Update

Davids: militaire actie Irak ontbeerde mandaat

Willibrord Davids, voorzitter van de commissie die onderzoek deed naar de Nederlandse besluitvorming om de Amerikaanse inval in Irak politiek te steunen, overhandigt dinsdag het rapport aan minister president Balkenende. Foto ANP

DEN HAAG - De onderzoekscommissie-Davids presenteerde dinsdagochtend keiharde conclusies over de Nederlandse rol in de oorlog in Irak.

Er was geen juridische onderbouwing van de oorlog in Irak. De Kamer is onvolledig ingelicht over een Amerikaans verzoek over militaire steun. De Nederlandse inlichtingendiensten hadden 'genuanceerde' informatie over de vermeende aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak, maar die werd door de ministers genegeerd en ook voor de Kamer verzwegen. Dat zijn enkele van de conclusies van de commissie van onderzoek naar de besluitvorming van Irak.

Jaap de Hoop Scheffer
Politieke omstandigheden hebben een belangrijke rol gespeeld bij de inval in Irak, zei commissievoorzitter Willibrord Davids (ex-voorzitter van de Hoge Raad) vanmorgen bij de overhandiging van het rapport aan minister-president Jan Peter Balkenende. Atlantische solidariteit speelde de hoofdrol, staat in het rapport. De lijn om de Verenigde Staten te steunen werd al in augustus 2002 uitgezet door de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken, Jaap de Hoop Scheffer.

Balkenende liet de regie lang over aan De Hoop Scheffer. De commissie spreekt tegen dat De Hoop Scheffer zijn latere functie als secretaris-generaal van de Navo aan die steun te danken heeft.

De Nederlandse regering heeft altijd gezegd dat een VN-resolutie voldoende basis bood voor ingrijpen van de Amerikanen en Britten. De commissie stelt echter dat deze resolutie geen vrijbrief was voor militair ingrijpen.

Iraakse wapenvoorraad
Het doel van het kabinet was de ontmanteling van de veronderstelde Iraakse wapenvoorraad. De commissie-Davids stelt dat 'een zekere onwaarachtigheid aan het Nederlandse standpunt derhalve niet vreemd was'.

Davids noemde vanmorgen de inval in Irak vanmorgen 'een echec'. Politieke omstandigheden speelden bij de beslissing om Irak in te vallen of om die te steunen een belangrijke rol. Het streven daar een democratische en veilige staat te vestigen, liep uit op een mislukking. Irak is juist, zeven jaar na de inval, een zeer onveilige plaats. ''Het doel is na zeven jaar nog illusoir.''

Davids benadrukte dat de commissie in vrijheid heeft kunnen werken en dat de contacten tussen Balkenende en de commissie 'zeer zeldzaam' zijn geweest. De inhoud was voor Balkenende en de andere bewindslieden 'een verrassing'. Davids loofde de medewerking van de ministers en de ambtenaren. Alleen op bepaald materiaal van inlichtingendiensten waren er restricties.

Davids zei dat 'de commissie er niet op uit was voor vrienden te schrijven - ook niet voor vijanden overigens'. Daarmee keerde hij zich tegen de suggestie dat hij een 'doofpotcommissie' leidde.

De commissie houdt het bij feitelijke conclusies en velt geen politieke oordelen, aldus de voorzitter. Waar de commissie concludeert dat de Kamer onvolledig is ingelicht door de regering, zegt de commissie niet of dat té onvolledig is geweest.

Regime Saddam Hoessein
Maar in het rapport worden oordelen niet geschuwd. Zo wordt gezegd dat het beter was geweest als er eerder onderzoek was gedaan naar de besluitvorming. Het CDA was daar altijd tegen. Dat Nederland zei dat de inval gericht was op het ontmantelen van het wapenarsenaal van Saddam Hoessein en niet op regime change, zoals de Amerikanen zeiden, was 'onwaarachtig'.

Het rapport telt 550 pagina's over twaalf hoofdstukken en 49 conclusies. Er is geen geheim deel, alle geheime stukken die worden gebruikt, zijn van die status ontdaan.

Davids: ''Politieke uitspraken worden niet gedaan. Politieke conclusies werden niet getrokken. Dat wordt aan de politiek overgelaten. Ik kan met de hand op mijn hart verklaren dat mogelijke politieke gevolgen op geen enkele manier een rol hebben gespeeld bij onze beraadslagingen.''

De commissie heeft geen bewijzen gevonden voor daadwerkelijke militaire steun, ondanks alle berichten en geruchten daarover.

PvdA-senator Klaas de Vries zegt dat 'kennelijk een aantal dingen erg fout is gegaan' bij de besluitvorming rond de politieke steun aan de Amerikaanse inval in Irak in 2003. In een eerste, voorlopige reactie noemde De Vries bij RTL Z de conclusies van de commissie-Davids ernstig. Hij vindt het opvallend dat juridische en volkenrechtelijke zaken blijkbaar ondergeschikt zijn gemaakt in het beleid. Ook het punt dat de volksvertegenwoordiging niet volledig is geïnformeerd, noemt De Vries 'heel gevoelig'. De Vries heeft zich de afgelopen jaren zeer ingezet om duidelijkheid te krijgen over de gang van zaken rond de Nederlandse besluitvorming.

De Tweede Kamer spreekt volgende week dinsdag met voorzitter Davids over het onderzoek. (HET PAROOL)

Download hier het Rapport Commissie van Onderzoek Besluitvorming Irak (pdf 2,5 mb)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden