboratoriumproeven en gecontroleerde omstandigheden. De resultaten van een door de EU bekostigde proef die momenteel plaatsvindt op straat in Italië moeten nog geëvalueerd worden, maar volgens Sänger zijn ze veelbelovend.

"De mossen scheiden de luchtdeeltjes en eten ze op. Zo'n 70 tot 80 procent gaat direct op aan de groei van de plantjes. Het groeit, dus je ziet dat het werkt. Het hoeft alleen maar één of twee keer per jaar te worden bij­geknipt."

Ook volgens Sänger mag de CityTree nooit de enige oplossing zijn tegen fijnstof en NO2. Uiteindelijk moet het verkeer schoner worden. Maar ook elektrische auto's zorgen voor luchtvervuiling, benadrukt hij. "Omdat ze zwaarder zijn komt des te meer fijnstof van de banden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.