PlusAchtergrond

De autobiografie van regisseur Woody Allen is een wraakoefening

Woody Allen met Mia Farrow in een scène uit A Midsummer Night's Sex Comedy, 1982. Beeld Getty Images

À propos is de titel van de autobiografie van regisseur Woody Allen. Maar zijn deze memoires niet een vermomde afrekening, bedoeld om zíjn kant van de beschuldiging van kindermisbruik te laten zien? 

‘Ik probeer nooit om te zien. Ik leef niet graag in het verleden. Ik bewaar geen souvenirs, foto’s van mijn films, affiches, call sheets, niets. Voor mij geldt: voorbij is voorbij.’

O ja? Schrijf dan geen autobiografie!

Maar dat deed Woody Allen, want van hem is bovenstaand citaat, dus wel. In
À propos kijkt hij ruim 350 pagina’s terug op zijn leven. Waarom dan?

Dat lijkt duidelijk. Deze autobiografie van de op 1 december 1935 in Brooklyn geboren zoon die opgroeide in een Joods gezin uit de lagere middenklasse, leest als een met biografische wetenswaardigheden opgedirkte wraakoefening. Op wie dan?

Op degene wier naam al op pagina 20 van het boek valt. ‘Mia Farrow was bij me; onze relatie was nog pril en ze was beleefd maar ontsteld, en ze had moeten weten dat ze aan een avontuur begon met de verkeerde dromer, maar die hele misjigas komt later.’ (Het jiddische woord misjigas ­betekent zo veel als waanzin.)

Mia Farrow dus. De actrice die in dertien van zijn films speelde. Moeder van zeven kinderen, drie biologische, vier geadopteerde, toen ze Allen ontmoette. Woody Allen adopteerde op zijn beurt twee van die vier geadopteerde kinderen: Moses en Dylan. In 1992 gingen Farrow en Allen uit elkaar en niet lang daarna beschuldigde Farrow Allen ervan dat hij op 4 augustus 1992 hun destijds zevenjarige adoptiedochter Dylan seksueel zou hebben misbruikt.

Waanzin en wraak, volgens Allen, die zo ongeveer de ­hele tweede helft van het boek neemt om zijn kant van het verhaal te vertellen. Bijvoorbeeld dat hij een relatie krijgt met de 35 jaar jongere Soon-Yi, de adoptiedochter van Mia Farrow en ex André Previn. Dus nee, Woody Allen is niet ­getrouwd met zijn pleegdochter! Wel laat hij geen kans ­onbenut om te vertellen hoe fantastisch hun huwelijk is.

Mia Farrow met ­Ronan, zoon van haar en Woody Allen. Allen houdt Farrows dochter Dylan vast, 1988. Beeld The LIFE Picture Collection via

Vermoeiende verteller

Dat Allen nu pas omziet, heeft ook te maken met het feit dat Dylan in 2014 de zaak opnieuw oprakelde. Met nieuwe details. En dat de zoon die Mia Farrow en Woody Allen in 1987 kregen, Ronan Farrow – die in 2017 in het tijdschrift The New Yorker Harvey Weinsteins infame handel en wandel aan de kaak stelde – dat ook deed.

Het gevolg is dat Allen onder vuur ligt sinds de #metoo-beweging opgang deed. Zijn laatste film, A Rainy Day in New York, lag een jaar op de plank, ging in juli 2019 in ­Polen in première en is niet in de Verenigde Staten uitgebracht. Acteurs, onder wie rising star Timothée Chalamet, betuigden spijt dat ze met Allen hadden samengewerkt, al zijn er ook die hem blijven steunen.

Maar goed. Destijds werd niet bewezen dat Allen Dylan zou hebben misbruikt (Allen schrijft het heel uitvoerig op en ramt het er bij de lezer goed in). Hij is dus nooit veroordeeld, en ook de aantijging uit 2014 lijkt door Mia Farrow geregisseerd. Woody Allen bindt op zijn beurt Mia Farrow, en ook Ronan, aan de schandpaal door eens te vertellen hoe het nu echt zat. Hij kan het niet laten om op een nogal manipulatieve ­manier het gelijk aan zijn kant te krijgen door de lezer herhaaldelijk direct toe te spreken. ‘Ik zal het je uitleggen, eens zien wat je ervan vindt.’ En: ‘Later zal ik daarop nader voor je ingaan, en je zult geschokt zijn.’ Woody Allen verleent je een dienst! Je kunt het dan al bijna niet meer oneens zijn met zijn zienswijze. Hij laat de lezer niet de keus zelf tot conclusies te komen.

Dat is niet heel sterk, zoals wel meer niet in deze autobiografie. Allen is een bij tijd en wijle zeer vermoeiende verteller. Niet alleen is hij een namedropper van de buitencategorie, hij snijdt ook nogal op over zijn vermeende domheid, zijn geluk, zijn onkunde, zijn ongeïnteresseerdheid. Om vijf uur ’s middags is het werk gedaan, want hij moet op tijd thuis zijn om naar honkbal te kunnen kijken. Als je zo beroemd bent, is jezelf naar beneden halen niets minder dan een gotspe, en ver voorbij ­koket.

Woody Allen en echtgenote Soon-Yi, de adoptiedochter van Mia Farrow, 5 januari 1998. Beeld Getty Images

Onbedoeld grappig

Erger is dat zijn humoristische wijze van vertellen niet ­bepaald humoristisch is. Als Mia Farrow over trouwen ­begint: ‘Ik was net met mijn loempia bezig, en dacht dat ze misschien haar contactlenzen niet in had en me voor ­iemand anders versleet.’ Of, als hij eerder had moeten ­opmerken dat hij ‘met een gecompliceerder persoon te maken had’: ‘De waarheid is dat het me destijds wel overstuur maakte, maar het was niet zo traumatisch dat ik het idee kreeg snel te moeten inpakken om het getuigen­beschermingsprogramma in te gaan.’ Lust u nog peultjes? Tientallen krijgen we er voor onze kiezen. In een autobiografie mag blijkbaar alles.

Grappig, maar wellicht onbedoeld, is dat Allen, voor hij op oorlogspad gaat, alvast tussen haakjes refereert aan de beschuldiging, waar de vondst van al dan niet pornografische foto’s van Woody en Soon-Yi aan vooraf ging: ‘(En hopelijk is het niet de reden dat je dit boek hebt ­gekocht.)’

Wat dacht jij nou, Woody? Natuurlijk wel!

Want hij hoefde toch niet terug te blikken op zijn leven? Om de kwestie van de beschuldiging heen tuigt hij zijn verhaal flink op en maakt hij er een wat saaiige autobiografie van. Elke Woody Allenfilm wordt ­genoemd (leuk voor de fans), elke bekende uit het wereldje die de loftrompet blaast over zijn films wordt genoemd, elke actrice met wie hij niets heeft gehad, hoe jong ook, wordt genoemd.

Een autobiografie vertelt jouw waarheid, jouw eenzij­dige verhaal. Hoe je die waarheid wilt vertellen, is jouw keuze. À propos is de waarheid van Woody Allen – wat je daar ook van mag vinden.

Woody Allen: À propos. Autobiografie. Vertaald door Ton Heuvelmans, Gabriëlla van Karsbergen, Emilin Lap, Mario Molegraaf, Roelien Plaatsman en Theo Schoemaker.

Prometheus, 352 blz., €21,99. 

Vrijheid van meningsuiting

‘In deze vreemde tijden, waarin de waarheid al te vaak wordt weggezet als fakenieuws, verkiezen wij als uitgeverij een gerespecteerd artiest een stem te geven in plaats van te buigen voor hen die hem het zwijgen willen opleggen,’ schreef Arcade Publishers, de Amerikaanse uitgever van de memoires van Woody Allen.

‘Wij geloven in het recht op vrijheid van meningsuiting en daarom zijn we opgetogen om niet alleen dit uitstekende boek te ondersteunen maar ook, en dat is nog belangrijker, dit democratisch principe.’

Arcade Publishers nam de handschoen op nadat Hachette Book Group had laten weten Apropos of Nothing niet uit te geven. Dit deed Hachette nadat Allens zoon Ronan Farrow, die bij dezelfde uitgeverij zat, had uitgehaald naar de beslissing om de memoires te publiceren.

De Nederlandse uitgever Prometheus laat de kwestie voor wat het is en omschrijft À propos onder meer als ‘het hoogstpersoonlijke verhaal van Woody Allen over zijn leven en werk’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden