Plus

'De anonimiteit maakt ons asociaal'

Hufterigheid is alom, zegt schrijver Olav de Maat. 'Maar de mens is geen grotere hork geworden, de omgeving is verhufterd.'

null Beeld Moker Ontwerp
Beeld Moker Ontwerp

­­­Mensen die continu op hun telefoon kijken terwijl je met ze staat te praten. Caissières die met elkaar blijven kletsen als je probeert duidelijk te maken dat je wilt pinnen. Mensen die je niet bedanken als je de deur voor ze openhoudt. Serveersters die verstoord opkijken als je iets bij ze wilt bestellen. Mensen die voordringen bij de skilift. Mensen die beginnen te schelden als je gaat liggen op de ligstoel waar zij 's morgens vroeg een handdoek op hebben gelegd.

Het is maar een heel bescheiden deeltje van de ergernissen over de hufterigheid om hem heen die Olav de Maat opsomt in zijn onlangs verschenen boek Hufters & Helden, Waarom We Allemaal Een Beetje Aardiger Moeten Zijn.

De held is zelden ver weg
De schrijver verdiepte zich in hufterigheid en probeert erachter te komen hoe je je een beetje vriendelijker kunt opstellen jegens je medemens. Want hoewel de hufter alom is, constateert De Maat, is ook de held zelden ver weg.

"Het is vooral een kwestie je bewust te zijn van jezelf en de ander." Hij heeft geprobeerd er een genuanceerd boek van te maken, want eigenlijk gaat het er bij hem niet in dat de mens hufteriger is geworden. "Wij mensen zijn niet veranderd, de omgeving is veranderd. Kijk om je heen en je ziet drukte, je ziet gehaastheid. Door zo'n omgeving verandert het gedrag van mensen daar vanzelf."

Het is ook een kwestie van een gebrek aan samenhang, zegt De Maat. "We worden asociaal van anonimiteit. Mensen bewegen zich steeds vaker heel onafhankelijk van elkaar, ze hebben niet zoveel met elkaar te maken. Vooral op plekken waar heel veel mensen tegelijk een ruimte delen, de Amsterdamse binnenstad bijvoorbeeld, kan dat tot botsingen leiden."

Olav de Maat. Beeld Thomas van Driel
Olav de Maat.Beeld Thomas van Driel

Olav de Maat is trainer, organisatie­adviseur en schrijver van het boek Hufters & Helden (uitgeverij Maven Publishing, €18).

Anoniem stuk blik
Een voorbeeld. "Kijk naar hoe we ons soms gedragen als we in de auto zitten. De auto reduceert ons tot geanonimiseerde stukken blik. Daar wordt de mens vaak als vanzelf onvriendelijk van, soms zelfs ronduit lomp. Keurige, nette mensen kunnen zomaar in vreselijke horken veranderen. Terwijl ze vanochtend ook niet zijn opgestaan met het idee vandaag eens vreselijk hufterig te gaan doen."

De anonimiteit maakt ook dat mensen zich meer denken te kunnen permitteren. Dat heeft te maken met sociale controle. "Vroeger leefden mensen nog in kleinere groepen, men was afhankelijk van elkaar. De groep kon zich simpelweg geen heethoofd in haar midden veroorloven, want dan zou het voortbestaan van de groep in gevaar komen."

Het is dus niet per se de mens die hufterig is geworden, zegt De Maat. Tegelijk: lomp gedrag kan van alle tijden zijn. "Het valt mij natuurlijk wel op dat de mens in het algemeen zich regelmatig als een hork gedraagt. Dat is al genoeg. Omgaan met horkerigheid is nu eenmaal vermoeiend. Het kost je energie, al dat geërger. En dat is zonde, want het ontneemt ons kansen op samenwerking en het oplossen van problemen."

De mens is een ingewikkeld wezen, bedoelt hij. "We hebben onuitputtelijke talenten om vergissingen te maken. En vergeet ook niet: we zitten de hele dag met onszelf opgescheept. Mede daardoor vinden het soms moeilijk om ons écht te verplaatsen in de ander. Uiteindelijk kun je je vaak letterlijk niet voorstellen dat de ander misschien wel gelijk heeft."

Even contact maken
Het mag op de wat on­beholpen Nederlander soms wat nep overkomen, maar Olav de Maat zegt dat wij hier best een voorbeeld zouden kunnen nemen aan de manier waarop veel Amerikanen elkaar tegemoet treden. "Overal waar je komt, krijg je de vraag: How are you doing? En inderdaad: het is echt niet de bedoeling dat je een hele verhandeling gaat houden over hoe het precies met je gaat, maar er is wel even een moment van contact. Volgens mij kan dat heel bepalend zijn voor de verdere manier waarop je met elkaar omgaat."

Want aardig doen helpt, zegt De Maat. "Je voelt je beter als je goede dingen doet, als je iemand laat oversteken, als je een oud vrouwtje helpt met iets van de bovenste plank te pakken in de supermarkt. En dat begint bij contact maken. Als ik me erger aan iemand die zich op het fietspad niet aan de regels houdt, kijk ik die persoon even aan. Dat hoeft niet boos of veroordelend, gewoon even contact maken, maakt al dat iemand zich bewust wordt van zijn gedrag."

"Hetzelfde geldt bijvoorbeeld langs de lijn. Laatst ben ik naar een man toegestapt die tekeerging tegen de voetballers en de scheidsrechter. Ik heb hem niet aangesproken op zijn gedrag, maar begon gewoon een praatje. Dat helpt onmiddellijk."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden