Plus

De 50-jarige Weesperflat is 'niet meer zo wild, wel gezellig'

Volgende week vieren oud-bewoners van 'De Weesper' dat de studentenflat vijftig jaar bestaat. Architect Herman Hertzberger (84) was deze week voor het eerst in decennia weer terug in zijn gebouw.

Lex Boon
De vierde etage wijkt af van de overige verdiepingen door het vier meter brede balkon over de hele lengte Beeld Charlotte Odijk
De vierde etage wijkt af van de overige verdiepingen door het vier meter brede balkon over de hele lengteBeeld Charlotte Odijk

Ping. Student Diede Langenhoff (23) schrikt op van haar plek in de zon op haar balkonnetje en rent naar de oven. De geur van aangebrande pizza vult de gemeenschappelijke woonkamer, waardoor er een volmaakt cliché onstaat.

Alles is precies zoals je verwacht in een studentenflat. De muren zijn beschilderd, het balkon staat vol ­lege bierflesjes en volle asbakken en overal slingeren herinneringen aan voorbije feesten rond. Schoon is het allemaal niet, gezellig is het wel.

En dat doet architect Herman Hertzberger (84) goed. "Het geeft er allemaal uitdrukking aan dat mensen hier met plezier wonen. Ik zou het heel erg jammer hebben gevonden als het hier allemaal keurig netjes schoon was geweest."

Vaak is hij er langs gelopen, naar binnen ging hij nooit. Maar voor een film over zijn eerste project was architect Herman Hertzberger deze week weer terug in de studentenflat aan het ­begin van de Weesperstraat die hij in de jaren zestig ontwierp.

Ziel en zaligheid
Het pand van zeven verdiepingen, waar plek is voor 250 studenten, is berucht geworden vanwege de grote studentenfeesten. In 1999 moest de ME zelfs ingrijpen, nadat voorbijgangers en auto's door feestende studenten werden bekogeld met bierflesjes.

Zo wild wordt het zelden meer, maar het is nog steeds oppassen als je 's nachts langs de flat loopt. Op You­Tube staan filmpjes met titels als 'Jorrit zeikt van de Weesperflat af'.

"Het geldt niet voor een gevangenis, maar voor de rest moet je als architect altijd iets ontwerpen waar je zelf in zou willen wonen," zegt Hertzberger. Dat was voor hem destijds makkelijk. Hij was begin dertig en zelf net afgestudeerd aan de Technische Hogeschool in Delft, waar hij in studentenbarakken had gewoond.

Hij stopte zijn 'ziel en zaligheid' in het project, waarbij elke verdieping bestaat uit twee afdelingen van achttien studentenkamers, elk twaalf vierkante meter groot. Bewoners delen de douches, wc's en keuken.

Stadsstraat op hoogte
Vanwege het gebrek aan studentenhuisvesting zat er haast achter het project. "Ik heb gekeken naar studentenhuizen in het buitenland, die grote gemeenschappelijke ruimtes hadden waar kon worden gefeest of gediscussieerd. Maar dat mocht allemaal niet van de opdrachtgever. Het enige dat ik eruit heb kunnen peuren was deze ruimte."

Hertzberger wijst om zich heen. Hij zit op een bankje op de vierde etage, die afwijkt van de overige verdiepingen door het vier meter brede balkon over de hele lengte. Een stadsstraat op hoogte, noemt Hertzberger het. Een ingreep die het gebouw vanaf de straat minder massief doet lijken en zorgt voor een prachtige ruimte met uitzicht over de stad.

Hoekjes en nissen
Hertzberger vindt het mooi dat vijftig jaar later nog steeds veel van zijn originele ontwerp intact is. "Allerlei zaken waarvoor ik me architectonisch heb uitgesloofd zijn er nog." Hij wijst op de ingang van een van de grotere, zelfstandige woningen op de etage, die hij ontwierp voor gehuwde studenten die al kinderen hadden.

Portret van architect Herman Hertzberger Beeld Charlotte Odijk
Portret van architect Herman HertzbergerBeeld Charlotte Odijk

"Het is geen deur die plompverloren in de muur is ­geplaatst, maar eerder een soort portiek met verschillende hoekjes. Zo gemaakt dat mensen het zich eigen kunnen maken. Ze kunnen er planten neerzetten, of een fietspomp."

Er zijn veel van dit soort hoekjes en nissen, die op tal van manieren, door de gebruikers ingevuld kunnen worden. Het gebouw staat in dienst van de bewoner en stimuleert ontmoetingen tussen de bewoners.

Het is deze 'menselijke' architectuur waarmee de wereldwijd veelvuldig geprezen Hertzberger beroemd is geworden. De Weesperflat, waarvoor de architect in 1968 de Architectuurprijs Amsterdam won, is inmiddels een gemeentelijk monument.

Toch is er ook veel veranderd aan het pand. De mensa op de begane grond is verdwenen en vervangen door kantoren. En waar het gebouw vroeger vrij toegankelijk was - er sliepen wel eens zwervers op de gangen, en dat vond Hertzberger eigenlijk wel mooi - is nu alles afgesloten, ook het grote terras op de vierde etage.

Dat is het grootste pijnpunt voor de architect. "Ik heb mijn uiterste best gedaan om dit pand zo sociaal mogelijk op te zetten, en daar is een verdieping als deze een voorbeeld van. Het doet me geweldig pijn dat je er nu een sleutel voor ­nodig hebt. Dat er scheefwoners zitten die de dienst uitmaken en het volkomen geprivatiseerd hebben."

Oude huurcontracten
In vier ruimere appartementen op de vierde etage, die oorspronkelijk bedoeld waren voor gehuwde studenten met kinderen, zitten huurders die er al ruim voor de invoer van het campuscontract zijn komen wonen. Sommige huurders wonen er al 25 jaar, en betalen zelfs minder dan de studenten die boven en onder ze wonen. Een huurder heeft zelfs al kinderen, die nu opgroeien in de studentenflat.

Hertzberger vindt het schandalig. Woningcorporatie De Key, die nu eigenaar is van het complex, is er ook niet blij mee, maar heeft vanwege de oude huurcontracten geen mogelijkheden om de bewoners er uit te zetten.

En ook op de vijfde etage, waar nog steeds echte studenten wonen, ­balen ze er wel eens van. Diede Langenhoff, met een biertje in de hand: "Er wordt wel eens geklaagd door de onderburen die er al heel lang zitten. Als er bijvoorbeeld weer een feestje is en we het niet op tijd hebben laten weten."

Reünie

Stichting Weesperflat 50 organiseert volgende week zaterdag van 13.00 tot 22.00 uur voor oud-bewoners van de flat een grote reünie op het Jonas Daniël Meijerplein. Daar wordt ook de film over ­Herman Hertzberger vertoond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden