Plus Noord/Zuidlijn

De 8 nieuwe stations van de Noord/Zuidlijn ontleed

In een serie artikelen telt Het Parool af tot de opening van de Noord/Zuidlijn. In het zesde deel: het karakter van de nieuwe stations. Hoe zal het daar zijn en hoe druk wordt het?

Lange tijd probeerde een actiegroep het station aan de Vijzelgracht te vernoemen naar zanger Ramses Shaffy. Ze kregen een kunstwerk dat door gekleurde lijnen een portret van de zanger vormt. Beeld Rink Hof

Station Noord

Hier begint de metro en houdt de stad op: je hoeft je nek maar uit te rekken en je ziet aan de andere kant van de ringweg het grote groene niets van Waterland schitteren van geluk.

Een joekel van een station dat de omgeving kleur geeft door de fraaie kap met gebogen balken en glas. De verwachting is dat hier per dag 41.000 reizigers in- en uitstappen.

Groot, groter, grootst. Langzaam komt de omgeving van het station tot ontwikkeling: het kan een boost betekenen voor winkelcentrum Boven 't Y en er komt ook een bioscoop. Het wordt hier een komen en gaan van streekbussen, alleen al in de ochtendspits 122 per uur: alle ov-reizigers van benoorden de stad worden hier afgeleverd om met de Noord/Zuidlijn door te reizen.

Dat wordt wennen voor mensen die nu pas op CS voet op Amsterdamse bodem zetten. Jammer dat het station zo ingeklemd ligt tussen de rijbanen van de Nieuwe Leeuwarderweg.

Station Noord, reizigers per dag: 41.000. Beeld Rink Hof

Noorderpark

Het station waar de gemiddelde Amsterdammer minder vaak komt. Prognose desalniettemin: 33.000 in- en uitstappers. Er is een volksbuurt, een pseudosnelweg en twee parken die samen Noorderpark heten en het station zijn naam hebben gegeven.

Zo op het oog is deze stop er vooral gekomen om Noorderlingen een verbinding te geven met de andere kant van het IJ. Maar wát voor een verbinding: twéé (2!) metrominuten naar CS, ácht (8!) naar de Albert Cuyp.

Was de glazen overkapping niet zo sierlijk (het wordt al 'De Cobra' genoemd), dan was het hier eerder een halte dan een station. Zolang Sixhaven (zie kader) er nog niet is, kunnen metroreizigers naar de IJoevers hier uitstappen.

Wanneer ze geen bezwaar hebben tegen een wandeling van ruim anderhalve kilometer. En als de stad dan toch de metro volgt, dan heeft Noorderpark de toekomst. Waarom zou dit niet het sta­tion worden waar binnenstadbewoners uitstappen als ze willen chillen in een park?

Noorderpark, reizigers per dag: 33.000. Beeld Rink Hof

Centraal Station

Diepte, breedte en lengte ineen. Het moet een ramp zijn voor mensen met ruimtevrees. Je kunt je nauwelijks een voorstelling maken van de gigantische hoeveelheid zand die hier is wegge­graven om plek te maken voor het sta­tion dat al 'De Kathedraal' wordt genoemd.

Het is het drukste tussensta­tion (35.000 reizigers), alleen kop en staart Noord en Zuid gaan meer mensen verhapstukken. Mocht het er niet meer aan zijn af te zien: de bouw is een huzarenstukje geweest.

Twintig meter diep, en het meest intensiefst gebruikte stuk ondergronds Amsterdam. Het stations­gebouw erboven, gebouwd op héél veel palen, heeft de aanleg met behulp van een 'tafelconstructie' zonder kleerscheuren doorstaan.

Er is niet geboord: de tunnelbuis is in delen afgezonken en onder het station door geduwd. Hoewel voor de beginnende Noord/Zuidlijnreiziger misschien een tikje onoverzichtelijk en vervreemdend, heeft dit station grandeur. Kom daar eens om, bij een Amsterdams metrostation!

Centraal Station, reizigers per dag: 35.000. Beeld Rink Hof

Rokin

Wie Amsterdam met de auto bezoekt en het centrum als bestemming opgeeft, komt uit op de Dam: precies de plek waar je met je auto níets hebt te zoeken. Ov-dagjesmensen die vanaf 22 juli op hartje Amsterdam mikken, stappen op dit station uit en zijn dan wel op de ­goede plek.

Een fraai, station, in lijn met de Oostlijn, maar dan mooi. Grijs als een metrostation, maar wel frisgrijs, je gelooft het pas als je het ziet. Dat het Rokin daarboven er onmiskenbaar beter uit ziet dan tien jaar geleden is geen toeval, maar komt mooi uit.

Ook bijzonder, maar nog niet onmiddellijk bruikbaar: Hudson's Bay krijgt een directe verbinding met het station. Reizigers op zoek naar schoenen komen in de daartoe betreffende kelder uit.

Opening: ergens in de komende maanden. Fijn voor het kwakkelende warenhuis, 30.000 potentiële klanten. En zelfs die niet zo wijze autorijdende bezoeker komt aan zijn trekken bij Rokin: in de spelonken zijn 300 parkeerplekken ingetekend.

Rokin, reizigers per dag: 30.000. Beeld Rink Hof

Vijzelgracht

Lange tijd probeerde een actiegroep dit station te vernoemen naar zanger Ramses Shaffy, maar om onduidelijkheid voor te zijn, hield de gemeente vast aan een geografische benaming voor de plek waar de Noord/Zuidlijn wel eens op zijn meest dynamisch kan uitpakken.

Dat zit 'm dan niet in de verwachte reizigersaantallen ('slechts' 22.000 per dag), maar vooral in de 'hubfunctie' van het station. Dit is de plek waar veel trams (die vaker in oostwestelijke richting gaan rijden) moeten 'aantakken' op de Noord/Zuidlijn: Vijzelgracht wordt een overstapstation.

Boven de metrobuizen, maar ónder de rijweg, is bovendien ruimte gemaakt voor fietsparkeren. Tel daar de toeristen bij op die hier uitstappen op weg naar het Museumplein, en de drukte zal compleet zijn.

De Shaffy-fans hebben trouwens wel íets gekregen: boven de roltrap, misschien wel de langste van de Benelux, is een kunstwerk zichtbaar dat door gekleurde lijnen een portret van de zanger vormt.

Vijzelgracht, reizigers per dag: 22.000. Beeld Rink Hof

De Pijp

Met een beetje fantasie kun je zeggen dat er onder de jarenlang door bouwwerkzaamheden geteisterde Ferdinand Bolstraat niet één, maar wel twee stations zijn aangelegd.

Doordat de straat zo smal is en de funderingen een forse belemmering vormden, konden de twee metrobuizen niet naast elkaar worden gebouwd, maar liggen ze boven elkaar. Het bovenste perron (in principe voor de metro naar Noord) ligt op 16,5 meter diepte, het onderste op 26,5 onder NAP.

Een dieper metrostation is in Nederland niet te vinden. Zó diep dat die door de 18.000 dagelijkse reizigers alleen bereikt kan worden met roltrappen of liften. Het gevolg is wel dat dit station voor de claustrofoben onder ons misschien het minst prettig zal voelen.

Wie hier voor de eerste keer uit de metro stapt en de bordjes Albert Cuyp volgt, staat een bijna bizarre ervaring te wachten: de uitgang brengt de reiziger in een keer óp de markt. Stedelijker dan dit wordt de Noord/Zuidlijn nergens.

De Pijp, reizigers per dag: 18.000. Beeld Rink Hof

Europaplein

Zonder RAI en Congrescentrum was dit station er vast niet geweest: voor de omwonenden is een metrolijn wellicht handig, maar die hooguit enkele duizenden Rivierenbuurters alleen rechtvaardigen natuurlijk geen duur station.

De RAI dus: op dit station wordt het alles of niets. Meestal niets, maar als het alles is (lees: Horecava, Huishoudbeurs, Hiswa) is het ook écht alles, massa's mensen die allemaal tegelijk weg willen. Prognose, voor wat het waard is: toch nog 20.000 per dag.

Dat is een gemiddelde, meestal zal Europaplein het rustigst aanvoelen van alle stations. Europaplein is een fraai station, als je houdt van cleane lucht­havens: het is er spic en span en een beetje paarsig ook.

Diepte: tien meter slechts, en mede door de heldere verlichting voel je dat onmiddellijk. Om de een of andere reden is het aangelegd in een flessenhalsvorm waar het aan de kopse kanten veel breder is dan in het midden. Terwijl je als vervoerder vooral wil dat mensen doorlopen, zou je zeggen.

Europaplein, reizigers per dag: 20.000. Beeld Rink Hof

Station Zuid

Zuid voelt het minst als een echt metrostation: hier stoppen straks ook trams, NS-treinen en binnen enkele jaren ook de internationale treinen. En: als er nu dan één 'nieuw' station is dat mee moet in de vaart der volkeren, is het deze wel.

Met 43.000 verwachte reizigers per dag is hectiek verzekerd. Kan Zuid dat aan, kunnen reizigers snel genoeg de perrons betreden en verlaten? En wat gaat de gigaverbouwing van zowel het station als de naastgelegen ringweg doen voor het stationsgevoel?

Plus: de Noord/Zuidlijn heeft tussen Zuid en ­Europaplein slechts een enkel spoor ter beschikking, wat geldt als een risico en een onwaarschijnlijke katalysator voor verstoringen.

De gebruikers van Zuid zijn van alles wat: in- en uitvliegende toeristen, Zuidasforenzen en overstappende Amstelveners die hun directe verbinding met de binnenstad verliezen. Handig, dat in de eerste plaats. En druk in de tweede.

Station Zuid, reizigers per dag: 43.000. Beeld Rink Hof

Lees ook eerdere delen uit deze serie:
> Amstelveen: de stille verliezer van de Noord/Zuidlijn

> Noord/Zuidlijn biedt nieuwe mogelijkheden voor Noord
> Zestien jaar aarzelen, soebatten en rekenen
> Wie gaat 'm besturen?
> Verzakt door de Noord/Zuidlijn: 'Ons huis zakte, kreunde, krijste'

Sixhaven

Als Noord érgens tot bloei komt, dan is het natuurlijk op de IJoevers. Woningen, ­attracties en hotels, de A'DAM Toren en Eye: hier is waar mensen willen zijn. Dat de metro hieraan zo ver voorbij rijdt en pas stopt bij Noorderpark, lijkt een van de grote weeffouten van de Noord/Zuidlijn.

Ter geruststelling: er komt een station. Er is er zelfs al, ingetekend, ruimte vrijgemaakt. De bouwers hoeven niet overdreven meer te hakken en te slopen. Tegelijkertijd duurt het nog vele jaren.

In 2003 werd het station weggestreept wegens te duur. De 30 miljoen euro die de aanleg moest kosten, was de gemeente destijds grofweg vijftien miljoen te veel. Daar komt bij dat het de aanleg van de nieuwe lijn zou vertragen met een jaar. Dat van die kosten is, in de wetenschap dat de teller inmiddels op 3,2 miljard euro staat, vooral jammer te noemen.

Amsterdam zit niet helemaal stil: de aanbesteding voor de aanleg wordt voorbereid en kan in 2020 van start gaan. Dan zijn we er nog niet. De projectorganisatie voorziet dat de metro tijdens de bouw van Sixhaven 'gewoon kan blijven rijden'.

Tijdens de zomervakanties dan alleen tijdelijk op één spoor. Zomervakanties? Meervoud? Inderdaad, de verwachting is dat een en ander vier (!) zomers in beslag neemt. Gezien de slepende ontstaansgeschiedenis van de Noord/Zuidlijn belooft dat weinig goeds.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden