Plus PS

De CareClowns bewijzen: je bent nooit te oud om te lachen

CareClowns leggen contact met dementerende ouderen en bezorgen ze een vrolijke middag. In verpleeghuis Het Zonnehuis is (bijna) iedereen enthousiast. 'Remi bloeit helemaal op.'

CareClowns Bidoe (midden) en Pula in verpleeghuis Het Zonnehuis in Amstelveen. Beeld Dingena Mol

Een van de gemeenschappelijke woonkamers van verpleeghuis Het Zonnehuis in Amstelveen biedt via glazen ruiten zicht op de gang. Zo nu en dan stiefelt daar een ­bewoner achter een rollator voorbij. De verwarming tikt, de ventilatie zoemt, een koelkast slaat aan. Het zijn van die geluiden die pas opvallen als de uren zich in ledigheid voortslepen.

Totdat zich op de gang iets ­ongewoons voltrekt. Twee clowns met knalrode fopneuzen - de een in geruite hoogwaterbroek met bretels, de ander met ruisende rokken en een zwiepend staartje op het hoofd - marcheren over het linoleum. Soms onderbreken ze hun mars met een olijke sprong of parmantige huppel en steken ze met een grijns twee opgekrulde duimen op.

Mimiek
Onderweg treffen ze een oudere heer in een rolstoel. Het clownsduo gebaart theatraal naar hem. Het glas laat geen geluid door, vanuit de huiskamer is alleen hun mimiek waarneembaar. Bewoner Remi heeft ze al in de ­gaten. "Hé, de clowns zijn terug! Ik zie ze lopen," roept hij opgewonden.

Zijn reactie is bijzonder, vinden Margreth Chel, hoofd zorg van Het Zonnehuis, en Shosha Melkman, die er eens in de twee weken als vrijwilliger werkt. Het is bijna drie maanden ­geleden dat de CareClowns op bezoek waren en Remi, met zijn haperende geheugen, weet dat nog. Dat zegt wel iets, vinden Chel en Melkman.

De CareClowns zijn een initiatief van de Stichting CliniClowns; ze gaan op bezoek bij mensen met dementie in zorginstellingen. "We proberen contact te maken en iets te doorbreken, waardoor er even ruimte is voor een lach, een moment van geluk," zegt Hanneke Heessels, artistiek leider van Stichting CareClowns en zelf actief als CareClown Hansje.

Diep ontroerd
Chel had aanvankelijk haar bedenkingen. Doodeng vond ze clowns. "Het leek mij ook veel te kinderachtig voor volwassenen. Totdat ik ze een keer zag optreden. Sindsdien sta ik volledig achter dit initiatief. Elke keer weer ben ik diep ontroerd als ik zie hoe de CareClowns tot onze ­mensen kunnen doordringen, een gevoelige snaar weten te raken. Het maakt de mensen voor de rest van de week vrolijk."

Uit onderzoek van het Louis Bolk Instituut, uit 2013, blijkt dat 79 procent van de zorgmedewerkers vindt dat de sfeer op de afdeling positief is na het vertrek van de CareClowns.

Verschillende zorgcentra in Amsterdam maken, afhankelijk van hun budget, gebruik van de ­CareClowns.

Veertje op een voorhoofd
Shosha Melkman begon dit jaar een sponsor- en inzamelingsactie om de CareClowns meerdere keren per jaar te kunnen inhuren. "Dankzij donateurs kunnen wij onze ­bewoners vaker een vrolijke middag bezorgen."

Margreth Chel wijst naar bewoner Remi, die uitbundig danst met de clowns. "Remi is vaak erg boos en verdrietig over zijn situatie. Moet je hem nu zien! Hij bloeit helemaal op." CareClown Bidoe tokkelt op zijn ukelele en clown Pula slaat ritmisch twee houten blokjes tegen elkaar. Wat afwachtend bezien de bewoners de reuring in de huiskamer.

Een gedistingeerde dame met weelderig zilvergrijs haar, prevelt onafgebroken bekakt Engelse volzinnen: "Lovely. You are dancing so nice!" Maar als Pula met een geel veertje voor haar gezicht zwaait, wendt ze zich af: "Embarrassing!" "It's a feather," verklaart Pula. De dame glimlacht ietwat nuffig: "Very kind that you explain what it is, but I am hungry." "Food for thought!" reageert Pula ad rem.

'Een veertje vandaag'
Sommige bewoners zijn diep verzonken in zichzelf, hun lichamen voorovergebogen, hun gedachten ver weg in een parallelle wereld. Bidoe probeert contact te maken met een man die met zijn hoofd in zijn nek naar het plafond zit te staren.

"Ik geef u een veertje, omdat u zo mooi bent. Ik geef u een veertje vandaag," zingt Bidoe zachtjes. Hij legt een veertje op het voorhoofd van de man, die ergens tussen slaap en waak in lijkt te sudderen. Dan blaast Bidoe het veertje weg. Het dwarrelt omlaag en blijft liggen op het dijbeen van de man. Die lacht vaag, een glinstering achter zijn brillenglazen.

Een andere bewoonster komt binnen, ze is vanuit haar slaapkamer naar de huiskamer gehaald om het vrolijke schouwspel bij te wonen. Verontwaardigd kijkt ze rond: "Wat doen al deze lelijke mensen in mijn huis? Iedereen komt hier maar zo binnen vallen! Ze nemen niet eens de moeite zich voor te stellen!"

"Blauwkapje'
Bidoe en Pula marcheren door naar de volgende huiskamer waar een zestal mensen zit te wachten. Op de tv flitsen verontrustende beelden uit het journaal voorbij. "Vindt u het goed dat ik de tv uit doe? Al die ellende de hele dag is toch ook maar niks!" zegt Chel. Bewoner Pieter staat dat toe. Chel draait zijn rolstoel naar de deuropening, waardoor de clowns binnenkomen. Ze schudden handen, buigen diep. "Ik ben Bidoe. En dat is Pula!"

"Jongens, schei uit met dat gesodemieter!" roept Pieter. Andere bewoners manen hem tot stilte. Bidoe en Pula zingen een liedje voor een vrouw met blauwe ogen: "Twee ogen zo blauw, zo innig en trouw. Ik stik van de liefde en denk steeds aan jou."

Pula bindt haar behoedzaam een blauw hoofddoekje om: "Nu bent u blauwkapje."

Als ze haar aandacht daarna naar een andere bewoner verlegt, strekt de vrouw beide armen naar haar uit. Haar stem trilt: "Laat me niet alleen, laat me niet alleen."

Chel ontfermt zich over haar: "Niet bang zijn. Niemand gaat weg. We blijven bij je."
Verderop slaat een man baldadig met zijn vlakke hand op het tafelblad en zingt luidkeels: "Twee ogen zo blauw!" Tot grote hilariteit doen Bidoe en Pula alsof ze daarvan hevig schrikken en bijna achterover vallen.

"Donder op! Schei uit, godverdomme!" klinkt er vanuit de hoek waar Pieter zich bevindt. Met zachte hand wordt hij afgevoerd naar een andere woonkamer.

Hanneke Heessels: "Als mensen erg mopperen, proberen we erin mee te gaan door hun gedrag te spiegelen. Vaak lukt het dan erdoorheen te breken en doet iemand alsnog mee. Maar als het de sfeer écht niet ten goede komt, is het soms beter als zo iemand even weggaat."

Bij de rest zit de sfeer er inmiddels goed in. Bewoner Ansje wiegt met haar heupen en danst flirterig met haar handen in haar zij. Ze schaterlacht en sjanst met clown Bidoe. "Even zoals het vroeger was," constateert Chel.

Belachelijke vertoning
In de derde huiskamer, waar de wat minder enthousiaste Pieter naartoe was gebracht, zitten veel bewoners aanvankelijk wat wezenloos en somber voor zich uit te staren. ­Bidoe zakt op zijn hurken voor een bewoonster, die grijnzend oogcontact met hem zocht.

Ze maken vogelgeluiden naar elkaar en raken verbonden in een vreemde klanktaal, die alleen zij lijken te begrijpen. Bidoe plooit zijn lippen als een trechter en de vrouw doet hem na. Het samenspel gaat minutenlang door, totdat Bidoe zich weer tot Pula en de andere bewoners wendt.

"Mag ik jou een kusje geven en als 't effe kan een zoen?!" vraagt hij zingend aan Pula. "Schei uit met die ellende! Flikker op, idioot!" brult Pieter. "Dat is ons zonnetje in huis," merkt Ansje op. "Ach, die zijn er altijd!" antwoordt Pula luchtig.

Ze waagt het erop om pal voor Pieters neus te gaan dansen. Pieter maakt een wegwerpgebaar: "Belachelijke vertoning." Toch begint hij na verloop van tijd, zij het met enige weerstand, mee te zingen met 'You are my sun­shine'.

Bidoe en Pula paraderen alweer door de huiskamer en zingen: "Falderie, faldera! En de wereld is van mij!"­ Een bewoner zit met zijn kin op zijn borst en gesloten ogen mee te schallen: "Falderie, falderááá!" Een blindengeleidestok steunt schuin tegen de stoelpoot.

Als Bidoe en Pula vertrokken zijn, herhaalt hij zwakjes het refrein, de maat tikkend met zijn vuist: "Falderie, faldera." En dan zacht: "En de wereld is van mij."

Bidoe met een bewoonster. 'Het maakt de mensen voor de rest van de week vrolijk,' zegt Margreth Chel, hoofd zorg van Het Zonnehuis. Beeld Dingena Mol
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden