Plus De strijd om de tijd

De activist over deeltijd: 'Ik ben een heel, heel boze vrouw'

Nederland is kampioen deeltijdwerk. Waarom eigenlijk? Een serie over persoonlijke keuzes in de verdeling van werk en zorg. Vandaag het slot. In Engeland geldt: wie het langst achter zijn bureau zit, is de beste werknemer.

Anna Whitehouse met dochter Eve. Ze zag in Amsterdam hoe je ook met werknemers om kunt gaan. 'In Nederland lunch je in de kantine en praat je over je privéleven' Beeld Ivo van der Bent

O, wat zijn die Nederlanders lui. Die vinden hun werk echt totaal niet belangrijk. Anna Whitehouse (37) heeft het vaak gedacht als ze in Amsterdam haar collega's om vijf uur naar huis zag gaan om met hun gezin te eten. "Hoezo zitten zij niet tot negen uur 's avonds achter hun bureau, als goede werknemers?"

Eenmaal terug in Engeland dacht ze: waarom doen wij dat eigenlijk? "Het is niet zo dat we meer produceren. Je kunt niet twaalf uur op een dag even hard werken." Competitive sitting noemt ze het, een wedstrijdje kijken wie het het langst volhoudt achter zijn bureau, ongeacht wat hij te doen heeft.

Anna Whitehouse heeft een Nederlandse moeder en een Engelse vader. Het is half december, ze is voor familiebezoek in Nederland. Haar zus woont in Amsterdam, haar moeder in Eindhoven. We hebben afgesproken in het café van De Balie, dochter Eve (1) sliert met de iPhone van haar moeder en een lekkende beker appelsap over de vloer.

Whitehouse werkte zes jaar in Amsterdam, als copywriter voor Time Out Magazine Amsterdam en het blad van Supertrash, het modemerk van Olcay Gulsen. Haar man was in die tijd hoofdredacteur van Holland Herald, het magazine van KLM. Toen hun oudste dochter Mae geboren werd, besloten ze terug te verhuizen naar Londen, om dichter bij hun familie te zijn. Whitehouse kreeg een baan bij de L'Oreal Group.

Toen haar werk verhuisde naar een half uur verderop, vroeg ze of ze een kwartier eerder kon beginnen zodat ze een kwartier eerder weg kon gaan - anders werd het zo krap als ze haar dochter van de crèche moest halen. Maar daar kwam niets van in: dat zou de deuren maar wagenwijd openzetten voor iedereen die flexibel wilde
werken.

Pond boete per minuut
De druppel was op een namiddag, dat Whitehouse in de metro zat onderweg van werk naar de crèche. Iemand raakte met zijn attachékoffertje klem tussen de deur, waardoor de metro stil kwam te staan. Whitehouse was twaalf minuten te laat op de crèche. "Mijn dochter keek me met van die grote bambiogen aan: waarom ben ik de laatste?"

De opvang rekende een pond boete voor elke minuut dat een kind na 18 uur werd opgehaald. En Whitehouse kreeg een preek van de manager: dat dit echt nooit meer mocht gebeuren. "Ik kreeg hier zo'n stress van. In Amsterdam fietste ik alles. Ik wist: ik ben van A naar B in vijf minuten. In Londen ben je van A naar B in alles tussen één en drie uur. Je springt daar niet zomaar op de fiets: het verkeer staat altijd vast en het metrosysteem is verouderd."

Ze besloot haar baan op te zeggen en voor zichzelf te beginnen. Inmiddels runt ze Mother Pukka, een platform 'for people who happen to be parents' (voor mensen die toevallig ook ouders zijn).

Ook schreef ze een boek, Parenting the Shit out of Life, en presenteert ze een radioprogramma dat gaat over de worstelingen van het gezinsleven - 'the good, the bad and the ugly'. Via haar eigen site en Instagram voert ze de campagne Flex Appeal, voor meer flexibel werk in het Verenigd Koninkrijk.

Goedgehumeurd
Wat maakt haar een expert? "Ik ben geen expert! Ik ben gewoon een heel, heel boze vrouw die uit een vaste baan is geduwd, domweg omdat ik een kind heb gekregen."

8.500.000

In Tsjechië, Ierland en Bulgarije is het aantal mannelijke deeltijders sinds 2007 verdubbeld. In het VK werken 8,5 miljoen mensen parttime: ongeveer een kwart van de werkzame bevolking.

Oorspronkelijk wilde ze haar merk Motherfucker noemen, zo kwaad was ze. Ze verbasterde het tot het wat vriendelijkere Mother Pukka - 188.000 volgers op Instagram -, omdat ze wilde dat mensen meer zagen dan alleen haar woede.

En, laten we eerlijk zijn, Whitehouse oogt ook niet als een boze vrouw. Ze drinkt goedgehumeurd haar koud geworden havermelkcappuccino terwijl ze met haar andere hand de appelsap van de vloer veegt. En tegelijk vertelt ze het verhaal waarmee ze in Engeland het gezicht is geworden van de strijd voor flexibeler werken.

"54.000 vrouwen per jaar verliezen hun baan omdat ze kinderen krijgen. De meesten stoppen omdat hun werk te inflexibel is geworden, of domweg door discriminatie." Ze rolt met haar ogen: "Oh god, we have a móther here!" In Engeland, vervolgt ze, doen vrouwen hun trouwring af bij een sollicitatie, om te voorkomen dat een werkgever denkt dat ze snel aan kinderen zal willen beginnen. "Als je een dagje vanuit huis werkt, zeggen ze: enjoy your day off!"

Papadag, mamadag
Het was door haar tijd in Amsterdam dat ze wist hoe het anders kon, zegt ze. Dat je je niet hoeft te schamen om in deeltijd te werken, en dat het niet belachelijk sentimenteel is om voor je kind te willen zorgen als het ziek is. "In Engeland zeggen: kan je vrouw dat niet doen?"

Nog een verschil: je krijgt als zwangere in Engeland weliswaar een jaar verlof, maar als je terugkomt moet je direct weer fulltime aan de slag. "Terwijl je iets heel groots hebt doorgemaakt. Je bent biologisch veranderd, je wereld staat op zijn kop, je hebt littekens, misschien heb je een postnatale depressie doorgemaakt, je hebt nog lekkende borsten. Maar in Engeland weigeren ze de mens achter de werknemer te zien. In Nederland heb je korter verlof, maar daarna is er een papadag, een mamadag - begrip."

Anna Whitehouse met dochter Eve Beeld Ivo van der Bent

De hele kijk op het gezinsleven hier is anders. "Wij eten een broodje achter ons bureau, in Nederland lunch je in de kantine en praat je over je privéleven."

Er zijn Britse bedrijven die het wel goed doen. Neem Pursuit Marketing, in Glasgow. Dat besloot een paar jaar geleden terug te gaan naar een vierdaagse werkweek en hun werknemers hetzelfde salaris door te betalen.

"Hun productiviteit is 30 procent omhoog gegaan, hun omzet is verdubbeld! Omdat hun personeel gelukkiger en gezonder is, hun familie ziet en harder werkt in vier dagen omdat ze die vijfde dag krijgen. Ze voelen dat ze vertrouwd worden."

Want daar draait het allemaal om: om vertrouwen. "Werkgevers zeggen: straks zitten ze allemaal thuis in hun ondergoed The Kardashians te kijken. O my god! Maar de persoon die dat zou doen, zou als ze op kantoor zat misschien wel haar tijd verdoen met het stalken van haar ex op Facebook."

"Dan heb je geen probleem met je flexibiliteit, maar met je recruitment - dan heb je domweg de verkeerde mensen in dienst. Werkgevers zeggen: wat nou als ik mijn mensen niet kan zien. Wij zeggen: kijk niet naar waar ze zitten, kijk wat ze doen!"

De ruimte geven
Je eigen tijd mogen indelen is geen bonus, maar een winstgevend principe. Werkgevers beginnen dat nu heel langzaam in te zien, zegt ze, dat het goed is voor je bedrijf om mensen de ruimte te geven.

"Vraag je werknemer wat hij wil, wat hem dwarszit: is het je kind, heb je een zieke moeder? En vraag hem hoe je hem kunt helpen zodat hij beter kan presteren voor het bedrijf. Het draait om geld."

Uitgeput
De ironie: haar campagne voor een betere verdeling tussen werk en privé kost haar zeker 55, 60 uur per week. "Het is zeven dagen per week. Alles is digitaal en gaat de hele dag door. Mae zit op school, Eve drie of vier dagen op de crèche.

Als ze ziek is kan een van ons haar ophalen, alles loopt natuurlijk in elkaar over, maar mijn strijd voor flexibiliteit put me totaal uit. Dat is het belachelijke juist: het grote risico van mensen zelfstandigheid geven, is niet dat ze te weinig doen, maar juist dat ze niet stoppen met werken!"

Hoe de Zweden het aanpakken vindt Whitehouse inspirerend. "De kosten voor kinder­opvang zijn daar gemaximeerd op 135 euro. De belastingen zijn er weliswaar hoger, maar tóch. Ik was voor drie dagen crèche 1350 pond per maand kwijt: dat betekende dat ik 50 pond per week overhield. Dat is bijna betalen om te gaan werken: hey, geef me 50 pond zodat ik mijn kinderen niet meer zie! Dat is waar het op neerkomt."

Een tijd geleden was ze met een Amerikaanse collega van The New York Post in Zweden. "Die vrouw zei tegen mij: wat doen al die mannelijke nanny's hier overal? Zo weird. Ik zei: dat zijn geen nanny's, dat zijn vaders die voor hun kinderen zorgen! Latte papa's worden ze genoemd. Toen realiseerde ik me hoe ver de Zweden op ons voorlopen."

Voor sommigen is het een keuze, voor anderen de enige optie. Bijna de helft van de Nederlandse beroepsbevolking werkt in deeltijd. Een eindejaarsserie over de verdeling tussen werk, zorg en vrije tijd.

1. Twee moeders
2. De huisvader
3. De mantelzorger
4. De migrant
5. De werkgever
6. De alleenstaande moeder
7. De schoolleider
8. De activist

Japan heeft een woord voor dood door overwerk

De Vlaming Olivier Pintelon pleit in zijn boek De strijd om tijd voor een 30-urige werkweek. Dat moet de ongelijke verdeling tussen man en vrouw tegengaan.

Allereerst moeten we Olivier Pintelon natuurlijk danken voor de inspiratie voor de naam van deze serie. De Vlaamse politicoloog schreef met De strijd om tijd, dat eind 2018 verscheen, een lijvig werk over de verdeling van werk en zorg, waarin hij pleit voor een 30-urige werkweek. Zijn stelling: een kortere werkweek is de oplossing van de ongelijkheid tussen man en vrouw - samen met het langere vaderschapsverlof.

Kern van zijn verhaal is 'de tweede shift': de tijd die je als ouder van een jong kind kwijt bent aan zorg. 'We miskijken ons al te vaak op het soortelijk gewicht van huishoudelijke arbeid en kinderzorg. Bij tweeverdieners met jonge kinderen loopt die tweede shift op tot 26 uur per week. Voor mannen het equivalent van een extra deeltijdbaan (20 uur), voor vrouwen een viervijfde (32 uur).'

Want dat kunnen we vaststellen: ook als beide ouders werken, nemen vrouwen significant meer zorgtaken op zich. Hoe hoger opgeleid, hoe kleiner de verschillen worden, maar ze verdwijnen niet. Vrouwelijke hoogleraren spenderen zes uur meer aan huishoudelijk werk en kinderzorg dan hun mannelijke collega's.

Op Europees niveau staat Nederland op eenzame hoogte met Zwitserland, en niet in positieve zin. Het verschil in werktijd tussen mannen en vrouwen is in Nederland en Zwitserland tien uur. In de Baltische staten en Scandinavië is dat minder dan vier.

Maximale arbeidsduur
Pintelon haalt in zijn boek een experiment aan dat in Zweden is gedaan met een 30-urige werkweek in een verpleeghuis. Personeel werkte zes uur per dag, in drie shifts in plaats van twee, met behoud van loon. Niet alleen verbeterde de sfeer in het tehuis, ook viel een medewerkster 25 kilo af doordat de stress was afgenomen en werden er meer baby's verwekt.

Bij grote Zuid-Koreaanse bedrijven geldt sinds vorige zomer een maximale arbeidsduur van 52 uur per week. In Zuid-Korea werkte men daarvoor zo hard dat ze afzagen van het krijgen van kinderen; deze werktijdverkorting is een poging het geboortecijfer in het sterk vergrijsde land op te vijzelen.

Ook Japanners werken zo hard dat ze een term hebben, karoshi, voor 'dood door overwerk'. Nu overweegt ook Japan voor het eerst de arbeidstijd wettelijk te begrenzen.

Zo op het eerste ­gezicht is Nederland het land van melk en honing voor de Vlaming: wij werken 29,1 uur per week. Maar, schrijft Pintelon: 'De Nederlanders werken massaal deeltijds, mét proportioneel loon­verlies. Vooral vrouwen zijn wereldkampioen parttime werk. De man-vrouwkloof in arbeidstijd is bij onze noorderburen een Grand Canyon.­'

Olivier Pintelon:
De Strijd om Tijd.
Uitgeverij Epo, €20.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden