Plus

'De bijstand houdt veel mensen gevangen'

Afgelopen voorjaar meldden ruim 3500 Amsterdamse bijstandsgerechtigden zich aan voor het Amsterdams Experiment met de Bijstand. Martha Meerman, lector Gedifferentieerd HRM aan de HvA, is een van de initiatiefnemers en onderzoekers.

Soms werken mensen tien uur wit en tien uur zwart bij baas. Dat gebeurt in de zorg en in de horeca. (De mensen op de foto hebben geen betrekking tot het onderwerp) Beeld Mats van Soolingen

Is er in het experiment een verschil tussen bij­standsuit­kering en ­basisinkomen?
"In het Amsterdamse experiment mogen bijstandsgerechtigden tot 200 euro bijverdienen en hun uitkering behouden. Dat was het idee van de ­vorige wethouder in Amsterdam, als stimulans om mensen naar werk te leiden. Een basisinkomen is een uitkering zonder voorwaarden."

"Iedereen krijgt het, zonder tegenprestatie. Bovenop een basisinkomen mag je zoveel geld verdienen als je wilt. Normaal gesproken leveren mensen in de bijstand een deel van hun uitkering in zodra ze betaald werk doen. Ze zijn bovendien verplicht te solliciteren."

Dat is niet erg veel, 200 euro.
"Voor iemand met een bijstandsuitkering wel. Amsterdam heeft miljoenen uitgetrokken om alle 3500 mensen mee te laten doen. Doel van het onderzoek is te kijken wat het beste werkt: mensen loslaten en zelf laten bepalen wat goed voor ze is of ze intensief begeleiden naar werk."

Hebben jullie contact met alle 3500 ­deelnemers?
"We hebben uiteindelijk 750 mensen van de 3500 deelnemers benaderd en ze in drie groepen verdeeld. Eén groep krijgt extra aandacht van de gemeente, één groep krijgt helemaal geen aandacht en één groep wordt behandeld zoals ze gewend zijn."

"Normaal gesproken ­krijgen alle bijstandsgerechtigden hulp bij het vinden van nieuw werk. Een deel van die 750 neemt nu dus de regie in eigen handen. We ­bezoeken de geselecteerde deelnemers de ­komende drie jaar vier keer om te kijken hoe het met ze gaat. Op basis van die gesprekken ­kunnen we uitspraken doen welke aanpak voor wie effectief is."

Is dit praktijkexperiment wetenschappelijk te verantwoorden?
"We proberen zoveel mogelijk te voldoen aan het ideale wetenschappelijke plaatje, maar een veldexperiment vindt niet plaats in een laboratorium. In het lab is de omgeving constant en controleerbaar, maar het leven in de stad ­verandert continu. Daardoor moeten we voortdurend kijken hoe we zoveel mogelijk voldoen aan de eisen die de wetenschap stelt."

"We waren bijvoorbeeld niet zo gelukkig met de maatregel van 200 euro voor iedereen. Wij wilden slechts een deel van de mensen die mogelijkheid geven. In een experiment moet je tussen de verschillende groepen de condities zoveel mogelijk van elkaar laten verschillen."

"Dat is ­nodig als je wilt weten wat mensen gaan doen als ze 200 euro mogen houden en toch, zonder voorwaarden, een bijstandsuitkering krijgen. Misschien gaan ze betaald werk of vrijwilligerswerk doen, misschien gaan ze op de bank ­zitten. Laat het maar gebeuren."

"De rol van klantmanagers is cruciaal. Zij ­helpen mensen in de bijstand om aan werk te komen. De meesten vinden hun werk geweldig. Het is hun vak om mensen aandacht te geven en wij vragen ze om expres geen aandacht te schenken aan een bepaalde groep bijstands­gerechtigden. Dat gaat tegen hun natuur in."

"Als ze toch kiezen om wel aandacht te geven, kloppen de uitkomsten van het experiment niet en mislukt het onderzoek. Ze zijn dus de kurk waar het onderzoek op drijft."

Waarom is er onderzoek nodig om een ­basis­inkomen in te voeren?
"Omdat de gevestigde orde de invoering tegenhoudt. De gedachte dat mensen lui zijn en met gratis geld op de bank gaan zitten, is een hardnekkige. Ik denk dat iedereen blijft doorwerken met een basisinkomen."

"Hun onderhandelingspositie naar een werkgever wordt sterker, omdat ze niet meer hoeven te 'kiezen' tussen uitkering of salaris. Je stelt jezelf eerder de vraag: voor welk werk ga ik de deur uit?"

Wat gebeurt er na het experiment?
"Wij dragen met het experiment vanuit ­Amsterdam kennis aan voor een eventuele ­stelselherziening. Het uitkeringsstelsel is te ­ingewikkeld geworden en sluit niet meer aan op de huidige arbeidsmarkt. We horen van de deelnemers aan het experiment dat ze ­bijvoorbeeld tien uur wit werken, tien uur zwart, een deel vrijwilligerswerk doen en dat soms bij ­dezelfde werkgever."

"Dat gebeurt in de zorg en in de horeca. Er zijn werkgevers die ­ervan uitgaan dat mensen hun inkomen ­verhogen door een bijstandsuitkering aan te vragen. Daarnaast krijgen ze vaak nuluren­contracten of staan ze na zes maanden weer op straat. De ­eerste maand zonder werk is er geen uitkering en met die onzekerheid van ­inkomen willen mensen niet leven. De bijstand houdt ze ­gevangen."

"Ons advies na het experiment kan luiden dat het goed is een basisinkomen in te voeren, maar het kan ook iets anders zijn. Daarbij is er nog de vraag of Amsterdam iets met de resul­taten gaat doen. Het antwoord op die vraag zou zo min mogelijk ­moeten afhangen van de kleur van de gemeenteraad tegen die tijd."

"We vinden het belangrijk dat alle Amsterdammers mee kunnen denken over het experiment. In het ­najaar van 2019 organiseren we daarom verschillende evenementen om de voorlopige ­resultaten vast te bespreken."

Martha Meerman Beeld Mats van Soolingen

Martha Meerman

Geboren
Amsterdam, 12 februari 1953

Loopbaan
1978: Organisatiepsycholoog
1978-1993: Organisatieadviseur, docent en onderzoeker bij o.m. Nederlands Instituut Arbeidsomstandigheden
1993-1999: Universitair docent arbeids- en organisatiepsychologie in Maastricht
1999: Promotie: Gebroken Wit, over de acceptatie van ­allochtonen in arbeidsorganisaties
1999-2004: Universitair docent sociologie VU
2004-heden: Lector Gedifferentieerd HRM HvA

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden