Plus

De allerlaatste nachttrein van CS: nostalgie aan boord van CNL40419

Sinds 1902 vertrokken er slaaptreinen vanaf Amsterdam Centraal. Vrijdag vertrok de allerlaatste, tot spijt van de liefhebbers. 'Het is een heerlijk lome manier van reizen.'

Lambertus en Lidy Smit zijn 67 jaar getrouwd en hebben elkaar ontmoet in een trein. 'Ze kwam naast me zitten en ik liet niet meer los' Beeld Dingena Mol

Het gaat niet echt van kedengkedeng. Het is meer een lange ssshhhhhhh met af en toe een tung, kggg of kleng. Een ritme komt er niet in. Het suist, piept en het kraakt. En liggend op je rug, op een van de onderste van de zes bedden van een smal treincompartiment, lijkt elke oneffenheid op het spoor het treinstel heen en weer te zwenken.

Dit is de nachttrein naar Bazel. In tweede klas. De bedden zijn hard en klein. In de coupé is het warm. En je ligt op een halve meter van het gezicht - of de voeten - van de onbekende medereiziger.

Nostalgie komt nu eenmaal met een zeker ongemak. En het scheelt dat er tenminste geen snurkers in de coupé zijn. Daardoor word je door de over het spoor razende trein toch langzaam in slaap gewiegd.

Treinfanaten
Pas als de trein opeens een tijdlang stilstaat, schrik je wakker. Het is 01.49 uur. Dit moet station Frankfurt am Main zijn, waar een paar wagons worden losgekoppeld.

Vanaf hier is het nog bijna vijf uur rijden naar eindbestemming Bazel. En het is al meer dan vijf uur geleden dat, na 115 jaar, de slaaptrein voorgoed vertrok uit Amsterdam.

Toeterend was de 320 meter lange trein iets voor acht uur binnen komen rijden op perron 2B, opgewacht door naar schatting honderd mannen: de treinfanaten.

Die zijn in te delen in verschillende gradaties. Zo zijn er de mannen die van achter hun camera's enthousiast zwaaien naar de machinisten die een briefje met 'Adieu CNL' op het raam van de locomotief hebben geplakt. Als de trein een half uur later wegrijdt, zwaaien ze weer net zo hard. Ze gaan niet mee.

De tweede categorie treinfan stapt in om echt iets van de laatste reis mee te krijgen. Tot Arnhem staan de balkons vol met mannen die foto's vergelijken en vertellen over hoe het geluid van een 'getrokken' trein steeds mooier wordt als je naar de achterste wagons loopt.

De nog grotere fanatiekelingen stappen niet bij de Nederlandse grens uit, maar hebben al maanden geleden hun slaapplaatsen geboekt om de trein op zijn laatste reis te begeleiden. In de smalle gangen, met biertjes in de hand, praten ze over hoe de nachttrein met de juiste investeringen nieuw leven kan worden ingeblazen.

Treinliefhebbers wachten de trein op op Amsterdam CS Beeld Dingena Mol

En dan is er nog een vierde categorie, bestaande uit Gerard Hölzken. Breed glimlachend zit hij in het zitgedeelte van de trein. Hij vertelt hoe hij op vierjarige leeftijd een 'hondekop' zag komen aanrijden, een trein met een stompe neus, en hij op slag treinverslaafd werd.

Nu hij met pensioen is, heeft hij een Dal Vrij-kaart aangeschaft, waardoor hij dagelijks ritjes kan maken. De laatste rit van de nachttrein wilde hij niet missen, maar een plaats in een slaapcoupé heeft hij niet gereserveerd. "Ik blijf de hele nacht wakker, anders beleef je toch niets. Wie gaat er nou slapen in deze nachttrein?"

Luxere coupé
Nou, dat doen de meeste reizigers aan boord. "Ik neem veel liever de trein dan het vliegtuig," zegt Hedwig Ens, die in Zwitserland woont en werkt. "Het is beter voor het milieu en veel comfortabeler. Je stapt 's avonds in, slaapt en komt 's ochtends vroeg redelijk fris aan op je bestemming. Het is een heerlijk lome manier van reizen, zonde dat het straks niet meer kan."

In een iets luxere coupé, met twee bedden en een kleine badkamer, zitten Lambertus en Lidy Smit. Ooit ontmoetten ze elkaar in een trein en nu zijn ze al 67 jaar getrouwd. Of, in de woorden van de 91-jarige Lambertus: "Ze kwam naast me zitten en ik liet niet meer los." In de lente en zomer gaan ze met de camper naar Zurich, om hun dochter op te zoeken, maar in de winter pakken ze de trein. "Dat is toch wat comfortabeler."

Nog voordat Duisburg rond 22.30 uur is bereikt, gaan veel coupés al op slot, zoals de Duitse conductrice Elina iedere reiziger op het hart heeft gedrukt. Er wordt nog wel eens iets gestolen.

Conducteurs samen op de foto in de fietsenwagon Beeld Dingena Mol

Dat haar werkgever Deutsche Bahn stopt met de City Night Line snapt ze wel. Het restauratierijtuig is wegbezuinigd. Er is nooit geïnvesteerd. De enige maatregel die is genomen om meer ruimte te krijgen, is dat van de zes slaapplekken in de coupés er maar vijf worden verkocht, zodat op een bed de koffers kunnen liggen.

De vele klachten, omdat bijvoorbeeld de douche in de dure privécoupé niet werkt of de wc's buiten gebruik zijn, zijn de mindere leuke kant van het werk, zegt ze. En toch gaat ze het missen, als ze straks weer terug moet naar de dagtrein. "Ik heb vijf jaar in de nacht gewerkt. Ik hou van de nacht, het heeft iets speciaals."

Gastheer
Station Düsseldorf volgt, daarna Keulen, Bonn en iets na middernacht Koblenz. In de coupés waar nog wel licht brandt, vinden gesprekken plaats tussen vreemden die je in theorie ook in een Intercity kan hebben, maar daar zelden ontstaan.

De nachttrein dwingt daartoe.

"Dit is misschien een ouderwetse manier van reizen, maar dat heeft zijn charme. Mensen ontmoeten elkaar hier," zegt treinmanager Erik Aardema. "Op de dagtrein is het toch vooral fluiten, sleutel omdraaien, instappen en kaartjes controleren. Hier ben ik nog een gastheer."

De trein passeert Mainz, Frankfurt, Mannheim en Karlsruhe. Het is net na Freiburg als conductrice Elina op 05.45 uur op het raam van de coupé klopt om iedereen wakker te maken. "Over een half uur arriveren we op station Bazel."

Gerard Hölzken hoeft niet wakker te worden gemaakt. Hij heeft niet geslapen, wel de hele nacht naar buiten gekeken, en zit nog steeds enthousiast in zijn stoel. Ondanks het donker heeft hij toch wat kunnen zien, zegt hij. Bruggen, huizen en zelfs kerstbomen.

Hij laat het filmpje zien dat hij heeft gemaakt een paar minuten daarvoor, toen we nog door een tunnel reden. "Kijk, net bliksemschichten. Zo gaaf."

Het is 06.19 uur, bijna tien uur nadat de trein uit Amsterdam vertrok, en CNL40419 rolt station Bazel binnen. "Dit is het eindpunt voor deze trein," klinkt er uit de speakers. "Dit is het eindpunt van deze trein. Denkt u bij het verlaten van de trein aan uw bagage?"

Nooit meer enkeltje Moskou in 39 uur

Wie er ooit van droomde om in plaats van de sprinter richting Hoorn Kersenboogerd eens voor het avontuur te kiezen en in een gereedstaande nachttrein in te stappen, is nu te laat.

Tot vier jaar geleden was zelfs Moskou nog zonder overstappen te bereiken (in 39 uur). Met de laatste rit van de City Night Line naar München/Bazel kwam vrijdag een einde aan 115 jaar slaaptreinen in Nederland, op een incidentele wintersporttrein na.

Deutsche Bahn stopt met de dienst nu door concurrentie van hogesnelheidslijnen en goedkope vluchten en bussen het aantal gebruikers al jaren afneemt. De investeringen die nodig zijn om het verouderde materieel te vervangen, worden niet rendabel geacht.

Wie voortaan met een nachttrein wil reizen moet nu eerst met de normale ICE naar Düsseldorf. Vanaf daar rijdt de Oostenrijkse spoorvervoerder ÖBB met slaaptreinen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden